Σε λιγότερα από 20 χρόνια η παραγωγή των σταφυλιών της ποικιλίας Ασύρτικο θα εξαφανιστεί, σύμφωνα με τα μαθηματικά μοντέλα, λένε οι οινοποιοί. Το σχέδιο διάσωσης
Ρεπορτάζ: Παναγιώτης Μανής
Το ηφαιστειογενές έδαφος του νησιού με τη χαμηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά και νερό, η παρατεταμένη ηλιακή ακτινοβολία και οι δυνατοί άνεμοι που πνέουν κατά τη διάρκεια της άνθισης και ανάγκασαν τους αμπελουργούς της Σαντορίνης να κλαδεύουν τα αμπέλια τους διαμορφώνοντάς τα σε «κουλούρες» για να μην καταστρέφονται τα σταφύλια, έχουν διαμορφώσει ένα μοναδικό μικροκλίμα στο νησί.
Κορμός αμπέλου στη Σαντορίνη
Το περίφημο κλάδεμα διαμόρφωσης «κουλούρα»
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο αμπελώνας της Σαντορίνης παράγει το περίφημο κρασί του εδώ και περισσότερα από 3.000 χρόνια και μάλιστα εξαιτίας αυτών, των «εχθρικών» για τις καλλιέργειες συνθηκών, γλίτωσε από τη φυλλοξήρα, το έντομο, που στα τέλη του 19ου αιώνα ήρθε από την Αμερική και κατέστρεψε σχεδόν ολόκληρο τον ευρωπαϊκό αμπελώνα. Αυτή η «παράδοξη» καλλιέργεια αιώνων των αμπελιών στο νησί, πλέον, έχει γυρίσει «μπούμερανγκ» αφού η ξηρασία που εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής έγινε αφόρητη και η έλλειψη έμπειρων αμπελουργών, καθώς οι νέοι έχουν στραφεί στον τουρισμό, οδηγεί μαθηματικά, στη εξαφάνιση του μοναδικού αμπελώνα. Ως το 2042, υπολογίζουν οι οινοποιοί, ότι η παραγωγή των σταφυλιών της ποικιλίας Ασύρτικο θα έχει μηδενιστεί. «Είναι ένας αμπελώνας που είναι στο στάδιο της εξαφάνισης. «Τα αμπέλια πια έχουν περάσει από το στάδιο της μείωσης παραγωγής κάτι που έχει συμβεί εδώ και πολλά χρόνια και οδεύουν προς τη μείωση της βιωσιμότητας και της ζωής του αμπελώνα. Τα αμπέλια χάνονται» λέει στην «Κarfitsa» ο καθηγητής Αμπελουργίας του τμήματος Γεωπονίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Στέφανος Κουνδουράς.
Ο καθηγητής Αμπελουργίας του τμήματος Γεωπονίας του ΑΠΘ, Στέφανος Κουνδουράς
Οι τρεις αιτίες της «παρακμής»
Σύμφωνα με τους οινοποιούς, η παρακμή του αμπελώνα της Σαντορίνης οφείλεται σε τρεις παράγοντες:
– Κλιματική αλλαγή σε συνδυασμό με τον γηρασμένο αμπελώνα του νησιού: «Φανταστείτε ότι αν στη Σαντορίνη βρέχει γύρω στα 350 χιλιοστά βροχής μέσο όρο τον χρόνο, φέτος είμαστε στα 150 χιλιοστά βροχής και ο αριθμός αυτός δε θα αυξηθεί γιατί έχουμε μπει πια στην ξηρή περίοδο. Με τόσο λίγο νερό τα γηρασμένα αμπέλια τραβάνε το ζόρι τους και σίγουρα και οι νέοι αμπελώνες, οι νέες σοδειές, πρέπει να βρεθεί κάποιος τρόπος να ποτιστούν, χωρίς βέβαια να λέμε ότι θέλουμε να μετατρέψουμε την καλλιέργεια από ξερική που είναι σε ποτιστική. Θέλουμε απλώς να δώσουμε το νερό που χρειάζεται να πάρει το φυτό για να μπορέσει να κλείσει σωστά τον κύκλο του» εξηγεί στην «Κ» ο Πέτρος Βαμβακούσης, γεωπόνος και πρόεδρος του συνδέσμου οινοποιών Σαντορίνης.
