Τη γενετική ποικιλότητα και τη φαρμακευτική αξία του ίταμου, ενός σπάνιου δέντρου των ελληνικών βουνών με σημαντικές προοπτικές στην ανάπτυξη αντικαρκινικών φαρμάκων, αναδεικνύει νέα μελέτη του ΑΠΘ.
Στο πλαίσιο έρευνας που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Δασικής Γενετικής του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος, υπό τον συντονισμό του καθηγητή Φίλιππου Αραβανόπουλου, εντοπίστηκαν σημαντικοί πληθυσμοί του ευρωπαϊκού ίταμου (Taxus baccata) στην Ελλάδα, οι οποίοι αποτελούν πολύτιμες φυσικές πηγές ουσιών, που χρησιμοποιούνται σε ευρέως διαδεδομένα αντικαρκινικά φάρμακα. Εξετάστηκαν τρεις περιφερειακοί πληθυσμοί στη Βόρεια Ελλάδα, στα όρη Χολομώντας, Όλυμπος και Βούρινος, προκειμένου να αξιολογηθούν η γενετική και χημική ποικιλότητα, καθώς και τα επιγενετικά χαρακτηριστικά του είδους.
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, οι ταξάνες -φυσικές ενώσεις που παράγονται από τον ίταμο- αποτελούν βασικά συστατικά φαρμάκων όπως η πακλιταξέλη (Taxol), η οποία χρησιμοποιείται στη θεραπεία διαφόρων μορφών καρκίνου.
Τα αποτελέσματα της έρευνας, η οποία αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη αξιολόγηση ελληνικών πληθυσμών ίταμου, έδειξαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των πληθυσμών ως προς την ποσότητα των αντικαρκινικών ταξανών που παράγουν, καθώς και αξιοσημείωτες εποχικές μεταβολές στις συγκεντρώσεις τους. Ειδικότερα, η 10-δεακετυλοβακατίνη III, πρόδρομη ένωση για την ημι-συνθετική παραγωγή της πακλιταξέλης, εντοπίστηκε σε υψηλές συγκεντρώσεις στις βελόνες των δέντρων, με τον πληθυσμό του Ολύμπου να εμφανίζει τα μεγαλύτερα επίπεδα.
Παράλληλα, διαπιστώθηκε σημαντική γενετική ποικιλότητα και σαφής διαφοροποίηση μεταξύ των πληθυσμών, στοιχείο που, σύμφωνα με τους ερευνητές, αναδεικνύει τη σημασία των ελληνικών πληθυσμών ως πολύτιμων δεξαμενών γενετικού υλικού. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα ευρήματα σχετικά με τη μεθυλίωση του DNA, έναν μηχανισμό που συνδέεται με την προσαρμογή των οργανισμών στις περιβαλλοντικές συνθήκες και υποδηλώνει το δυναμικό των δέντρων αυτών σε συνθήκες ισχυρής κλιματικής μεταβολής.
Τα ευρήματα της μελέτης αναδεικνύουν τη δυνατότητα ανάπτυξης προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης, με στόχο την επιλογή και τον πολλαπλασιασμό δέντρων με αυξημένη παραγωγή ταξανών, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η γενετική ποικιλότητα. Επίσης, υπογραμμίζεται η ανάγκη προστασίας των υφιστάμενων πληθυσμών ίταμου στην Ελλάδα, οι οποίοι είναι σπάνιοι και συχνά κατακερματισμένοι. Μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων περιλαμβάνονται η ενίσχυση του καθεστώτος προστασίας, η συστηματική παρακολούθηση και η ανάπτυξη δράσεων διατήρησης τόσο εντός όσο και εκτός φυσικού περιβάλλοντος.
Η μελέτη υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους (ΕΣΠΑ), σε συνεργασία με τον ΕΛΓΟ-Δήμητρα και το ιταλικό ερευνητικό ίδρυμα Fondazione Edmund Mach, και τα αποτελέσματά της δημοσιεύτηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό PLOS One.
