Σε μια συγκυρία που η κυβέρνηση Τραμπ περικόπτει μαζικά χρηματοδοτήσεις στην έρευνα και ασκεί ασφυκτικό έλεγχο στα πανεπιστήμια, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Γαλλία στρέφουν το βλέμμα τους στους Αμερικανούς επιστήμονες που αισθάνονται αποκλεισμένοι, επιχειρώντας να τους προσελκύσουν στη «γη της επιστημονικής ελευθερίας».
Στο συνέδριο «Choose Europe for Science», που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλαν ηχηρό μήνυμα: «Αν αγαπάτε την ελευθερία, ελάτε να βοηθήσετε την Ευρώπη να παραμείνει ελεύθερη».
Μια γιγαντιαία πολιτική «αστοχία»
Ο Μακρόν δεν μάσησε τα λόγια του, χαρακτηρίζοντας την αποπομπή επιστημόνων και την κατάργηση ερευνητικών προγραμμάτων λόγω λέξεων όπως «diversity» ως αδιανόητη εξέλιξη για μια μεγάλη δημοκρατία. Αναφερόμενος στις ΗΠΑ, τόνισε πως είναι οικονομία που εξαρτάται από την ελεύθερη επιστήμη και προειδοποίησε ότι μια τέτοια επιλογή ισοδυναμεί με αυτοχειρία.
Από την πλευρά της, η φον ντερ Λάιεν εξήγγειλε επένδυση 500 εκατ. ευρώ για να γίνει η Ευρώπη «μαγνήτης για ερευνητές», επισημαίνοντας ότι η πρωτοβουλία συμπληρώνει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Horizon Europe ύψους 105 δισ. ευρώ.
Η Ευρώπη ως ασφαλές καταφύγιο για την επιστήμη
Ενώ στις ΗΠΑ καταργούνται όροι όπως “climate science” και “gender” από επίσημα έγγραφα, ευρωπαϊκά πανεπιστήμια όπως το Aix-Marseille και το Sciences Po καλούν τους Αμερικανούς ερευνητές να μετακομίσουν σε ένα περιβάλλον ελευθερίας και ανεξαρτησίας.
Η γαλλική κυβέρνηση δεσμεύτηκε να καλύψει έως και το 50% της χρηματοδότησης για ομάδες και πρόσωπα που εγκαταλείπουν τις ΗΠΑ, ενώ ο πρώην πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ πρότεινε ακόμη και τη δημιουργία νομικού καθεστώτος «επιστημονικού πρόσφυγα».
Παράλληλα, η Ε.Ε. εξετάζει την ενσωμάτωση της ελευθερίας της επιστημονικής έρευνας στο δίκαιο της Ένωσης, μέσα από τον Ευρωπαϊκό Νόμο Έρευνας (European Research Area Act).
Μια ιστορική ευκαιρία για τη Γηραιά Ήπειρο
Για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες, η στροφή της Αμερικής προς τον πολιτικό αυταρχισμό και τον ιδεολογικό έλεγχο της επιστήμης ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την ανασυγκρότηση της Ευρώπης ως αυτόνομης πνευματικής και τεχνολογικής δύναμης.
Η ερευνητική και ακαδημαϊκή κοινότητα της Ε.Ε. δείχνει αποφασισμένη να πρωταγωνιστήσει στο νέο τοπίο, ενώ η Γαλλία ηγείται της προσπάθειας δημιουργίας μιας ασφαλούς ηπείρου για την επιστήμη.
Όπως τόνισε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Sciences Po, «το ίδιο μας το συμφέρον –όχι μόνο οι αξίες μας– επιβάλλουν να γίνουμε το καταφύγιο της γνώσης».
