Οι 21 «τρελοί» Τσέχοι κωπηλάτες ζωντάνεψαν μια εικόνα από την αρχαία ιστορία, διασχίζοντας το Βόρειο Αιγαίο πάνω σε ένα πλοιάριο φτιαγμένο από έναν και μόνο κορμό δέντρου.
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΑΝΗΣ
Η ομάδα «Μονόξυλο» από την Τσεχία αναπαρέστησε, με εντυπωσιακή ακρίβεια, τις συνθήκες ταξιδιού των ανθρώπων της Νεολιθικής εποχής στη θάλασσα. Το σκάφος τους κατασκευάστηκε από έναν κορμό δέντρου, ο οποίος διαμορφώθηκε σε πλοιάριο με εργαλεία αντίστοιχα εκείνων της εποχής, όπως τσεκούρια από ξύλο και πέτρα.
Η αποστολή ξεκίνησε από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, με στόχο να φτάσει στον Βόλο, διασχίζοντας το Βόρειο Αιγαίο και κάνοντας στάσεις σε νησιά όπως η Λήμνος και οι Σποράδες. Με αυτόν τον τρόπο, οι συμμετέχοντες ακολούθησαν τα θαλάσσια ίχνη των πρώτων ανθρώπων που ταξίδεψαν στο Αιγαίο πριν από χιλιάδες χρόνια.
Τα ρεκόρ του ταξιδιού
Στο αρχαϊκό αυτό σκάφος επέβαιναν 20 κωπηλάτες και ένας οδηγός, ο οποίος κρατούσε το δοιάκι, τον μοχλό που λειτουργούσε ως τιμόνι και είχε κατασκευαστεί με τις ίδιες αρχαίες προδιαγραφές.
Όπως ήταν φυσικό, οι συμμετέχοντες δεν είχαν στη διάθεσή τους καμία σύγχρονη τεχνική βοήθεια. Δίπλα τους έπλεε μόνο ένα συνοδευτικό σκάφος, έτοιμο να παρέμβει σε περίπτωση ανάγκης ή αν κάποιος από τους επιβάτες δεν αισθανόταν καλά.
«Ταξιδεύουμε ανεξαρτήτως συνθηκών. Χωρίς μηχανικά ή ηλεκτρονικά βοηθήματα. Ταξιδεύουμε όπως εκείνα τα χρόνια. Όπως πριν από 9.000 χρόνια. Ταξιδέψαμε και με αέρα και με άπνοια, χωρίς να αντιμετωπίσουμε κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα», εξηγεί στην «Κ» ο Τσέχος αρχαιολόγος Radomír Tichý.
Όπως λέει, το εγχείρημα έφερε και σημαντικά αποτελέσματα. «Καταφέραμε να ξεπεράσουμε πολλά από τα ρεκόρ του παρελθόντος. Πρώτον, φτάσαμε τη μέγιστη ταχύτητα του σκάφους στα 10 χιλιόμετρα την ώρα, χρησιμοποιώντας μόνο το πανί. Τέτοια ταχύτητα δεν είχαμε πιάσει ποτέ ξανά. Δεύτερον, καλύψαμε μέσα σε 19 ώρες απόσταση 110 χιλιομέτρων, χωρίς αλλαγή μέλους του πληρώματος. Τρίτον, βάλαμε μέσα στο σκάφος φορτίο μισού τόνου και ταξιδεύαμε με αυτό».
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα στοιχεία αυτά δείχνουν στην πράξη ότι τέτοιου είδους θαλάσσια ταξίδια ήταν απολύτως εφικτά στη Νεολιθική εποχή. «Ένα τέτοιο μονόξυλο μπορούσε να μεταφέρει ανθρώπους, εμπορεύματα και ζώα από νησί σε νησί σε ολόκληρο το Αιγαίο», σημειώνει.
Γιατί επέλεξαν το Βόρειο Αιγαίο
Γιατί, όμως, επέλεξαν το Βόρειο Αιγαίο για το πέμπτο κατά σειρά παρόμοιο πείραμά τους;
«Γιατί εμείς στην Τσεχία δεν έχουμε θάλασσα», απαντά γελώντας ο κ. Tichý. Αμέσως μετά, σοβαρεύει και εξηγεί: «Πρώτα απ’ όλα, έχουμε μια ιδιαίτερη σχέση με την Ελλάδα. Όπου πηγαίνουμε, οι Έλληνες μάς υποδέχονται με ενθουσιασμό. Ενδιαφέρονται να μάθουν τι κάνουμε και, φυσικά, μας βοηθούν σε ό,τι χρειαζόμαστε».
