Ο γενικός γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής Μανώλης Κουτουλάκης μιλά στην «Political» για τους πόρους που έχει εξασφαλίσει το υπουργείο Ναυτιλίας για τα νησιά και τα σπουδαία έργα νησιωτικότητας που έχουν προχωρήσει. Αναφέρεται, παράλληλα, στη «γαλάζια οικονομία», στον ΦΠΑ στα νησιά αλλά και στα έργα αποκατάστασης σε περιοχές που επλήγησαν από φυσικές καταστροφές.
Συνέντευξη στον ΣΩΤΗΡΗ ΠΙΚΟΥΛΑ
Η νησιωτικότητα είναι ελληνική υπόθεση. Πιστεύετε ότι η Ευρώπη δίνει την αναγκαία προσοχή στις νησιωτικές περιοχές, επενδύοντας πόρους ή δίνοντας προτεραιότητα σε έργα υποδομής;
Επιτρέψτε μου να πω ότι η νησιωτικότητα σίγουρα δεν είναι μόνο ελληνική υπόθεση. Η διαφορά είναι ότι η ένταση, η έκταση και η διασπορά πολλών μικρών και μεγάλων κατοικημένων νησιών στην Ελλάδα την κάνουν μοναδική. Είναι ευλογία για την Ελλάδα ο νησιωτικός της χώρος. Η θάλασσα και τα νησιά της Ελλάδας στηρίζουν το 25% του ελληνικού ΑΕΠ μέσα από τις δραστηριότητες του τουρισμού, της ναυτιλίας και των παράκτιων οικονομιών. Εκείνο που συντεταγμένα πλέον υπηρετούμε, ως κυβέρνηση και ως κράτος-μέλος της ΕΕ, είναι να δημιουργήσουμε τις συμμαχίες εκείνες σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο για να απαιτήσουμε -ας μου επιτραπεί η έκφραση- να έχουμε διακριτή αντιμετώπιση του νησιωτικού χώρου στο πλαίσιο μιας ουσιαστικής εδαφικής, κοινωνικής και οικονομικής συνοχής όπως η Συνθήκη της Λισαβόνας του 2007 προβλέπει και ευαγγελίζεται.
Πώς γίνεται η εξασφάλιση των πόρων;
Ζητούμενο δεν είναι μόνο να εξασφαλίσεις πόρους για να στηρίξεις μια τέτοια ειδική και διαφοροποιημένη νησιωτική περιφερειακή πολιτική. Πρέπει πρώτα να τη διατυπώσεις, να τη γράψεις στο «χαρτί» και να στοιχειοθετήσεις ως κράτος την πολιτική σου, και αυτό θα φέρει και τους πολυπόθητους και άκρως αναγκαίους πόρους. Να είστε, όμως, σίγουρος ότι η αλλαγή ήδη έρχεται και κυρίως στον τρόπο που η Ευρώπη αντιμετωπίζει την ελληνική και ευρωπαϊκή νησιωτική πολιτική.
Σε συνεργασία που είχα με τον γενικό γραμματέα Συντονισμού του Κυβερνητικού Έργου κ. Θανάση Κοντογεώργη, ως Ελλάδα υποβάλαμε την πρώτη διακρατική πρόταση από κοινού με Σουηδία και Κροατία, στο πλαίσιο του Μηχανισμού Τεχνικής Βοήθειας της Γενικής Διεύθυνσης Μεταρρυθμίσεων (DG Reform) της ΕΕ. Η συνεργασία των τριών χωρών αφορά την υλοποίηση -της πρώτης αυτού του είδους- κοινής μελέτης για την ευρωπαϊκή μεταρρύθμιση των νησιωτικών πολιτικών και έχει τίτλο «Βελτίωση της ποιότητας της πολυεπίπεδης διακυβέρνησής μας και ενδυνάμωση της ανθεκτικότητας των νησιωτικών οικονομιών Κροατίας, Ελλάδας, Σουηδίας».
