Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους, έχει μετατρέψει ολόκληρες πόλεις σε ερείπια και έχει αναγκάσει εκατομμύρια πολιτών να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Η μεγαλύτερη στρατιωτική σύγκρουση στην Ευρώπη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έχει επίσης ανατρέψει τη διεθνή τάξη ασφαλείας και προκάλεσε επικίνδυνες διακυμάνσεις στην παγκόσμια οικονομία, όπως αναφέρει το Associated Press.
Μια ματιά σε κομβικές στιγμές της σύγκρουσης, ένα μήνα μετά:
Ο δρόμος προς τον πόλεμο
Στις αρχές του 2021, μια συσσώρευση ρωσικών στρατευμάτων κοντά στην Ουκρανία προκάλεσε φόβους για επίθεση. Η Μόσχα απέσυρε ορισμένες από τις δυνάμεις τον Απρίλιο, ανοίγοντας το δρόμο για μια σύνοδο κορυφής τον Ιούνιο μεταξύ του προέδρου Τζο Μπάιντεν και του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν. Ωστόσο, η συνάντησή τους απέτυχε να μειώσει ουσιαστικά τις εντάσεις Ρωσίας-ΗΠΑ.
Μια ανανεωμένη συσσώρευση ρωσικών στρατευμάτων κατά μήκος των ουκρανικών συνόρων ξεκίνησε στα τέλη Οκτωβρίου και υπολογίζεται ότι έφτασε τους 150.000 στρατιώτες μέχρι το τέλος του έτους. Από την αρχή της αύξησης των στρατευμάτων, η Μόσχα αρνιόταν οποιαδήποτε σχέδια για επίθεση στην Ουκρανία, αποκαλώντας τέτοιες δυτικές ανησυχίες μέρος μιας εκστρατείας για τη δυσφήμιση της Ρωσίας. Ταυτόχρονα, προέτρεψε τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους να αποτρέψουν την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και να αποσύρουν τις δυνάμεις της συμμαχίας από την Ανατολική Ευρώπη, αιτήματα που η Δύση απέρριψε.
Στη συνέχεια, στις 21 Φεβρουαρίου, ο Πούτιν αναγνώρισε την ανεξαρτησία των περιοχών των φιλορωσικών ανταρτών στην ανατολική Ουκρανία. Οι αντάρτες πολεμούν τις ουκρανικές δυνάμεις εκεί από το 2014, όταν ο φιλικός προς τη Μόσχα πρόεδρος της Ουκρανίας εκδιώχθηκε από το αξίωμα λόγω μαζικών διαδηλώσεων και η Ρωσία απάντησε προσαρτώντας τη χερσόνησο της Κριμαίας.
Η αρχή της εισβολής
Σε τηλεοπτική ομιλία του στις 24 Φεβρουαρίου, ο Πούτιν ανακοίνωσε την έναρξη μιας «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης», όπως αποκάλεσε, με σκοπό την αποστρατιωτικοποίηση της Ουκρανίας και τον ξεριζωμό υποτιθέμενων «νεοναζί εθνικιστών». Καθώς μιλούσε, ο ρωσικός στρατός εξαπέλυσε μια σειρά αεροπορικών επιδρομών και πυραυλικών επιδρομών σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και βασικές υποδομές της Ουκρανίας. Τα ρωσικά στρατεύματα εισήλθαν στην Ουκρανία από την Κριμαία στο νότο, σε όλο το μήκος των ανατολικών συνόρων και από τη σύμμαχο της Μόσχας Λευκορωσία, η οποία συνορεύει με την Ουκρανία από τα βόρεια.
Ο Πούτιν υποστήριξε ότι η Ρωσία δεν είχε άλλη επιλογή από το να δράσει αφού η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοί της αγνόησαν το αίτημά της για εγγυήσεις ασφαλείας. Οι δυτικοί ηγέτες απέρριψαν τους ισχυρισμούς ως ψευδές πρόσχημα για την επίθεση.
Ο ρωσικός στρατός προχώρησε στην ουκρανική πρωτεύουσα, Κίεβο, που βρίσκεται μόλις 75 χιλιόμετρα (47 μίλια) νότια των συνόρων με τη Λευκορωσία, έκλεισε στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ουκρανίας Χάρκοβο στα ανατολικά και ώθησε κατά μήκος της Αζοφικής Θάλασσας και των ακτών της Μαύρης Θάλασσας στο νότο.
