Ήταν αρωματικοί, στολισμένοι και προσεκτικά περιποιημένοι. Οι θεοί της αρχαιότητας, όπως φαίνεται, δεν περιορίζονταν στην αυστηρότητα του μαρμάρου, αλλά αναδείκνυαν μια πλούσια, αισθητηριακή εμπειρία για τους πιστούς. Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη που δημοσίευσε η ιστορικός Σεσίλια Μπρόενς στο Oxford Journal of Archaeology, με αφορμή τα εκθέματα της Γλυπτοθήκης της Κοπεγχάγης.
Σύμφωνα με την ανάλυσή της, οι άνθρωποι στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη δεν περιποιούνταν μόνο τους εαυτούς τους με αρώματα, αλλά και τα αγάλματα των θεών στους ναούς. Το φαινόμενο ήταν τόσο διαδεδομένο, ώστε είχε ακόμη και ειδική ονομασία: «κόσμησις» – μια τελετουργία που περιλάμβανε στολισμό με λουλούδια, γιρλάντες, πολύτιμα υφάσματα και κοσμήματα, αλλά και άλειμμα με ευωδιαστά έλαια ή κερί.
Αισθήσεις και λατρεία
Η Μπρόενς εξηγεί ότι τα αρώματα της εποχής δεν ήταν υγρά, όπως σήμερα, αλλά είχαν υφή κρέμας με βάση το λίπος ή το ελαιόλαδο. Τα υλικά ήταν αγνά και τοπικά – ροδόνερο, μελισσοκέρι, μυρτιά και βότανα της μεσογειακής γης.
Τα αρώματα δεν άφηναν μόνο άρωμα αλλά και λάμψη, ενισχύοντας έτσι και την οπτική δύναμη των αγαλμάτων, τα οποία συχνά ήταν και πολύχρωμα – σε αντίθεση με τη σημερινή, λευκή εικόνα τους. Πολλές φορές, το άρωμα και τα άνθη λειτουργούσαν ως δίαυλος σύνδεσης του πιστού με τη θεότητα – ένα είδος αισθητηριακής τελετουργίας, που στόχευε στην ενδυνάμωση της πνευματικής εμπειρίας.
Ίχνη μιας ξεχασμένης πρακτικής
Αν και τα ίδια τα αρώματα δεν έχουν διασωθεί, έχουν εντοπιστεί απεικονίσεις γιρλάντων και στεφανιών σε αγγεία και ανάγλυφα, ενώ υπάρχουν και αντίγραφά τους από μέταλλο, τερακότα ή χρυσό. Επιπλέον, έχουν βρεθεί περιγραφές της «κόσμησης» σε αρχαία κείμενα, που επιβεβαιώνουν ότι η πρακτική δεν ήταν σπάνια – και σίγουρα δεν ήταν αδιάφορη.
Η έρευνα της Μπρόενς, σύμφωνα με το Oxford Journal of Archaeology, ανοίγει έναν νέο δρόμο προσέγγισης της αρχαίας θρησκευτικής εμπειρίας: όχι μόνο ως δόγμα ή μύθο, αλλά ως πολυαισθητηριακή πρακτική, όπου η αφή, η όσφρηση και η όραση είχαν τον πρώτο λόγο.
Η τέχνη, η λατρεία και η αισθητική στην αρχαιότητα δεν ήταν αποστειρωμένες. Ήταν ζωντανές, ευωδιαστές, γεμάτες χρώμα και υφή. Κι αν τα αγάλματα σήμερα μοιάζουν σιωπηλά και λευκά, κάποτε «φορούσαν» αρώματα και λουλούδια.