Οι πρωτοβουλίες της Ελλάδας με τη θεσμοθέτηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στον νησιωτικό χώρο με τον Ν. 4770/21 και η κωδικοποίηση της νησιωτικής νομοθεσίας με τον Ν. 4832/21 έχουν δημιουργήσει μια δυναμική εξωστρέφειας και αναγνώρισης σε θεσμικό επίπεδο της ανάγκης για υιοθέτηση στοχευμένων πολιτικών και χρηματοδοτήσεων για τον νησιωτικό χώρο, ενώ η ελληνική πρακτική μελετάται ως καλή πρακτική και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αξίζει να σημειώσω ότι είναι η πρώτη φορά που αξιοποιείται ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Τεχνικής Βοήθειας μέσω της DG Reform και μάλιστα με κεντρικό ρόλο να παίζει η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής (πρώην υπουργείο Αιγαίου), η μοναδική κυβερνητική δομή εκτός Αθηνών σε επίπεδο Γενικής Γραμματείας, που εδρεύει στη Μυτιλήνη και αριθμεί επίσης πέντε περιφερειακά γραφεία σε νησιά, με περίπου 75 άτομα μόνιμο προσωπικό που δίνει την ψυχή του για τα νησιά, παλεύοντας για το αυτονόητο.
Συνέργειες δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων γίνονται;
Στις ανωτέρω θεσμικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης αξίζει να προστεθούν και τα πρώτα επιτεύγματα της επαναχάραξης του τομέα δημόσιας πολιτικής όπως αυτά επιβεβαιώνονται, μεταξύ άλλων, από τη θετική κατάληξη των πρόσφατων διαπραγματεύσεων με την ΕΕ για τη χρηματοδότηση μικρών νησιωτικών λιμένων, την πιλοτική χρηματοδότηση της δημόσιας θαλάσσιας συγκοινωνίας με «πράσινα» πλοία για τα μικρά νησιά, σε συνδυασμό με τις πρωτοβουλίες για την απανθρακοποίηση των ελληνικών νησιών, την πρωτοβουλία GR-eco islands (σε συνεργασία με τα υπουργεία Ανάπτυξης & Επενδύσεων και Περιβάλλοντος & Ενέργειας), την πρωτοβουλία Naxos Smart Island (σε συνεργασία με το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και την Amazon Web Services) κ.ά.
Ήδη με πόρους της Πολιτικής Συνοχής, ως Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και με τη στήριξη του υπουργού Γιάννη Πλακιωτάκη καταφέραμε να δημιουργήσουμε ένα συνεκτικό πρόγραμμα για τη «γαλάζια οικονομία» και τη νησιωτικότητα που μαζί με τους πόρους του ΠΔΕ για την επόμενη επταετία ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ και αφορούν έργα και δράσεις επιχειρηματικότητας, ολοκληρωμένης διαχείρισης του νερού, νησιωτικών λιμενικών υποδομών με έμφαση στα μικρά νησιά, καθώς και επενδύσεις στη δημόσια θαλάσσια συγκοινωνία και την ανανέωση του ακτοπλοϊκού στόλου, αναβαθμίζοντας έτσι τη διασυνδεσιμότητα των νησιών μας.
