Απεβίωσε το βράδυ της Παρασκευής (9/5) σε ηλικία 103 ετών η Μάργκοτ Φριντλέντερ, μια από τις πιο γνωστές επιζήσασες του Ολοκαυτώματος. Είχε επιστρέψει στη Γερμανία έπειτα από δεκαετίες ως μετανάστρια στη Νέα Υόρκη, προκειμένου να αφιερώσει τη ζωή της στην ευαισθητοποίηση των νέων σχετικά με τα εγκλήματα των εθνικοσοσιαλιστών.
Ο θάνατός της ανακοινώθηκε από το Ίδρυμα Margot Friedländer στο Βερολίνο, μετέδωσε το γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων dpa το βράδυ της Παρασκευής. Λεπτομέρειες για το πότε και πού πέθανε, καθώς και τα αίτια του θανάτου της, δεν είναι άμεσα διαθέσιμα.
Πέθανε την εβδομάδα της 80ης επετείου της παράδοσης της Ναζιστικής Γερμανίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Αφού πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής της στις Ηνωμένες Πολιτείες, ως μετανάστρια στη Νέα Υόρκηη Φριντλέντερ, επέστρεψε στη γερμανική πρωτεύουσα προκειμένου να αφιερώσει τη ζωή της στην ευαισθητοποίηση των νέων σχετικά με τα εγκλήματα των εθνικοσοσιαλιστών.
«Αυτό που κάνω μου δίνει τη δύναμή μου και πιθανώς και την ενέργειά μου, γιατί μιλώ για εκείνους που δεν μπορούν πλέον να μιλήσουν», είχε πει σε εκδήλωση στο Εβραϊκό Μουσείο του Βερολίνου το 2018. «Μιλώ εκ μέρους εκείνων που δεν τα κατάφεραν», είχε δηλώσει σε συνέντευξή της στη δημόσια τηλεόραση ARD πριν από λίγες εβδομάδες, ενώ απόψε επρόκειτο να τιμηθεί με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος της Αξίας από τον ομοσπονδιακό πρόεδρο Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ.
Η ιστορία της έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από ντοκιμαντέρ και τα απομνημονεύματά της και τις τελευταίες δεκαετίες τιμήθηκε κατ’ επανάληψη – και σε ανώτατο επίπεδο, όπως από τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν.
Η ζωή της
Η Μάργκοτ Φριντλέντερ γεννήθηκε σε εβραϊκή οικογένεια του Βερολίνου το 1921.
Η μητέρα και ο αδελφός της δολοφονήθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς και η ίδια συνελήφθη και εστάλη στο στρατόπεδο του Τερέζιενσταντ (Τερεζίν της Τσεχίας).
Τελικά επέζησε, όπως και ο μελλοντικός σύζυγός της, με τον οποίο πήγε αργότερα στις ΗΠΑ.
Το 2010, σε ηλικία 88 ετών, η Φριντλέντερ επέστρεψε στην Γερμανία και αφιερώθηκε στην ενημέρωση των νέων, ειδικά στο πλαίσιο σχολικού προγράμματος για την ιστορική μνήμη που έφερε το όνομά της: «Η αποστολή μου είναι να λέω “να είστε άνθρωποι”. Είμαστε όλοι το ίδιο. Δεν υπάρχει χριστιανικό, εβραϊκό, μουσουλμανικό αίμα. Υπάρχει μόνο ανθρώπινο αίμα», έλεγε συχνά. Επισκέφθηκε αμέτρητα σχολεία και ενεθάρρυνε νέους και ηλικιωμένους «να μην επιτρέψουν να ξανασυμβεί αυτό που συνέβη τότε». Τα λόγια της, «να είστε άνθρωποι», συγκίνησαν εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο.
«Μέχρι το τέλος, προέτρεπε για την υπεράσπιση της δημοκρατίας – η μνήμη από μόνη της δεν είναι αρκετή», αναφέρει το Ίδρυμα Μάργκοτ Φριντλέντερ σε ανακοίνωσή του.
Η επιστροφή στο Βερολίνο
Δεν είχε μετανιώσει που επέστρεψε στο Βερολίνο, παρότι φίλοι και συγγενείς στις ΗΠΑ προσπάθησαν να τη μεταπείσουν.
«Δεν θα μπορούσα να φανταστώ ποτέ ότι θα γύριζα πίσω σε αυτά τα γουρούνια», έλεγε χαρακτηριστικά η εξαδέλφη της στο ντοκιμαντέρ για την Μάργκοτ Φριντλέντερ. «Επέστρεψα για να μιλήσω μαζί σας και να σας απλώσω το χέρι. Επειδή ήθελα να είστε οι αυτόπτες μάρτυρες της εποχής που δεν μπορούμε πια να είμαστε εμείς», απαντούσε σε όποιον εξέφραζε την απορία του για την επιστροφή της στη Γερμανία.
Εξώφυλλο στη Vogue
Το περασμένο καλοκαίρι έγινε εξώφυλλο στη γερμανική Vogue ως σύμβολο ελπίδας και πηγή έμπνευσης και μίλησε για ακόμη μια φορά για την «αποστολή» της: «Θέλω να μοιραστώ τη ζωή μου με τις νεότερες γενιές και να προειδοποιήσω για την άνοδο της ακροδεξιάς και του αντισημιτισμού. Να υπενθυμίσω τη σημασία της μνήμης και της ανθρωπιάς», έλεγε.
«Η Μάργκοτ Φριντλέντερ δώρισε στη χώρα μας τη συμφιλίωση – παρόλα όσα της έκαναν οι Γερμανοί όταν ήταν νέα», δήλωσε ο ομοσπονδιακός πρόεδρος Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ για τον θάνατό της, ενώ η πρόεδρος της Bundestag Γιούλια Κλέκνερ έκανε λόγο για «μια γενναιόδωρη μάρτυρα που άγγιξε τους ανθρώπους με τη συμπόνοια της». Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς περιέγραψε την Μάργκοτ Φριντλέντερ ως «μια από τις ισχυρότερες φωνές της εποχής μας, για την ειρηνική συνύπαρξη, κατά του αντισημιτισμού και της λήθης». Μας εμπιστεύθηκε την ιστορία της, «είναι καθήκον και υποχρέωσή μας να τη συνεχίσουμε», πρόσθεσε ο καγκελάριος.
