Με αυτόπτες μάρτυρες της στυγερής δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη, τον Μάιο του 1963, συναντήθηκε ανήμερα των 93ων γενεθλίων του ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς, κατά την παρουσία του στη Θεσσαλονίκη και στην τελετή χωροθέτησης του «Δείκτη Μνήμης» – Σημείο Ζ που τοποθετήθηκε, έπειτα από πρωτοβουλία του κεντρικού δήμου, δίπλα στο μνημείο, στη συμβολή των οδών 09 Βενιζέλου και Ερμού.
Ο κ. Γαβράς, συνοδευόμενος από τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης, Στέλιο Αγγελούδη, τον πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου, Σπύρο Βούγια, τον Γάλλο πρόξενο στη Θεσσαλονίκη, Ζαν Λικ Λαβό και τον πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου του Μουσείου Μίκη Θεοδωράκη Ζάτουνας, Παρασκευά Παρασκευόπουλο, άκουσε με προσοχή τις μαρτυρίες και τις αφηγήσεις των δικηγόρων Σπύρου Σακέτα, Αλέκου Γρίμπα και της Καίτης Τσαρουχά (κόρης του βουλευτή της ΕΔΑ Γιώργου Τσαρουχά), για την ιστορία δολοφονίας του ειρηνιστή βουλευτή, που συντάραξε την Ελλάδα.
Τα γεγονότα αυτά ενέπνευσαν τον Βασίλη Βασιλικό να γράψει το μυθιστόρημα «Ζ», το οποίο μεταφράστηκε και εκδόθηκε σε πολλές χώρες. Η δολοφονία και η έκδοση του «Ζ» οδήγησαν και τον κ. Γαβρά στην απόφαση να μεταφέρει το βιβλίο στη μεγάλη οθόνη, παρά το γεγονός ότι η ταινία δεν μπορούσε να γυριστεί στην Ελλάδα, καθώς είχε εγκαθιδρυθεί το καθεστώς των Συνταγματαρχών
Ο διεθνούς φήμης σκηνοθέτης, το μεσημέρι, στάθηκε μπροστά στο μνημείο του Γρηγόρη Λαμπράκη, στην «καρδιά» της Θεσσαλονίκης, εκεί όπου ο δήμος αποφάσισε να τοποθετήσει έναν «Δείκτη Μνήμης» – Σημείο Ζ που θα θυμίζει σε όλους, κατοίκους και επισκέπτες, τα ιστορικά γεγονότα. Πρόκειται, ουσιαστικά για μία πινακίδα, σε δίγλωσση μορφή, στα ελληνικά και τα αγγλικά, που συγκροτείται από κείμενα, φωτογραφίες, σχέδια ή γκραβούρες σε κατάλληλα διαμορφωμένες γραφιστικά συνθέσεις.
Στη μία όψη του «Δείκτη Μνήμης» υπάρχουν στοιχεία και πληροφορίες για τον Γρηγόρη Λαμπράκη και στην άλλη, που ονομάστηκε «Σημείο Ζ», οι ενδιαφερόμενοι θα έχουν, πλέον, τη δυνατότητα να διαβάζουν αντίστοιχες πληροφορίες για την ταινία του Κώστα Γαβρά, το ομώνυμο μυθιστόρημα του Βασίλη Βασιλικού και τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη.
Κ. Γαβράς: «Είμαι βαθιά συγκινημένος – Να μην ξαναπεράσουμε από μίση και εμφυλίους πολέμους»
Ο κ. Γαβράς, έχοντας στο πλευρό του τη σύζυγό του Μισέλ, δήλωσε βαθιά συγκινημένος για την υποδοχή και τις εκδηλώσεις τιμής που διοργανώνει ο δήμος Θεσσαλονίκης. Όπως είπε, η σημερινή τελετή στο μνημείο δολοφονίας δεν αφορά το «φιλμ, αλλά τον άνθρωπο, τον Λαμπράκη, που γύριζε στον κόσμο με την πινακίδα, λέγοντας “Ελλάς” και πίσω από την “Ελλάς” είχε τα σημεία της ειρήνης. Δηλαδή ζητούσε την Ελλάδα σε ειρήνη. Και νομίζω αυτό πρέπει να μείνει στο κοινό. Οι ιδέες αυτού του ανθρώπου για την Ελλάδα».
Ευχήθηκε, δε, οι Έλληνες «να μην ξαναπεράσουμε από μίση και από εμφυλίους πολέμους, όπως τον έζησε η γενιά μου. Δεν τον έχετε ζήσει εσείς, η γενιά μου τον έζησε, είναι το χειρότερο από όλα τα πράγματα. Ελπίζω, λοιπόν, ο Λαμπράκης να είναι παράδειγμα».
Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, από την πλευρά του υπογράμμισε πως ο Κώστας Γαβράς, «σε δύσκολες στιγμές σήκωσε τη σημαία μέσα από την τέχνη του αντιφασιστικού και αντιδικτατορικού αγώνα. Η πόλη υποδέχεται έναν μεγάλο καλλιτέχνη, ο οποίος μαζί με τον αξέχαστο Μίκη Θεοδωράκη σήκωσαν ψηλά, μέσα από τον πολιτικό κινηματογράφο, την ανάγκη της αντίστασης, την ανάγκη για δημοκρατία».
Ο δήμαρχος στάθηκε στην τοποθέτηση του «Δείκτη Μνήμης», λέγοντας πως υλοποιήθηκε για να «αναδείξει την ιστορία της πόλης -η οποία συγχρόνως είναι και ιστορία της χώρας. Το “Ζ” αποτέλεσε την αφορμή για να ξεκινήσει ο αντιδικτατορικός αγώνας. Ευχαριστούμε τον ευαίσθητο, μεγάλο Έλληνα καλλιτέχνη, τον Κώστα Γαβρά, γιατί σήμερα επισκέπτεται ένα σημείο που το ανέδειξε διεθνώς σε όλο τον κόσμο χωρίς να το έχει δει τότε. Αντιλαμβάνεστε την έμπνευση ενός μεγάλου σκηνοθέτη να γυρίσει μια μεγάλη ταινία σε ένα σημείο, το οποίο δεν είχε δει ποτέ του. Και αυτό ακριβώς είναι και το μεγαλείο αυτής της γενναίας, μεγάλης πράξης, η οποία σηματοδότησε πλέον και την αντίσταση απέναντι στη δικτατορία». Επίσης, ευχήθηκε «χρόνια πολλά» στον σκηνοθέτη που σήμερα κλείνει τα 93 χρόνια ζωής και τα γιορτάζει στην πόλη της Θεσσαλονίκης.
Ο Γάλλος πρόξενος στις δικές του δηλώσεις χαρακτήρισε τον Κώστα Γαβρά ως «μια τεράστια γέφυρα μεταξύ της Ελλάδας και της Γαλλίας», ενώ οι αυτόπτες μάρτυρες κ. Γρίμπας, κ. Σακέτας και η κ. Τσαρουχά δήλωσαν βαθιά συγκινημένοι από τη συνάντηση τους με τον σκηνοθέτη. Μάλιστα, με πολλές λεπτομέρειες θυμήθηκαν και εξιστόρησαν κάθε λεπτό απ’ όσα έζησαν την ημέρα δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη.
