«Αυτογνωσία: Γιατί δεν βλέπουμε τον εαυτό μας όπως πραγματικά είναι;» – Γράφει η Νάνσυ Νενέρογλου

Γράφει η Νάνσυ Νενέρογλου-Πεταλωτή, ψυχολόγος και συνιδρύτρια του Reggio Thessaloniki

 

Κάθε μέρα της ζωής μας, η αυτοεκτίμησή μας είναι πιθανό να περάσει διακυμάνσεις. Ένα λεπτό, μπορεί να αισθανόμαστε σίγουροι και ικανοποιημένοι, το επόμενο μπορεί να αισθανόμαστε ανασφαλείς και ανήσυχοι. Όσο ανησυχητικές μπορεί να μοιάζουν αυτές οι εναλλαγές, δεν είναι ασυνήθιστες. Η αυτοαντίληψή μας συνήθως δεν βασίζεται αποκλειστικά στο τι συμβαίνει πραγματικά στη ζωή μας, αλλά και σε μια αρνητική εσωτερική παραμόρφωση γνωστή ως «κριτική εσωτερική φωνή».

Η κριτική εσωτερική φωνή είναι ένα καλά ενσωματωμένο μοτίβο αρνητικών σκέψεων προς τον εαυτό μας και τους άλλους. Εκτός από τη σκιά στην αίσθηση του εαυτού μας, αυτός ο εσωτερικός εχθρός βρίσκεται συχνά στη ρίζα της δυσπροσάρμοστής μας συμπεριφοράς. Βιώνουμε αυτήν τη «φωνή», όχι ως ακουστική ψευδαίσθηση, αλλά ως μια σειρά ερωτήσεων, κριτικών και αυτοπεριοριζόμενων σκέψεων και συμπεριφορών που εμφανίζονται καθ’ όλη την ημέρα μας.

Για να κατανοήσουμε τη λειτουργία αυτής της φωνής, είναι χρήσιμο να εξετάσουμε πρώτα τις ρίζες της. Ο εσωτερικός μας κριτής διαμορφώνεται από εμπειρίες της πρώιμης ζωής που εσωτερικεύονται και επηρεάζουν την αίσθηση της ταυτότητάς μας. Ακριβώς όπως συμβαίνει και με τις θετικές εμπειρίες αγάπης, ζεστασιάς και ασφάλειας, που βοηθούν στη διαμόρφωση της θετικής αίσθησης για τον εαυτό μας.

Σε μια λοιπόν προσπάθεια να κατανοήσουμε τις οδυνηρές ή βλαβερές εμπειρίες, το μυαλό μας βγάζει συμπεράσματα για το ποιοι είμαστε και πώς θα μας αντιλαμβάνονται οι άλλοι.

Οι επώδυνες συμπεριφορές που παίρνουμε από τους γονείς μας ή τους κύριους φροντιστές μας, καθώς και οι επώδυνες αλληλεπιδράσεις με συνομήλικους, αδέλφια ή ενήλικες συμβάλλουν στη διαμόρφωση της κριτικής εσωτερικής μας φωνής. Ένας γονέας που απορρίπτει μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε ασήμαντοι. Ένας παρεμβατικός και επικριτικός γονέας μπορεί να μας κάνει να αισθανθούμε ότι είμαστε γεμάτοι ελαττώματα και απλά δεν είμαστε αρκετά καλοί.

Ως ενήλικες, μπορούμε να συνεχίσουμε να ζούμε ανεξάρτητες ζωές, αλλά απορροφήσαμε αυτές τις συμπεριφορές και τις κουβαλάμε μαζί μας. Το δύσκολο κομμάτι αυτής της διαδικασίας είναι ότι σπάνια αναγνωρίζουμε αυτές τις σκέψεις ως εξωτερικές δυνάμεις που χρωματίζουν τη ρεαλιστική μας άποψη. Αντ ‘αυτού, βλέπουμε την κριτική εσωτερική φωνή ως πραγματική μας άποψη.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παραμορφώνουμε την αυτοεικόνα μας. Επειδή η εικόνα του εαυτού μας είναι εύθραυστη κατά την ιδιοτροπία αυτής της σαδιστικής διαδικασίας σκέψης, έχουμε την τάση να βάζουμε τον εαυτό μας κάτω και να υπερασπιζόμαστε τον εαυτό μας. Για παράδειγμα, εάν ο σύντροφός μας μας πει κάτι που τον ενοχλεί για το πώς συμπεριφερθήκαμε ή ένα αφεντικό μας κάνει εποικοδομητική κριτική, μπορεί να αισθανθούμε ότι απειλούμαστε και να γίνουμε αμυντικοί. Από τη στιγμή που νιώθουμε ότι μας επιτέθηκαν, μπορεί να υποστηρίξουμε ότι ολόκληρη η εικόνα του εαυτού μας εξαρτάται από αυτό, επειδή ο εσωτερικός μας κριτής μας κάνει να νιώθουμε πως αυτό συμβαίνει.

Φυσικά, αυτή η διαδικασία είναι σε μεγάλο βαθμό ασυνείδητη. Δεν γνωρίζουμε τα πρωτόγονα συναισθήματα που προκαλούνται περισσότερο από ό, τι γνωρίζουμε την κριτική εσωτερική φωνή που αρχίζει να χτυπά μέσα στο κεφάλι μας. Αντ ‘αυτού, προχωράμε στη διαδικασία της υπεράσπισης του εαυτό μας, επιτιθέμενοι στο άλλο άτομο και, στη συνέχεια, ίσως και σε επίθεση κατά του εαυτού μας. Η κριτική εσωτερική φωνή μας μπορεί να διαιωνίσει έναν φαύλο κύκλο, αλλά τα καλά νέα είναι ότι μπορούμε να τον σπάσουμε.

Ο πρώτος τρόπος για να γίνει αυτό είναι να αγκαλιάσουμε τον εαυτό μας. Η αυτο-συμπόνια, σε αντίθεση με την αυτοεκτίμηση, επικεντρώνεται στο να είμαστε ευγενικοί με τον εαυτό μας και όχι στο να αξιολογούμε την αξία μας. Αυτή η ευγένεια περιλαμβάνει το να έχουμε υπόψη μας το γεγονός ότι συχνά ακούμε έναν κακό, εσωτερικό κριτή που δεν μας εξυπηρετεί.

Για να ξεπεράσουμε αυτόν τον εσωτερικό κριτή, πρέπει να προσδιορίσουμε πότε προκύπτει, να κατανοήσουμε από πού προέρχεται, να διαχωρίσουμε και να ενισχύσουμε την πραγματική μας άποψη και, τέλος, να αμφισβητήσουμε τη συμπεριφορά που διαιωνίζεται.

Η απόρριψη των επικαλύψεων αυτού του εσωτερικού κριτή και η αγκαλιά της αυτοσυμπόνιας βρίσκονται στο επίκεντρο της πραγματικής γνώσης του εαυτού μας και του να γίνουμε αυτό που θέλουμε πραγματικά να είμαστε.