– Μείωση των καλλιεργούμενων εκτάσεων: «Η τάση γενικότερα στα νησιά και δη στη Σαντορίνη, είναι το αμπελάκι αύριο να γίνει οικόπεδο και από οικόπεδο, κτίριο και πάει λέγοντας. Έχουμε αρκετά τέτοια παραδείγματα δυστυχώς» λέει στην «Κ» ο κύριος Βαμβακούσης και προσθέτει: «Εμείς σαν σύνδεσμος οινοποιών Σαντορίνης είπαμε στο μνημόνιο που καταθέσαμε όταν γινόταν η διαβούλευση: Μπορείτε να μας αφήσετε 20.000 στρέμματα γης στο νησί για τον πρωτογενή τομέα; για το αμπέλι για την ελιά για τα ντοματάκια. Είναι σημαντικό να υπάρχει ο πρωτογενής τομέας διότι αν εκλείψει ο πρωτογενής τομέας καταλαβαίνετε ότι τα νησιά μας θα έχουν μια τελείως διαφορετική εικόνα στο μέλλον. Και δεν μπορεί τελικά να είναι μόνο η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού».
– Έλλειψη ανθρώπινων πόρων: «Αμπελουργοί δεν υπάρχουν πια για να βοηθήσουν τα αμπέλια τους» περιγράφει με μελανά χρώματα την κατάσταση ο καθηγητής Αμπελουργίας του ΑΠΘ, Στέφανος Κουνδουράς και εξηγεί: «Πάντα τα αμπέλια της Σαντορίνης είχαν μια δυσκολία στην καλλιέργεια. Φυτά τα οποία χάνονταν, αναπληρώνονταν από τους αμπελουργούς και αυτό το έκαναν πάντα οι Σαντορινιοί. Τα τελευταία χρόνια λόγω της μεγάλης ανάπτυξης του τουρισμού το εργατικό δυναμικό στράφηκε προς τα εκεί. Δεν υπήρχαν άνθρωποι να περιποιηθούν τα αμπέλια σωστά. Όπως έπρεπε. Και η αμπελουργία στη Σαντορίνη είναι εξειδικευμένη. Αυτοί οι άνθρωποι που τα καλλιεργούσαν ήξεραν. Οι σημερινοί που πάνε τώρα δεν ξέρουν» λέει ο καθηγητής και ο πρόεδρος των οινοποιών του νησιού υπερθεματίζει: «Δυστυχώς εμείς σαν οινοποιοί, σαν άνθρωποι που χρόνια τώρα εκμεταλλευόμασταν με την καλή έννοια την πρώτη ύλη και μάλιστα καταφέραμε να κάνουμε το Ασύρτικο το πιο αναγνωρίσιμο ελληνικό κρασί στο εξωτερικό, δεν επενδύσαμε καθόλου στους ανθρώπους, Δε δώσαμε κίνητρα σε νέα παιδιά να σπουδάσουν, να γίνουν γεωπόνοι, να αποκτήσουν ένα δίπλωμα αμπελουργίας».
Η κάθετη πτώση της παραγωγής
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία του Συνδέσμου Οινοποιών Σαντορίνης η πτώση της παραγωγής στα αμπέλια του νησιού είναι αλματώδης τα τελευταία χρόνια. Οι 2.000 τόνοι κρασιού του 2022 υποδιπλασιάστηκαν μέσα σε τρία χρόνια.
