Έχετε σκεφτεί ποτέ τι κρύβεται πίσω από τις εκφράσεις και τις πράξεις των ανθρώπων γύρω σας;
Μία από τις αγαπημένες μου συνήθειες είναι να παρατηρώ τους ανθρώπους γύρω μου. Όχι με κάποια creepy έννοια, μην ανησυχείτε. Με συναρπάζει να παρατηρώ τον τρόπο που μιλάνε, τον τρόπο που κινούνται, τις εκφράσεις του προσώπου κλπ και να προσπαθώ να κατανοήσω τι μπορεί να σκέφτονται και κυρίως να αισθάνονται. Τι κρύβεται εν τέλει πίσω από τις λέξεις; Γιατι ο τύπος από πίσω μου στο φανάρι μου κορνάρει και με βρίζει μόλις ανάψει πράσινο; Γιατί οι γιαγιάδες από τον πρώτο και τον δεύτερο μαλώνουν κάθε Τρίτη – Πέμπτη – Σάββατο; Γιατί ο συνάδελφος αισθάνεται αδικημένος, παρόλο που του εξηγώ ακριβώς τι λάθος έκανε; Μήπως επειδή δεν προσπαθούμε ιδιαίτερα να μπούμε στη θέση του άλλου; Αλήθεια, πόσο πιο απλή θα ήταν η ζωή μας και η συνύπαρξή μας με άλλους ανθρώπους εάν προσπαθύσαμε να τους κατανοήσουμε λίγο παναπάνω;
Μία λέξη που ακούμε συχνά τα τελευταία χρόνια είναι η λεγόμενη ενσυναίσθηση. Μία έννοια που γνωρίσαμε μέσα από την επιστήμη της ψυχολογίας. Είναι λέει η ικανότητα να «μπαίνεις στα παπούτσια του άλλου». Πώς; Ποια παπούτσια; Κι αν φοράμε διαφορετικό νούμερο; Πολλές φορές εσφαλμένα πιστεύουμε ότι με το να σκεφτούμε τι θα κάναμε στη θέση του συνανθρώπου μας είμαστε οκ, μπήκαμε στη θέση του, τον κατανοήσαμε και όλα καλα. Είναι όμως έτσι; Είναι αυτό αρκετό για να νιώσει ο άνθρωπος που έχουμε απέναντί μας ότι τον έχουμε καταλάβει; Στο συνάδελφο που ένιωθε ότι αδικούταν κατάφορα, ήταν αρκετό να απαντήσω «σε καταλαβαίνω, εγώ στη θέση σου θα έκανα αυτό…»; Φυσικά και όχι. Αν ήταν αρκετό, οι ανθρώπινες σχέσεις θα ήταν πολύ πιο απλές και η ζωή πολύ πιο βαρετή.
Μία στιγμή καμπής στη ζωή μου, κατά τη διάρκεια των σπουδών μου, ήταν όταν συνειδητοποίησα ότι ο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται διαφορετικά την ίδια πραγματικότητα. Γι’ αυτό και αν ρωτήσεις δύο αντιμαχόμενες πλευρές, θα ακούσεις δύο διαφορετικές ιστορίες. Όχι απαραίτητα επειδή η μία εκ των δύο ψεύδεται, αλλά επειδή η κάθε πλευρά ερμήνευσε διαφορετικά το περιστατικό και βίωσε διαφορετικά συναισθήματα. Και αυτή η συνειδητοποίηση ήταν που μου άνοιξε τα μάτια και μου άλλαξε τη ζωή. Δεν αρκεί να μπω στη θέση του άλλου με τα δικά μου κριτήρια. Πρέπει να καταλάβω τι αισθάνεται, τι σκέφτεται, πώς το σκέφτεται, ποια είναι τα δικά του κριτήρια. Η ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να αισθάνεσαι και να κατανοείς τα συναισθήματα των άλλων σαν να ήταν δικά σου. Είναι κάτι περισσότερο από το να φαντάζεσαι τι θα έκανες στη θέση τους. Είναι να προσπαθείς να δεις τον κόσμο μέσα από