Γράφει ο Μαμμάντωβ Ρασίντ, Πρόεδρος Συλλόγου Ελληνοαζερικής Φιλίας QALA
Το Νοβρούζ γιορτάζεται ευρέως ως αργία και είναι αφιερωμένο σε ένα χαρμόσυνο γεγονός – το τέλος του χειμώνα και την άφιξη της άνοιξης και αποτελεί την πιο σημαντική και αγαπητή γιορτή για τον λαό του Αζερμπαϊτζάν.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ιστορία αυτής της γιορτής είναι πολύ παλιά. Η επιστημονική έρευνα συνδέει την αρχή της γιορτής του Νοβρούζ με πολύ αρχαίους χρόνους – την εποχή του Προφήτη μας Ζωροάστρη όπου, η ηλικία του είναι τουλάχιστον 3700, το πολύ 5000 χρόνια. Στην αρχαία Βαβυλώνα, αυτή η γιορτή γιορταζόταν την 21η ημέρα του Νισάν (Μάρτιος, Απρίλιος) και διαρκούσε 12 ημέρες. Ωστόσο, κάθε μια από αυτές τις 12 μέρες είχε τις δικές της τελετουργίες, τον δικό της εορτασμό. Η πρώτη γραπτή πηγή αναφέρει ότι η γιορτή του Νοβρούζ καθιερώθηκε το 505 π.Χ.
Το ξύπνημα της φύσης και της ζωής ξεκινά με το Νοβρούζ. Ο λαός του Αζερμπαϊτζάν αρχίζει να το γιορτάζει επίσημα τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες πριν από την Πρωτοχρονιά, τη νέα ημέρα – το Νοβρούζ. Έτσι, η δεύτερη ημέρα κάθε εβδομάδας είναι η Τρίτη του Νερού όπου ανανεώνονται και ενεργοποιούνται οι πηγές νερού, η Τρίτη της Φωτιάς όπου εκείνον τον καιρό ο ήλιος ζεσταίνει σταδιακά το έδαφος και αρχίζει να το αφυπνίζει, η Τρίτη των ανέμων όπου ο ήλιος έχει ήδη ζεστάνει τη γη και της έχει δώσει ζωή και η Τρίτη της Γης όπου η φύση ξυπνά και αναγγέλλει την έλευση της άνοιξης.
Ο εορτασμός του Νοβρούζ είναι πλούσια με αρχαίες παραδόσεις, έθιμα και δραστηριότητες. Μεταξύ των αρχαίων παραδόσεων είναι το <<Khidir Ilyas>> (σύμβολο της γονιμότητας, της ευημερίας), η πραγματοποίηση καλλιτεχνικών δρώμενων με τη συμμετοχή δύο κωμικών, του <<Kos-Kosa>> (γένια κατσίκας) και του Kechal (ο φαλακρός). Ο <<Kos-Kosa>> συμβολίζει τον χειμώνα, ενώ ο Kechal την άνοιξη, η μαντεία, ο στολισμός του τραπεζιού με <<Samani>>, το οποίο είναι άνθος από φυτρωμένους σπόρους και με <<Xoncha>> που είναι ένας δίσκος γεμάτος με καρύδια, παραδοσιακά γλυκά, κεριά, κεράσματα κ.α.
Υπάρχουν ενδιαφέρουσες παραδόσεις που σχετίζονται με το νερό και τη φωτιά. Ως χώρα των πυρκαγιών, το Αζερμπαϊτζάν έχει μια πλούσια παράδοση στη φωτιά, και αυτό είναι σημάδι κάθαρσης. Οι φωτιές παραμένουν, και πριν το Νοβρούζ την τελευταία Τρίτη, την Τρίτη της Γης, όλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας ή φύλου, πρέπει να πηδήξουν πάνω από τη φωτιά, επτά φορές ή πάνω από επτά φωτιές μια φορά. Η φωτιά δεν σβήνει ποτέ με νερό. Αφού σβήσει, νεαρά αγόρια και κορίτσια μαζεύουν τη στάχτη της φωτιάς και την πετούν έξω από το σπίτι. Αυτό σημαίνει ότι η ατυχία όλων των μελών της οικογένειας που πηδούν πάνω από τη φωτιά απομακρύνεται από την οικογένεια με τις στάχτες που πετιούνται.
