«Όνειρα: Τι μπορεί σημαίνουν τα όνειρά σας, σύμφωνα με την επιστήμη» – Γράφει η Νάνσυ Νενέρογλου

Γράφει η Νάνσυ Νενέρογλου-Πεταλωτή, ψυχολόγος και συνιδρύτρια του Reggio Thessaloniki
 
Πόσες φορές ξυπνήσατε και προσπαθήσατε να καταλάβετε τί μπορεί να σημαίνει ένα όνειρο που είδατε κατά τη διάρκεια του ύπνου σας;
Τα όνειρα είναι μία αρκετά περίπλοκη υπόθεση του εγκεφάλου. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι τα όνειρα ήταν απλά μια μορφή ενόρασης. Μάλιστα, χρησιμοποιούσαν εκπαιδευμένους ονειροπόλους για να βοηθήσουν στο σχεδιασμό μιας μάχης και στη λήψη κρατικών αποφάσεων. Οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι από την άλλη, πίστευαν ότι τα όνειρα ήταν μία διαδικασία προβλέψεων για μελλοντικά γεγονότα ή μπορεί να σήμαιναν επισκέψεις νεκρών.
Ο Σίγκμουντ Φρόιντ θεώρησε ότι τα όνειρα αποτελούν μια έκφραση καταπιεσμένων συγκρούσεων ή επιθυμιών, οι οποίες είναι συχνά σεξουαλικής φύσης. Ο Carl Jung υιοθέτησε μια πιο αυστηρή προσέγγιση, εξηγώντας τα όνειρα ως ένα είδος «μορφοποιημένης ενέργειας». Σύγχρονοι ψυχολόγοι και νευρολόγοι, οπλισμένοι με εξοπλισμό απεικόνισης, συμπεριλαμβανομένων σαρωτών PET και μαγνητικών τομογραφιών, έχουν μεταφέρει τα πράγματα σε βαθύτερο και πιο τεχνικό επίπεδο, υποθέτοντας ότι το όνειρο είναι ο τρόπος του εγκεφάλου να απορρίπτει τα υπερβολικά δεδομένα, ενοποιώντας σημαντικές πληροφορίες, διατηρώντας μας σε εγρήγορση για τον κίνδυνο και πολλά άλλα.
Γιατί όμως τα όνειρα παίρνουν την ιδιαίτερη μορφή που έχουν; Γιατί συνεχίζεις να ονειρεύεσαι ότι πρέπει να κολλάς αφίσες για τους χορούς της σχολής σου χρόνια μετά την αποφοίτησή σου; Γιατί ονειρεύεσαι να πετάς, ή να σε κυνηγάει ένα άγριο ζώο ή να εμφανίζεσαι σε αυτό το παντοτινό ενοχλητικό πάρτι με το παντελόνι σου να λείπει; Και γιατί υπάρχουν όνειρα τόσο έντονα ή παράξενα ή φαινομενικά διεστραμμένα που δε θα αποκαλύπτετε τις λεπτομέρειές τους ποτέ στον κόσμο;
Η λιγότερο αξιόπιστη εξήγηση για οποιοδήποτε όνειρο είναι ότι χρησιμεύει ως ένα είδος απόρριψης δεδομένων – εκκαθάριση των άχρηστων αναμνήσεων της ημέρας και προσωρινή αποθήκευση των πολύτιμων. Οι ερευνητές υποπτεύονται εδώ και πολύ καιρό ότι αυτή η διαδικασία, εάν υπάρχει, παίζει μεταξύ του πεδίου της μνήμης και της σκέψης.
Σε μελέτη του 2007 στο Ιατρικό Ινστιτούτο Max Planck στη Χαϊδελβέργη που πραγματοποιήθηκε σε αναισθητοποιημένα ποντίκια, διαπιστώθηκε ότι πυροδοτούνται κατά τον ύπνο, διάφορες περιοχές του ιππόκαμπου για να ανεβάσει ό, τι πληροφορίες έχει αποθηκεύσει στη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Στη συνέχεια, ο ιππόκαμπος εκκαθαρίζεται για να συγκεντρωθεί περισσότερο την επόμενη μέρα, ενώ άλλο τμήμα του εγκεφάλου αποφασίζει τι θα μεταφέρει στη μακροπρόθεσμη μνήμη και τι θα απορρίψει. Καθώς αυτά τα δεδομένα ρέουν στο κοιμισμένο μυαλό, μερικά από αυτά συνθέτονται τυχαία σε όνειρα, τα οποίο συχνά μοιάζουν αόριστα αλλά με συγκεκριμένο περιεχόμενο των πληροφοριών.
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ Ντέιρντ Μπάρετ και συγγραφέα της Επιτροπής ύπνου, «Ταξινομούμε πράγματα σε κατηγορίες, συγκρίνοντάς τα με άλλα γεγονότα, εξετάζοντας πληροφορίες που θα καταπιέζαμε κατά τη διάρκεια της ημέρας».
Το γεγονός ότι τα ίδια θέματα ονείρου εμφανίζονται σε διαφορετικούς πληθυσμούς δεν είναι τόσο απροσδόκητο, δεδομένου ότι τα κοινά μεταξύ μας συχνά είναι πολύ βαθύτερα και πιο πρωταρχικά από αυτά που δεν έχουμε. «Μοιραζόμαστε πολλά γενετικά προγράμματα, οπότε ακόμη και οι σύγχρονοι άνθρωποι εξακολουθούν να ανησυχούν για τα μεγάλα ζώα με μεγάλα δόντια», λέει ο Barrett. «Η ιδέα του γυμνού ως κοινωνικής έκθεσης φαίνεται καθολική, ακόμη και σε φυλές που φορούν πολύ λίγα. Στους περισσότερους πολιτισμούς η ακατάλληλη ενδυμασία σημαίνει ντροπή».
Μια πολύ πιο παραγωγική λειτουργία του ονείρου επίσης είναι η επίλυση προβλημάτων, καθώς στον ύπνο, ο εγκέφαλος συνεχίζει να εργάζεται για πάνω σε ότι χειρίζεται το μυαλό κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Τέλος, όπως υποστήριξε και ο Φρόιντ, υπάρχουν όνειρα που φαίνεται να είναι αυστηρά επιθυμία. Τα όνειρα με πτήση μπορεί να αντιπροσωπεύουν την επιθυμία για ελευθερία. Τα όνειρα για την εύρεση νέων δωματίων στο σπίτι σας μπορεί να εκφράσουν την επιθυμία για ευκαιρία ή καινοτομία.
Οι νύχτες μας πιθανότατα θα ήταν πιο ήσυχες και ο ύπνος μας θα ήταν πιο γαλήνιος αν ονειρευόμασταν λίγο ή καθόλου. Σε αυτή την περίπτωση όμως, το μυαλό μας δεν θα ήταν τόσο πλούσιο, ούτε ο εγκέφαλός μας όσο ευκίνητος, ούτε οι επιθυμίες μας τόσο συχνά εκπληρωμένες. Ο μηχανισμός ελέγχου του ύπνου μπορεί μερικές φορές να σας φθείρει, αλλά όπως και σε όλες τις καλές θεατρικές παραστάσεις, σπάνια θα σας αφήσει να βαρεθείτε.