O ανθρώπινος νους σε καθημερινή βάση εισέρχεται σε μια ψηφιακή
εποχή και εκτίθεται σε μια άνευ προηγουμένου ροή πληροφοριών.
Οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας, μια κρίση που συμβαίνει οπουδήποτε στον κόσμο μπορεί να εμφανιστεί στις οθόνες των κινητών μας μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Μέσα σε αυτή τη συνεχή έκθεση, αναπτύσσεται ασυνείδητα ένα μοτίβο συμπεριφοράς: το «doomscrolling». Οριζόμενη ως η συνεχής περιήγηση και «κύλιση» σε περιεχόμενο ιδιαίτερα αρνητικό και απειλητικό, αυτή η συμπεριφορά τείνει να αυξάνεται σημαντικά σε περιόδους κρίσης.
Το doomscrolling δεν είναι απλώς η ανάγνωση κακών ειδήσεων· αντίθετα, είναι μια μορφή κατανάλωσης περιεχομένου που όχι μόνο είναι δύσκολο να σταματήσει αλλά επιπλέον αυξάνεται καθώς μειώνεται η αίσθηση ελέγχου. Αυτό που συχνά ξεκινά ως «θα ρίξω μια ματιά για λίγα λεπτά» μπορεί να μετατραπεί σε ώρες σκρολαρίσματος χωρίς να το καταλάβουμε. Ακόμη και όταν ένα άτομο συνειδητοποιεί ότι το περιεχόμενο δεν είναι ωφέλιμο, μπορεί να δυσκολεύεται να σταματήσει το σκρολάρισμα.
Αυτή η κατάσταση υποδηλώνει έναν κύκλο που τροφοδοτείται όχι μόνο από μια απλή συνήθεια, αλλά και από ψυχολογικούς και νευροβιολογικούς μηχανισμούς. Ειδικά σε περιόδους όπου αυξάνεται η αβεβαιότητα και η αντιληπτή απειλή, τα άτομα μπορεί να προσπαθήσουν να νιώσουν ασφάλεια προσφεύγοντας σε περισσότερες πληροφορίες. Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια μπορεί, παραδόξως, να αυξήσει το ψυχικό βάρος.
Ο αυξημένος χρόνος στο κινητό, οδηγεί σε μία «στατική ζωή» αλλά πιθανόν και σε κοινωνική απομόνωση. Την ίδια στιγμή, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα προκύπτει από το γεγονός ότι οι περισσότεροι τείνουν να μένουν προσκολλημένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις βραδινές ώρες, γεγονός που επηρεάζει τον ύπνο.
Doomscrolling («ΡΙΣΠΕΚΤ στη Ζωή σου»)
Το doomscrolling ορίζεται ως η παρορμητική, παρατεταμένη κατανάλωση αρνητικού ειδησεογραφικού περιεχομένου — συχνά μέσω ροών κοινωνικών δικτύων — που διατηρεί ή εντείνει το άγχος, τη δυσθυμία και την αίσθηση απειλής. Στην εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή (12–25 ετών), όπου ο εγκέφαλος και οι ψυχοκοινωνικές
δεξιότητες βρίσκονται σε φάση ταχείας ωρίμανσης, αυτή η συνήθεια συνδέεται με δείκτες ψυχικής επιβάρυνσης και με αλλαγές στη ρύθμιση της προσοχής, της ανταμοιβής και του στρες (Paulus et al., 2023).
Ο όρος εμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 2010 και καθιερώθηκε ευρέως κατά την πανδημία COVID-19, περιγράφοντας αρχικά τη συνεχή, αγχώδη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων σχετικών με κρίσεις και κοινωνικές απειλές (Satici et al., 2023). Τα τελευταία χρόνια η έννοια έχει διευρυνθεί και περιλαμβάνει κάθε μορφή ψυχαναγκαστικού ή αυτοκαταστροφικού scrolling, ανεξάρτητα από τη φύση του περιεχομένου. Η ερευνητική βιβλιογραφία υπογραμμίζει ότι το doomscrolling συνιστά μηχανισμό γνωστικής παγίδευσης (attentional trap) που ενισχύεται από τους αλγορίθμους των πλατφορμών, προκαλώντας αίσθηση απώλειας ελέγχου, κόπωση και ψυχολογική δυσφορία (Sharma, Lee, & Johnson, 2022). Προσεγγίσεις όπως αυτή των McLaughlin, Gotlieb και Mills (2023) μιλούν για problematic news consumption, εντάσσοντας το φαινόμενο σε ένα ευρύτερο φάσμα εθιστικών ψηφιακών συμπεριφορών που χαρακτηρίζονται από επανάληψη, αγχώδη αναζήτηση πληροφορίας και δυσκολία αποσύνδεσης.
Στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης, το πρόγραμμα εστιάζει στην ευαισθητοποίηση νέων, γονέων και εκπαιδευτικών για τις επιπτώσεις της υπερκατανάλωσης ψηφιακού περιεχομένου, ενισχύοντας την κριτική ψηφιακή συμπεριφορά και παρέχοντας πρακτικά εργαλεία αντιμετώπισης.
Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το https://paidikaipsihikiigeia.gov.gr/
Το Πρότυπο Κέντρο για την Ψυχική Υγεία των Νέων (Δαμάρεως 68, Παγκράτι, 116 33) λειτουργεί 09.00 με 21.00, Δευτέρα έως Παρασκευή και διαθέτει τηλεφωνική γραμμή επικοινωνίας στο 2107462290 και 2107462281, καθώς και ηλεκτρονική διεύθυνση [email protected]