Ποια είναι τα χρηματοδοτικά εργαλεία που έχετε στη διάθεσή σας και σε ποιες δράσεις τα αξιοποιείτε για να ενδυναμώσουν την αναπτυξιακή πορεία των ελληνικών νησιών; Αξιοποιείτε πόρους από το RRF;
Ως υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής καταφέραμε τα τελευταία χρόνια να εργαστούμε συστηματικά στη δημιουργία νέων χρηματοδοτικών εργαλείων για να μπορούμε να παρεμβαίνουμε αποτελεσματικά στην επίλυση σημαντικών θεμάτων των νησιών με έμφαση στις κρίσιμες υποδομές λιμένων, διαχείρισης νερού και προστασίας περιβάλλοντος. Μέσα από το νέο θεσμικό πλαίσιο που έχουμε εισαγάγει, σχεδιάσαμε το πρόγραμμα ΝΕΑΡΧΟΣ που θα διαθέσει για έργα σε νησιωτικές περιοχές 200 εκατ. ευρώ τα επόμενα τέσσερα χρόνια, που συνδυαστικά με το Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής ύψους 500 εκατ. ευρώ για την περίοδο έως το 2025 δημιουργεί μια εξαιρετικά κρίσιμη μάζα πόρων για να υλοποιήσουμε την τοπική νησιωτική αυτοδιοίκηση έργα και παρεμβάσεις με ουσιαστικό αναπτυξιακό αντίκτυπο. Παράλληλα, μέσα από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το ΕΣΠΑ υλοποιούμε 46 έργα λιμενικών υποδομών και διαβρώσεων σε παράκτιες περιοχές. Ένα είναι σίγουρο. Η κινητικότητα σε πολιτικό επίπεδο, η διαρκής παρουσία στα κέντρα λήψης αποφάσεων σε συνδυασμό με την πλήρη ενεργοποίηση του μηχανισμού της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής και η στενή συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία φέρνει διαρκώς αποτελέσματα προς όφελος των νησιωτών.
Πριν από λίγες μέρες, το υπουργείο συμμετείχε σε δράσεις ανασυγκρότησης περιοχών που επλήγησαν από την κακοκαιρία. Ποια είναι η εμπειρία της Γενικής Γραμματείας Νησιωτικής Πολιτικής στην αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων;
Η συμβολή της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής σε θέματα αποκατάστασης από φυσικές καταστροφές είναι μεγάλη τα τελευταία χρόνια, διότι είναι απόλυτα συμπληρωματική με τις αποφάσεις των αρμόδιων υπουργείων για τις περιπτώσεις αυτές. Είμαστε παρόντες για να στηρίξουμε τις νησιωτικές περιοχές που πλήττονται σε επίπεδο ανασυγκρότησης και αποκατάστασης. Εάν μπορώ να περιγράψω τον ρόλο της ΓΓΑΙΝΠ στην επούλωση πληγών νησιωτικών περιοχών από ποικίλες φυσικές καταστροφές, είναι στο ότι καλύπτουμε τις ρωγμές του κράτους και τα κενά που ενδεχομένως δημιουργούνται χρηματοδοτικά ή συντονιστικά για την «επόμενη ημέρα».
Η συνεργασία με τον υφυπουργό στον πρωθυπουργό, αρμόδιο για θέματα Κρατικής Αρωγής κ. Τριαντόπουλο είναι στενή και άκρως αποτελεσματική. Ειδικότερα σε σχέση με την Κρήτη, δυστυχώς γίναμε μάρτυρες των στοιχείων της φύσης και των ακραίων φαινομένων. Βρεθήκαμε άμεσα με κυβερνητικό κλιμάκιο στις περιοχές όπως έχουμε κάνει πολλές άλλες φορές σε νησιά με σημαντικά αρνητικά γεγονότα καταστροφών και μαζί με τους δήμους δίνουμε λύσεις αποκατάστασης.