Αμπελώνας Σαντορίνης: 10.000 στρέμματα
Παραγωγή:
2022: 2.000 τόνοι Ασύρτικου
2023: 1.500 τόνοι Ασύρτικου
2024: 800 τόνοι Ασύρτικου
2025 (εκτίμηση): 800-900 τόνοι Ασύρτικου
«Αυτό σημαίνει ότι οι στρεμματικές μας αποδόσεις σε κάποια αμπέλια είναι και κάτω από τα 100 κιλά το στρέμμα. Και 15 ευρώ το κιλό να δώσουμε στο σταφύλι αυτό δεν πρόκειται να αναγεννηθεί και τα χρήματα που θα βάλει στην τσέπη ο αμπελουργός δεν πρόκειται να σε καμία περίπτωση να κοιτάξει να τα επενδύσει με κάποιο τρόπο στον αμπελώνα για να ανεβάσει τις στρεμματικές του αποδόσεις» θα πει στην «Κ» ο κ. Βαμβακούσης τονίζοντας πως ο μηδενισμός της παραγωγής είναι πολύ κοντά. «Το μαθηματικό μοντέλο, βάζοντας τα δεδομένα στρεμματικών αποδόσεων της τελευταίας 20ετίας, δείχνει ότι αν συνεχίσουμε με τους ίδιους ρυθμούς και δεν αλλάξουμε κάτι, το 2042 η παραγωγή θα μηδενίσει και τα μαθηματικά ποτέ δεν κάνουν λάθος» και ο κ.Κουνδουράς είναι απόλυτος. «Ο αμπελώνας είχε αφεθεί στη μοίρα του κατά κάποιο τρόπο και όταν αφεθεί ένας αμπελώνας σε ένα τόσο οριακό περιβάλλον στη μοίρα του, μοιραία θα έχουμε μια διαρκή παρακμή. Είναι SOS, ο αμπελώνας της Σαντορίνης εκπέμπει SOS».
Η πρόταση για σχέδιο διάσωσης
Λίγο πριν από την καταστροφή και μιας και οι γεωτρήσεις αντλούν πια στο νησί υφάλμυρο νερό, ο Σύνδεσμος Οινοποιών Σαντορίνης προτείνει ένα σχέδιο διάσωσης του ιστορικού αμπελώνα όπως λέει στην «Κ» ο πρόεδρος, Πέτρος Βαμβακούσης: «Το νερό που λείπει πρέπει να το γυρίσουμε εμείς στο χωράφι. Αυτή την στιγμή εκπονούμε μια μελέτη και καταθέτουμε ένα φάκελο για στήσουμε ένα τριετές πιλοτικό πρόγραμμα σύμφωνα με το οποίο θα πάρουμε το νερό του βιολογικού καθαρισμού της Οίας θα το περάσουμε από τριτοβάθμια επεξεργασία για να μπορούμε αυτό το νερό να διανείμουμε στον αμπελώνα. Με ένα μικρό δίκτυο μπορεί να πάει μέχρι σε ένα σημείο στον αμπελώνα της Οίας αλλά μας ενδιαφέρει να πάει και σε άλλα σημεία του νησιού για να δούμε πως μπορεί να λειτουργήσει το logistic “μεταφέρω το νερό και σε άλλες περιοχές”. Δε λέμε να πάμε να ποτίσουμε το καλοκαίρι όμως βλέποντας πως εξελίσσονται οι βροχοπτώσεις, αν έχουμε νερό που αυτό είναι ένα μεγάλο ερώτημα, μπορεί να πάει να επιστρέψει στη γη τους μήνες Φεβρουάριο, Μάρτιο, Απρίλιο έτσι ώστε να μπορέσει να δημιουργήσει ένα προφίλ στο εδαφοδιάλυμα της καλλιέργειες και να μπορεί σιγά σιγά το φυτό από εκεί να μπορεί να πάρει το νερό που θα το χρησιμοποιήσει το κρίσιμο χρονικό διάστημα της ξηρασίας, Ιούνιο, Ιούλιο, Αύγουστο».
Ο γεωπόνος και πρόεδρος του Συνδέσμου των Οινοποιών Σαντορίνης, Πέτρος Βαμβακούσης
