Κάθε χρόνο οι θάνατοι από ΚτΠ είναι περισσότεροι από τους θανάτους που αποδίδονται σε καρκίνο του προστάτη, του μαστού και του παχέος εντέρου μαζί. Παρά τις νέες θεραπείες και την καλύτερη κατανόηση της νόσου, ο ΚτΠ ακόμα διαγνώσκεται με αρκετή καθυστέρηση, πράγμα που οδηγεί σε μεγαλύτερη θνητότητα και επιβάρυνση της ποιότητας ζωής των ασθενών αλλά και των συγγενών τους. Σήμερα, η πενταετής επιβίωση των ασθενών με ΚτΠ είναι μόλις 15%, ενώ υπολογίζεται ότι με την έγκαιρη διάγνωση η ίαση θα αγγίζει το 80%! Το Σχέδιο Αντιμετώπισης του Καρκίνου, μια πρωτοβουλία της ΕΕ με στόχο την καλύτερη πρόληψη της νόσου, αναφέρει σαφώς ότι το 40% των περιστατικών θα μπορούσαν να προληφθούν με την εφαρμογή ενός εθνικού σχεδίου κατά του καρκίνου, μιας καμπάνιας ενημέρωσης και πρόληψης, προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου και άλλων παρεμβάσεων στα αρχικά στάδια της νόσου, με στόχο την εγκαιρότερη διάγνωση.
Τις περισσότερες φορές ο ΚτΠ εμφανίζεται αρχικά ως πνευμονικό οζίδιο. Με τον όρο «οζίδιο» εννοούμε ένα πιο πυκνό ιστό μέσα στον πνεύμονα, με διάμετρο μικρότερη των 3 εκατοστών, το οποίο εντοπίζουμε σε κάποιο απεικονιστικό έλεγχο του θώρακα. Το οζίδιο δεν δίνει συμπτώματα. Τις περισσότερες φορές ένα οζίδιο μπορεί να είναι καλόηθες, αλλά δυνατόν να αποτελεί και ένα αρχόμενο ΚτΠ, γεγονός που επιβάλλει την έγκαιρη διάγνωση, κατ´ επέκταση την οριστική του θεραπεία, προτού αυτό αυξηθεί σε μέγεθος και δώσει μεταστάσεις σε λεμφαδένες ή και άλλα όργανα, οπότε πλέον είναι πολύ αργά. Είναι πολύ σημαντικό να επιβεβαιωθεί εάν ένα οζίδιο είναι καλόηθες ή κακόηθες και αυτό γιατί η καθυστέρηση στη χειρουργική αφαίρεση ενός κακοήθους οζιδίου μπορεί να αποβεί μοιραία για τον ασθενή, ενώ, αντίθετα, η χειρουργική αφαίρεση ενός καλοήθους εκθέτει τον ασθενή σε κίνδυνο. Παρά ταύτα, η διάγνωση ενός οζιδίου, εάν δλδ είναι καλοήθεια ή κακοήθεια, είναι αρκετά δύσκολη και αποτελεί ακόμα και σήμερα πρόκληση για τον πνευμονολόγο.
Η αξονική τομογραφία θώρακα με ακτινοβολία χαμηλής δόσης (LDCT) είναι η μοναδική εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου η οποία εντοπίζει τον ΚτΠ όταν ακόμα εμφανίζεται σαν οζίδιο, δλδ σε πολύ αρχικό στάδιο πριν εκδηλωθούν συμπτώματα. Με ένα εθνικό σχέδιο πρόληψης βασισμένο στη LDCT κατορθώσαμε σε προηγμένες χώρες να αναπτύξουμε προγράμματα έγκαιρης διάγνωσης του ΚτΠ με σημαντική μείωση της θνησιμότητας 28-60%. Οι σύγχρονες κοινωνίες οφείλουν να εφαρμόσουν πρόγραμμα έγκαιρης διάγνωσης, επομένως και οριστικής θεραπείας, του ΚτΠ σε άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, πχ οι χρόνιοι καπνιστές, όπως ακριβώς τα προγράμματα πρόληψης που ισχύουν σε άλλες μορφές καρκίνου και συνέβαλαν ουσιαστικά στη μείωση των θανάτων, πχ του μαστού, του προστάτη, του παχέος εντέρου και του τραχήλου της μήτρας.
Γεννιέται το εύλογο ερώτημα, τι γίνεται στη περίπτωση που ανακαλύπτουμε ένα οζίδιο. Πως προχωράμε, τι κάνουμε; Θα πρέπει να τονισθεί ότι η διαχείριση ενός οζιδίου είναι σημαντικό θέμα και πραγματική πρόκληση για τον θεράποντα ιατρό, ο οποίος απαιτείται να έχει εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία. Προς την κατεύθυνση αυτή η διεθνής ιατρική κοινότητα έχει θεσπίσει συγκεκριμένες οδηγίες (guidelines) τόσο για την διαγνωστική προσέγγιση όσο και την αντιμετώπιση. Η συνεργασία διαφόρων ειδικοτήτων, κυρίως ακτινολόγων, πνευμονολόγων και χειρουργών θώρακα είναι καθοριστική. Μεταξύ των επιλογών, η υπερηχογραφική βρογχοσκόπηση (RADIAL–EBUS) αποτελεί την πιο σύγχρονη και ασφαλή μέθοδο για τη διάγνωση του πνευμονικού οζιδίου, δλδ του ΚτΠ σε πολύ αρχικό στάδιο.Με τη RADIAL-EBUS έχουμε τη δυνατότητα να προσεγγίσουμε ενδοσκοπικά ένα αρχόμενο όγκο όταν είναι ακόμα εν τω γεννάσθαι, να πάρουμε κυτταρολογικό και ιστολογικό υλικό ώστε να εξαχθεί ασφαλής διάγνωση, πριν είναι αργά. Κατά την RADIAL-EBUS, ένας εύκαμπτος υπερηχο καθετήρας, διαμέτρου ολίγων χιλιοστών, διέρχεται από το στόμα του ασθενούς μέσα από το κανάλι εργασίας του βρογχοσκοπίου και με ακτινοσκοπική καθοδήγηση προωθείται μέχρι το οζίδιο. Όταν επιβεβαιωθεί με την βοήθεια των υπερήχων η θέση της βλάβης, διενεργείται η απαραίτητη βιοψία για ταχεία (Rapid On-Site Evaluation, ROSE) και κανονική βιοψία. Ασφαλώς απαιτείται εμπειρία, τεχνογνωσία, υψηλή επιστημονική κατάρτιση, εκπαιδευμένο νοσηλευτικό προσωπικό και κυρίως ο απαραίτητος ιατροτεχνολογικός εξοπλισμός πρώτης γραμμής. Η RADIAL-EBUS, σε σχέση με άλλες τεχνικές, παρουσιάζει πολλά πλεονεκτήματα. Μπορεί να γίνει σε κοινή ενδοσκοπική αίθουσα, ανώδυνα, δίχως γενική αναισθησία και νοσηλεία, και κυρίως με τη μεγαλύτερη ασφάλεια, αφού έχει επιβεβαιωθεί ότι παρουσιάζει τις λιγότερες επιπλοκές σε σχέση με τις άλλες διαγνωστικές μεθόδους.H RADIAL-EBUS θεωρείται σήμερα μέθοδος εκλογής στον ΚτΠ για την πρώιμη διάγνωσή του, προσφέροντας ασφάλεια, υψηλά διαγνωστικά αποτελέσματα, με αποτέλεσμα την ριζική αντιμετώπιση του ΚτΠ.