Ενώ η Ρωσία ισχυρίστηκε ότι στόχευε μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αεροπορικές επιδρομές και επιδρομές πυροβολικού έπληξαν κατοικημένες περιοχές, σχολεία και νοσοκομεία σε όλη την Ουκρανία.
Η επίθεση έγινε ιδιαίτερα θανατηφόρα τον Μάρτιο:
— Την 1η Μαρτίου, ρωσικός πύραυλος έπληξε το κτίριο της περιφερειακής διοίκησης στο Χάρκοβο, σκοτώνοντας 24 άτομα.
— Στις 9 Μαρτίου, μια ρωσική αεροπορική επιδρομή κατέστρεψε ένα μαιευτήριο στο πολιορκημένο λιμάνι της Μαριούπολης, σκοτώνοντας τουλάχιστον τρεις και τραυματίζοντας 17.
— Στις 16 Μαρτίου, μια ρωσική βόμβα ισοπέδωσε ένα ιστορικό θέατρο στη Μαριούπολη , ακόμη και όταν οι Ουκρανοί είχαν γράψει τη λέξη «παιδιά» με τεράστια λευκά γράμματα στο πεζοδρόμιο δίπλα του για να υποδείξουν ότι μέσα είχαν καταφύγει άμαχοι. Οι αξιωματούχοι είπαν ότι εκατοντάδες άνθρωποι που κρύβονταν στο υπόγειο επέζησαν.
— Τη Δευτέρα, τουλάχιστον οκτώ άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε ρωσική αεροπορική επιδρομή σε εμπορικό κέντρο στο Κίεβο .
Ο κορυφαίος στόχος της Ρωσίας στο νότο είναι η Μαριούπολη, ένα στρατηγικό λιμάνι στην Αζοφική Θάλασσα που πολιορκείται εδώ και εβδομάδες. Οι ανελέητοι βομβαρδισμοί από τους Ρώσους έχουν κάνει ολόκληρες γειτονιές σε ερείπια και έχουν σκοτώσει χιλιάδες, μετατρέποντας την πόλη σε έμβλημα του πόνου των πολιτών.
Χιλιάδες έχουν εγκαταλείψει την πόλη, μέρος ενός κύματος προσφύγων που εγκαταλείπουν τη χώρα που αξιωματούχοι των Ηνωμένων Εθνών υπολογίζουν σε περισσότερα από 3,5 εκατομμύρια .
Η Ρωσία θορυβήθηκε από τις κυρώσεις
Οι δυτικοί σύμμαχοι απάντησαν γρήγορα στην εισβολή με άνευ προηγουμένου οικονομικές και χρηματοοικονομικές κυρώσεις .
Αρκετές κυρώσεις πάγωσαν περίπου το ήμισυ των ρωσικών αποθεμάτων σκληρού νομίσματος 640 δισεκατομμυρίων δολαρίων, απέκοψαν βασικές ρωσικές τράπεζες από το σύστημα χρηματοοικονομικών μηνυμάτων SWIFT, απαγόρευσαν στη Μόσχα να λάβει μετρητά σε δολάρια και ευρώ και στόχευσαν μεγάλους τομείς της ρωσικής οικονομίας με άκαμπτους εμπορικούς περιορισμούς. Οι μεγάλες διεθνείς εταιρείες κινήθηκαν γρήγορα για να εγκαταλείψουν τη ρωσική αγορά .
Τα αυστηρά μέτρα – μεγέθους που προηγουμένως επιβάλλονταν μόνο σε χώρες όπως το Ιράν και η Βόρεια Κορέα – οδήγησαν το ρούβλι σε ταραχή, προκάλεσαν πτώση καταθέσεων και πανικό στους καταναλωτές.
Οι ρωσικές αρχές απάντησαν εισάγοντας αυστηρούς περιορισμούς στις συναλλαγές σε σκληρό νόμισμα και στις χρηματιστηριακές αγορές.
Η Ουκρανία ζητά όπλα και απαγόρευση πτήσεων
Ενώ χαιρετίζει τις δυτικές κυρώσεις και τις προμήθειες όπλων, ο Ουκρανός πρόεδρος Volodymyr Zelenskyy προκάλεσε τις ΗΠΑ και άλλους δυτικούς συμμάχους να λάβουν ακόμη πιο ισχυρά μέτρα για να σταματήσουν τη Ρωσία.
Προτρέπει συνεχώς τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ να κηρύξουν ζώνη απαγόρευσης πτήσεων πάνω από την Ουκρανία , αίτημα που οι σύμμαχοι απέρριψαν φοβούμενοι ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία και ακόμη και να πυροδοτήσει μια παγκόσμια σύγκρουση.