τα δικά τους μάτια, να κατανοείς τις δικές τους ανησυχίες, χαρές και φόβους. Όπως την περιέγραψε ο σπουδαίος Carl Rogers, ενσυναίσθηση είναι «η κατάσταση κατά την οποία το άτομο εισέρχεται στον ιδιωτικό κόσμο κάποιου άλλου και, μάλιστα, τον βιώνει όπως θα τον βίωνε ο άλλος». Όταν το καταφέρω αυτό, και μόνο τότε, θα μπορέσω πραγματικά να κατανοήσω, αλλά και να βοηθήσω τον συνάνθρωπό μου. Ίσως τότε καταλάβω ότι ο οδηγός πίσω μου δεν έχει κάτι μαζί μου, αλλά βιάζεται γιατί έχει καθυστερήσει στη δουλειά του. Ίσως τότε συνειδητοποιήσω ότι το μόνο που βλέπει ο συνάδελφός μου είναι ότι παρόλο που έβαλε τα δυνατά του κι έκανε το καλύτερο που μπορούσε, εγώ άθελά μου έθιξα την προσπάθειά του, μολονότι στάθηκα στο αποτέλεσμα. Ίσως τότε συνδεθώ καλύτερα με τους φίλους μου, τον/την σύντροφό μου, την ομάδα μου.
Θυμάμαι ότι παλιότερα, κάθε φορά που ένας φίλος μου ήταν αναστατωμένος για κάτι, έτεινα να αξιολογώ σύμφωνα με τα δικά μου κριτήρια κατά πόσο ήταν σημαντικό ή όχι αυτό που τον απασχολούσε. Εάν λοιπόν μου φαινόταν ασήμαντο, στην αρχή, η αντίδρασή μου ήταν να του πω απλώς ότι καταλαβαίνω. Όταν όμως πλέον σταμάτησα να ακούω μόνο με τα αυτιά και προσπάθησα να δω την κατάσταση από τη δική του οπτική, συνειδητοποίησα πόσο σημαντικό ήταν για εκείνον αυτό το θέμα. Αυτό με βοήθησε να κατανοήσω καλύτερα και να τον υποστηρίξω ουσιαστικά, άρα να γίνω καλύτερος φίλος.
Εάν, αντί να διακόψω τον συνομιλητή μου με την άμεση αντίδρασή μου, πάρω μερικά δευτερόλεπτα να επεξεργαστώ αυτό που είπε, ίσως καταλάβω καλύτερα το γιατί πίσω από τα λόγια του. Αντί να απορρίψω μια πρόταση με ένα «δεν γίνεται», θα μπορούσα να ρωτήσω: «Πώς σκέφτεσαι ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει αυτό;» Έτσι, μπορεί να ανοίξουμε ένα ουσιαστικό διάλογο και να βρούμε κοινές λύσεις. Εάν καταπιώ τον εγωισμό μου και δείξω ενεργά την πρόθεσή μου να κατανοήσω τι σκέφτεται και αισθάνεται η άλλη πλευρά (όσο παράλογη κι αν μου φαίνεται), τότε κι εκείνη θα ρίξει γέφυρες αντί να υψώσει τείχη.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η ενσυναίσθηση δεν είναι μόνο κλειδί για την καλή επικοινωνία, αλλά μπορεί επίσης να μειώσει το άγχος και την επιθετικότητα, καθώς και να ενισχύσει την αίσθηση της ευημερίας τόσο για εμάς όσο και για τους γύρω μας. Γι’ αυτό, την επόμενη φορά που θα ακούσεις κάτι που δε σου αρέσει και το μυαλό σου θα αρχίσει αυτομάτως να σκέφτεται πώς θα απαντήσει, βάλε ένα φρένο, πάρε μια βαθιά ανάσα και άνοιξε τα αυτιά και το μυαλό σου. Κι αν δε βελτιωθούν οι σχέσεις σου με τους άλλους την επόμενη κιόλας στιγμή, μπες στα σχόλια και γράψε μου πόσο κακός είμαι!