Όπως αναφέρει, η εποχή του ταξιδιού δεν επιλέχθηκε τόσο λόγω των καιρικών συνθηκών, όσο λόγω της διάρκειας της ημέρας. «Αυτή την περίοδο οι ημέρες είναι μεγαλύτερες, άρα έχουμε περισσότερο χρόνο για να ταξιδεύουμε στη θάλασσα», εξηγεί.
Ο βασικότερος λόγος, πάντως, για την επιλογή του Αιγαίου είναι, όπως λέει, συμβολικός και ιστορικός. «Εδώ είναι η αρχή του πολιτισμού και της δημοκρατίας. Από εδώ ξεκίνησαν όλα», τονίζει.
Τι είναι το μονόξυλο
Το μονόξυλο είναι ένα σκάφος κατασκευασμένο από έναν και μόνο κορμό δέντρου. Ο κορμός κοίλανθηκε ώστε να δημιουργηθεί χώρος για τους κωπηλάτες, ενώ για την κοπή και τη διαμόρφωσή του χρησιμοποιήθηκαν μόνο εργαλεία αντίστοιχα της Νεολιθικής περιόδου, όπως τσεκούρια από ξύλο και πέτρα.
Ο σχεδιασμός του βασίστηκε σε αρχαιολογικό εύρημα που ανακαλύφθηκε στη λίμνη Bracciano της Ιταλίας και χρονολογείται γύρω στο 5.700 π.Χ. Το αρχαίο εκείνο σκάφος ήταν σκαμμένο σε έναν τεράστιο κορμό δέντρου, πιθανότατα βελανιδιάς, και είχε μήκος που ξεπερνούσε τα 10 μέτρα.
Παρόμοια ευρήματα έχουν εντοπιστεί και στον ελλαδικό χώρο, με τους αρχαιολόγους να εκτιμούν ότι με τέτοιου είδους σκάφη πραγματοποιήθηκαν ορισμένα από τα πρώτα θαλάσσια ταξίδια στο Αιγαίο.
Η ανακατασκευή του μονόξυλου επιτρέπει στους επιστήμονες να δοκιμάσουν στην πράξη τις δυνατότητες των πρώτων πλεούμενων που χρησιμοποιήθηκαν για θαλάσσιες μετακινήσεις, μεταφορές και επικοινωνία ανάμεσα σε νησιά και παράκτιες περιοχές.
Τι μελετούν στο ταξίδι
Σκοπός της αποστολής, ενός φιλόδοξου εγχειρήματος πειραματικής αρχαιολογίας, είναι η πρακτική επαλήθευση της κατασκευής του μονόξυλου και των δυνατοτήτων του στη ναυσιπλοΐα.
Οι επιστήμονες εξετάζουν έναν τύπο σκάφους που φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε για τη μετακίνηση πρώιμων αγροτικών πληθυσμών στη Μεσόγειο πριν από περίπου 9.000 χρόνια. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού συλλέγουν πολύτιμα δεδομένα για την ταχύτητα του σκάφους, τη συμπεριφορά του σε διαφορετικές καιρικές συνθήκες, τη μεταφορά ανθρώπων και φορτίων, τη χρήση πανιού και ανέμου, καθώς και την αποτελεσματικότητα διαφορετικών τύπων κουπιών.
Μέσα από αυτά τα στοιχεία, επιχειρούν να κατανοήσουν καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο αναπτύχθηκαν τα πρώτα θαλάσσια δίκτυα επικοινωνίας και εμπορίου στο Αιγαίο.
Και κάπως έτσι, ένα «κούτσουρο» από την Τσεχία έγινε πλωτό εργαστήριο ιστορίας, ταξιδεύοντας στο ίδιο πέλαγος όπου, χιλιάδες χρόνια πριν, άρχισαν να χαράζονται οι πρώτες θαλάσσιες διαδρομές του ανθρώπου.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ KARFITSA