Προχωρήσαμε, λοιπόν, στην άμεση χρηματοδότηση ύψους 774.000 ευρώ προς τις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης της Σητείας και του Μαλεβιζίου για την αποκατάσταση ζημιών που προκάλεσαν τα έντονα καιρικά φαινόμενα της 15ης Οκτωβρίου, μέσα από τέσσερις αποφάσεις της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής. Ειδικότερα, έπειτα από συνεργασία του υπουργού Γιάννη Πλακιωτάκη με τον υφυπουργό στον πρωθυπουργό, αρμόδιο για Θέματα Κρατικής Αρωγής και Αποκατάστασης από Φυσικές Καταστροφές, Χρήστο Τριαντόπουλο, εγκρίναμε άμεσα χρηματοδότηση συνολικού ύψους 537.200 ευρώ προς τη Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης-Αποχέτευσης Δήμου Σητείας, και άλλες δύο για τη χρηματοδότηση συνολικού ύψους 237.200 ευρώ προς τη Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης-Αποχέτευσης Δήμου Μαλεβιζίου. Ήδη, όμως, επεξεργαζόμαστε με τους δήμους αναλυτικό σχέδιο για εκπόνηση μελετών κρίσιμων έργων, αλλά κυρίως για ένα συνολικό master plan ανασυγκρότησης, όπως πράξαμε σε Σάμο, Θάσο, Σαμοθράκη, Κεφαλονιά, Ιθάκη και Λέσβο όταν απαιτήθηκε. Είμαστε εδώ για να υπηρετούμε πραγματικές ανάγκες και όχι τη θεωρία της τοπικής ανάπτυξης χωρίς αντίκρισμα.
Στις επαφές σας με τους νησιώτες επιχειρηματίες τι συμπέρασμα βγάζετε; Τι λένε για τον ΦΠΑ στα νησιά; Τι άλλο ζητούν και ποιο θεωρείτε το ευρύτερο σχέδιο για ισομερή ανάπτυξη όλων των νησιών;
Για να κατανοήσει κανείς τους νησιώτες επιχειρηματίες, πρέπει να αποδεχτεί ότι η νησιωτική επιχειρηματικότητα έχει τελείως διαφορετικά χαρακτηριστικά από τον τρόπο λειτουργίας και βιωσιμότητας των επιχειρήσεων στις μεγάλες αστικές περιοχές ή την ηπειρωτική Ελλάδα. Αυτό το «αυτονόητο» έχει αναγνωριστεί από την ελληνική κυβέρνηση και έχει διατυπωθεί και θωρακιστεί θεσμικά μέσα από τη νομοθεσία του υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής.
Ο νησιώτης επιχειρηματίας συνήθως είναι υπεύθυνος για μια μικρή οικογενειακή επιχείρηση που αντιμετωπίζει την εποχικότητα, τα υψηλά κόστη μεταφοράς πρώτων υλών, αλλά και την αδυναμία να βρει κατάλληλο εργατικό δυναμικό. Η κυβέρνηση ήδη πέτυχε σε επίπεδο ΕΕ να εξασφαλίζει το ειδικό καθεστώς επαναφοράς συντελεστών μειωμένου ΦΠΑ στα νησιά όταν τα δημοσιονομικά το επιτρέψουν.
Το υπουργείο Οικονομικών, με ξεκάθαρη εντολή του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, έπραξε αυτό που έπρεπε σε επίπεδο διαπραγμάτευσης προς την κατεύθυνση αυτή. Παράλληλα, όμως, ως υπουργείο συνεχίζουμε να στηρίζουμε την ορθή εφαρμογή του μεταφορικού ισοδύναμου για τις επιχειρήσεις, προχωρώντας, ωστόσο, σε διορθώσεις και αλλαγές για να μπορέσει να επιτελέσει τον ρόλο του, κάνοντας ταυτόχρονα ό,τι απαιτείται για να υπάρχει ομαλή χρηματοδότησή του παρά τις δημοσιονομικές δυσκολίες. Εκείνο, όμως, που σχεδιάζουμε από κοινού με τα νησιώτικα επιμελητήρια της χώρας, είναι το θεσμοθετημένο πλέον Πρόγραμμα Νησιωτικής Επιχειρηματικότητας του Ν. 4770/21 σε συνεργασία με την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, διότι αυτό που έχει ανάγκη ο νησιώτης επιχειρηματίας είναι κάλυψη μικροχρηματοδοτήσεων για λειτουργικά κόστη που είναι υψηλά στα νησιά. Ακούμε τους νησιώτες επιχειρηματίες και δουλεύουμε μαζί με τους θεσμικούς εκπροσώπους τους, τον ΕΟΑΕΝ και τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό INSULEUR.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ POLITICAL