Ο Ζελένσκι έχει επίσης παρακαλέσει τους δυτικούς συμμάχους να παράσχουν στην Ουκρανία πολεμικά αεροσκάφη και συστήματα αεράμυνας μεγάλης εμβέλειας. Η Ρωσία έχει προειδοποιήσει αυστηρά τη Δύση για μια τέτοια κίνηση και οι συζητήσεις για πιθανές παραδόσεις μαχητικών αεροσκαφών και όπλων αεράμυνας της Σοβιετικής εποχής από την Ανατολική Ευρώπη στην Ουκρανία έχουν σταματήσει καθώς η Δύση προσπαθεί να αποφύγει μια επικίνδυνη κλιμάκωση .
Η Ουκρανία ζήτησε επίσης από τις ΗΠΑ και την ΕΕ να επιτείνουν τις κυρώσεις για να συμπεριλάβουν την απαγόρευση των εξαγωγών ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, μια κίνηση στην οποία αντιτίθενται πολλά μέλη της ΕΕ που εξαρτώνται από τη Ρωσία για μεγάλο μέρος των ενεργειακών τους αναγκών.
Η ρωσική επιθετική στάση
Από τις πρώτες μέρες, η εισβολή δεν πήγε όπως περίμενε ο Πούτιν. Αφού προέλασαν γρήγορα στα περίχωρα του Κιέβου τις πρώτες ημέρες της εισβολής, τα ρωσικά στρατεύματα σύντομα βαλτώθηκαν στα προάστια.
Αντί να παραδοθούν όπως ήλπιζε το Κρεμλίνο, τα ουκρανικά στρατεύματα αντέδρασαν σκληρά σε κάθε τομέα, εμποδίζοντας τις ρωσικές προσπάθειες να εισέλθουν γρήγορα σε άλλες μεγάλες πόλεις, συμπεριλαμβανομένων του Χάρκοβο και του Τσερνιχίφ. Η Ρωσία απέτυχε επίσης να κερδίσει τον πλήρη έλεγχο των ουρανών πάνω από την Ουκρανία παρά τα μαζικά πλήγματα που στόχευαν την αεροπορία και τα μέσα αεράμυνας της χώρας.
Οι ρωσικές στρατιωτικές νηοπομπές έχουν απλωθεί για δεκάδες χιλιόμετρα (μίλια) κατά μήκος ενός αυτοκινητόδρομου που οδηγεί από τη Λευκορωσία, αποτελώντας εύκολο στόχο για επιδρομές και ενέδρες της Ουκρανίας. Στα ανατολικά, τα ρωσικά στρατεύματα αντιμετώπισαν ενισχυμένες ουκρανικές θέσεις στις περιοχές των ανταρτών και σημείωσαν μόνο σταδιακά κέρδη.
Και παρά τη συγκράτηση τους στη Μαριούπολη και τη γρήγορη κατάληψη των λιμανιών του Μπερντιάνσκ και της Χερσώνας, οι Ρώσοι δεν κατάφεραν να καταλάβουν το βασικό ναυπηγικό κέντρο του Μικολάιβ και να πιέσουν την επίθεση πιο δυτικά προς την Οδησσό.
Δυτικοί αξιωματούχοι λένε ότι καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, τα ρωσικά στρατεύματα παρεμποδίστηκαν από τις επίμονες ελλείψεις εφοδιασμού, που αγωνίζονται να βρουν τρόφιμα και καύσιμα και στερούνται κατάλληλου εξοπλισμού για το κρύο.
Στις αρχές Μαρτίου, ο ρωσικός στρατός ανέφερε την απώλεια 498 στρατιωτών και στη συνέχεια δεν ενημέρωσε ποτέ ξανά τον απολογισμό. Σε πλήρη αντίθεση, το ΝΑΤΟ υπολόγισε την Τετάρτη ότι 7.000 έως 15.000 Ρώσοι στρατιώτες σκοτώθηκαν σε τέσσερις εβδομάδες μαχών. Συγκριτικά, η Σοβιετική Ένωση έχασε περίπου 15.000 στρατιώτες σε μια περίοδο 10 ετών κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Αφγανιστάν.
Πυρηνικές απειλές, φόβοι και χημικά όπλα
Την πρώτη κιόλας ημέρα της επίθεσης, οι ρωσικές δυνάμεις πήραν τον έλεγχο του παροπλισμένου πυρηνικού σταθμού του Τσερνομπίλ , όπου η ραδιενέργεια εξακολουθεί να διαρρέει από τη χειρότερη πυρηνική καταστροφή της ιστορίας πριν από 36 χρόνια.