Ο καθαρισμός με νερό σχετίζεται με το πραγματικό σημάδι του νερού. Οι παραδόσεις που σχετίζονται με το νερό συνδέονται με το νέο έτος στο Αζερμπαϊτζάν. Το νέο έτος, πηδώντας πάνω από το ρέμα, εξιλεώνεσαι για τις αμαρτίες του περασμένου έτους. Επιπλέον, το τελευταίο βράδυ του περασμένου έτους, όλα τα μέλη της οικογένειας ψεκάζουν νερό ο ένας στον άλλον πριν πάνε για ύπνο. Λέγεται ότι το βράδυ της τελευταίας Τρίτης σταματούν όλα τα ρυάκια και όλοι προσκυνούν μπροστά του, ακόμα και τα δέντρα. Αν έπιναν όλοι αυτό το νερό την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, την Πρωτοχρονιά θα απαλλάσσονταν από όλες τις ασθένειες.
Οι Αζερμπαϊτζανοί δίνουν μεγάλη προσοχή στο γιορτινό τραπέζι. Στο τραπέζι πρέπει να υπάρχουν επτά είδη φαγητού, τα ονόματα των οποίων αρχίζουν με το γράμμα «Σ». Στο τραπέζι είναι επίσης σουμάκ <<sumax>>, ξύδι <<sirkə>>, γάλα <<süd>>, σαμανί <<səməni>>, χόρτα <<səbəzi>> κ.α. Επιπλέον, στο τραπέζι τοποθετούνται καθρέφτες και κεριά και στον καθρέφτη βαμμένα αυγά. Έχουν επίσης τη δική τους συμβολική σημασία: ένα κερί σημαίνει φωτιά, φως (που προστατεύει ένα άτομο από το κακό μάτι) και ένας καθρέφτης είναι σύμβολο διαύγειας.
Σύμφωνα με την παράδοση, την πρώτη μέρα της γιορτής πρέπει να είναι όλοι στο σπίτι. Ο κόσμος λέει: «Αν δεν είσαι σπίτι ημέρα γιορτής, δεν θα είσαι στο σπίτι για επτά χρόνια». Στο παρελθόν, κατά κανόνα, οι εξώπορτες δεν ήταν κλειστές. Την πρώτη μέρα του νέου έτους δεν σβήνουν τα φώτα όλη τη νύχτα, η φωτιά, το φως που σβήνει είναι σημάδι συμφοράς.
Όταν γιόρταζαν το Νοβρούζ, οι κάτοικοι του χωριού καθόριζαν πώς θα πήγαινε το νέο έτος: ξηρό ή βροχερό, τον βαθμό παραγωγικότητας. Σύμφωνα με την παράδοση, η πρώτη ημέρα του Νοβρούζ θεωρείται άνοιξη, η δεύτερη – καλοκαίρι, η τρίτη – φθινόπωρο και η τέταρτη μέρα – χειμώνας. Αν η πρώτη μέρα είναι απάνεμη και χωρίς βροχή, τότε αυτή η άνοιξη θα είναι ευνοϊκή για αγροτικές εργασίες. Αντίθετα, αν έχει βροχή και αέρα, τότε θα είναι έτσι όλη την άνοιξη. Για τις υπόλοιπες τρεις ημέρες καθορίστηκαν το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και ο χειμώνας.
Το Νοβρούζ με λίγα λόγια είναι μια γιορτή γεμάτη χαρούμενες και όμορφες στιγμές που ενώνει όλα τα μέλη της οικογένειας και τον λαό μας.
Από το 2009, η γιορτή του Νοβρούζ, η οποία γιορτάζεται επίσης και σε άλλες χώρες εγγράφηκε στον Αντιπροσωπευτικό κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO. Κατά την 64η σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, η 21η Μαρτίου ανακηρύχθηκε ως Διεθνής Ημέρα Νοβρούζ.
(Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν τον συντάκτη τους, χωρίς να συμπίπτουν κατ’ ανάγκη με την άποψη της Karfitsa)