Αρκετές μέρες αργότερα, κατέλαβαν τον πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής της Zaporizhzhia, τον μεγαλύτερο στην Ευρώπη , χτυπώντας ένα εκπαιδευτικό κέντρο εκεί και πυροδοτώντας μια σύντομη πυρκαγιά που δημιούργησε φόβους για καταστροφή μέχρι να σβήσει.
Και την Τετάρτη, οι ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις κατέστρεψαν ένα νέο εργαστήριο στο Τσερνόμπιλ , σύμφωνα με την ουκρανική κρατική υπηρεσία που είναι υπεύθυνη για τη ζώνη αποκλεισμού του Τσερνομπίλ.
Η διεθνής κοινότητα έχει εκφράσει ανησυχίες για την ασφάλεια και των δύο εργοστασίων.
Υπήρξαν και άλλες απειλές.
Στις 21 Μαρτίου, μια διαρροή αμμωνίας σε ένα χημικό εργοστάσιο στην πόλη Sumy της ανατολικής Ουκρανίας μόλυναν μια περιοχή με ακτίνα μεγαλύτερη των 2,5 χιλιομέτρων (1,5 μίλια), αλλά δεν έβλαψε κανέναν άμαχο στην πόλη των 263.000 κατοίκων, επειδή ο άνεμος t φυσήξει προς αυτή την κατεύθυνση.
Ο ρωσικός στρατός έχει επανειλημμένα ισχυριστεί ότι οι Ουκρανοί «εθνικιστές» σχεδιάζουν να ανατινάξουν μια πυρηνική ή χημική εγκατάσταση και στη συνέχεια κατηγορούν τους Ρώσους – προειδοποιώντας ότι δυτικοί αξιωματούχοι φοβούνται ότι μπορεί να προαναγγέλλουν μια τέτοια επίθεση από τη Ρωσία.
Πολλοί στη Δύση φοβούνται επίσης ότι, καθώς η ρωσική επίθεση έχει σταματήσει, ο Πούτιν θα μπορούσε να διατάξει τη χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων ή χημικών όπλων για να τρομάξει την Ουκρανία και να τη γονατίσει.
Τι έπεται
Ακόμη και όταν η επιθετική του ενέργεια σταματά και η ρωσική οικονομία ανατριχιάζει από το πλήγμα των δυτικών κυρώσεων, ο Πούτιν δεν δείχνει κανένα σημάδι να υποχωρήσει.
Παρά την κατακόρυφη πτώση του ρουβλίου και την άνοδο των τιμών καταναλωτή, οι ρωσικές δημοσκοπήσεις δείχνουν ισχυρή υποστήριξη στον Πούτιν. Οι παρατηρητές αποδίδουν αυτά τα αποτελέσματα στη μαζική προπαγανδιστική εκστρατεία του Κρεμλίνου και την καταστολή των διαφωνούντων.
Ο Πούτιν απαιτεί από την Ουκρανία να υιοθετήσει ένα ουδέτερο καθεστώς, να εγκαταλείψει την προσπάθειά της για ένταξη στο ΝΑΤΟ, να συμφωνήσει να αποστρατικοποιηθεί, να αναγνωρίσει την κυριαρχία της Ρωσίας στην Κριμαία και να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία των ανταρτών δημοκρατιών στην περιοχή του Ντονμπάς.
Ο Ζελένσκι είπε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη να συζητήσει ένα ουδέτερο καθεστώς μαζί με εγγυήσεις ασφαλείας που θα απέκλειαν οποιαδήποτε περαιτέρω επιθετικότητα. Ωστόσο, είπε ότι το καθεστώς της Κριμαίας και των αυτονομιστικών περιοχών θα μπορούσε να συζητηθεί μόνο μετά την κατάπαυση του πυρός και την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων.
Ο Πούτιν μπορεί τώρα να ελπίζει να κερδίσει περισσότερο έδαφος και να διαπραγματευτεί από τη θέση της δύναμης για να οπλίσει τον Ζελένσκι σε παραχωρήσεις. Οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί διαπραγματευτές λένε ότι απέχουν ακόμη πολύ από την κατάρτιση μιας μελλοντικής συμφωνίας που θα μπορούσαν να συζητήσουν ο Πούτιν και ο Ζελένσκι.
