Το Κουρδικό Ζήτημα, από τα πιο μακροχρόνια και σύνθετα προβλήματα της Μέσης Ανατολής, εισέρχεται σε νέα φάση. Η απόφαση του ΡΚΚ –του ιστορικού αντάρτικου κινήματος των Κούρδων στην Τουρκία– να παραδώσει τα όπλα και να αυτοδιαλυθεί αποτελεί αναμφίβολα μια συνταρακτική εξέλιξη. Μια επιλογή που δεν ήρθε εν θερμώ, αλλά έπειτα από πολυετείς διεργασίες και επαναξιολόγηση της στρατηγικής, με πρωταγωνιστή τον ιστορικό ηγέτη του κινήματος, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, που από τις φυλακές της Τουρκίας εξακολουθεί να καθοδηγεί τον πολιτικό προσανατολισμό του κουρδικού λαού.
Στις αρχές Μαΐου 2025, το 12ο Συνέδριο του ΡΚΚ, σε άγνωστες τοποθεσίες του όρους Καντίλ, αποφάσισε τον τερματισμό του ένοπλου αγώνα και κάλεσε την τουρκική κοινωνία σε μια νέα “Κοινή Πατρίδα” με ίσα δικαιώματα. Η κίνηση αυτή ενδέχεται να αποσυμπιέσει τις εξελίξεις σε μια περίοδο εύθραυστης γεωπολιτικής ισορροπίας, όπου η Συρία παραμένει ασταθής, το Ιράν κλυδωνίζεται και η Τουρκία επιδιώκει εσωτερική συνοχή.
Η συμφωνία με την Τουρκία και το διακύβευμα για την Άγκυρα
Η συμφωνία PKK–Τουρκίας δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί επίσημα, αλλά αποτελεί ήδη σημείο καμπής. Σύμφωνα με τον καθηγητή Βύρωνα Ματαράγκα, η απόφαση του Οτσαλάν συνδέεται με το ενδεχόμενο προσωπικής ελπίδας αποφυλάκισης, αλλά κυρίως με την υιοθέτηση της προοπτικής του δημοκρατικού έθνους και του εκδημοκρατισμού της Τουρκίας. Με άλλα λόγια, το αίτημα για ανεξάρτητο Κουρδιστάν υποχωρεί έναντι ενός νέου, θεσμικού αιτήματος για συνομοσπονδιακή συνύπαρξη.
Την ίδια ώρα, η εκπροσώπηση των Κούρδων στο τουρκικό κοινοβούλιο μέσω του Κόμματος DEM, που διαδέχθηκε το διωκόμενο HDP, προσδίδει πολιτικό έρεισμα στη διαδικασία. Όμως, η αντίδραση του τουρκικού βαθέος κράτους και των εθνικιστικών κύκλων, που παραμένουν επιθετικοί απέναντι σε κάθε κουρδική διεκδίκηση, δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί.
Ο αγώνας μεταφέρεται στα κοινοβούλια – Όχι στα χαρακώματα
Όπως δηλώνει ο Ιεμπραχέμ Μουσλέμ, εκπρόσωπος του PYD στην Αθήνα, ο κουρδικός αγώνας δεν σταματάει. Αντιθέτως, μετατοπίζεται από τη στρατιωτική σύγκρουση στο πεδίο της πολιτικής. «Αν δεν υπάρξει εκδημοκρατισμός, ο αφοπλισμός δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ», προειδοποιεί, ενώ θέτει ως στόχο μια συνομοσπονδιακή Τουρκία, με αναγνώριση της κουρδικής εθνότητας και πλήρη ισότητα δικαιωμάτων.
Την ίδια στιγμή, αναγνωρίζει ότι οι Κούρδοι είναι ισχυρός στρατιωτικός παράγοντας, με πάνω από 300.000 μαχητές σε Συρία, Ιράκ και Ιράν, ενώ η αυτόνομη κουρδική περιοχή της Ροτζάβα θεωρείται πλέον ντε φάκτο πολιτική πραγματικότητα.
Ελληνικές ευθύνες και χαμένες ευκαιρίες
Ο διεθνολόγος Σταύρος Καλεντερίδης ασκεί δριμεία κριτική στην ελληνική πολιτεία, κάνοντας λόγο για βαρύτατες ευθύνες όλων των κυβερνήσεων που είτε αγνόησαν το Κουρδικό ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης στην Άγκυρα, είτε συνέπραξαν σε αποφάσεις που νομιμοποίησαν τις τουρκικές διώξεις, όπως το κλείσιμο του κουρδικού καμπ στο Λαύριο.
«Αντί να τους αξιοποιήσουμε, τους καταδιώξαμε. Αντί να ζητήσουμε εμπάργκο στην Τουρκία, κρυφτήκαμε πίσω από τις ετικέτες περί “τρομοκρατίας”», σημειώνει, ενώ υπογραμμίζει ότι το PKK πέτυχε την επιβίωση της κουρδικής ταυτότητας, ακόμα και αν δεν πέτυχε την ίδρυση κράτους.
Η Τουρκία μπροστά στο δίλημμα: εκδημοκρατισμός ή διάλυση;
Όπως προειδοποιούν οι αναλυτές, η συμφωνία δεν εξαλείφει το Κουρδικό, αλλά το μεταμορφώνει σε πρόκληση δημοκρατίας για την ίδια την Τουρκία. Ο στόχος πλέον δεν είναι η απόσχιση, αλλά η πολιτική αυτονομία, στα πρότυπα της Ροτζάβα και του Ιρακινού Κουρδιστάν.
Η καθηγήτρια Μαριάννα Χαρουντάκη επισημαίνει ότι το Κουρδικό ενσωματώνει την επόμενη φάση της Μέσης Ανατολής και ενδέχεται να οδηγήσει σε συνταγματικές μεταρρυθμίσεις στην Τουρκία, υπό την πίεση εσωτερικών και εξωτερικών ανακατατάξεων. Αν η Τουρκία αρνηθεί, ο διαμελισμός μπορεί να έρθει από μόνος του, ως συνέπεια της σταδιακής αυτονόμησης των κουρδικών πληθυσμών.
Και ο ρόλος της Ελλάδας;
Σε αυτό το νέο γεωπολιτικό σκηνικό, η Ελλάδα δεν είναι παρατηρητής. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ιεμπραχέμ Μουσλέμ, «ο ελληνικός λαός έχει συμβάλει στη νίκη του κουρδικού λαού» – έμμεση αλλά ισχυρή υπενθύμιση του παραδοσιακού δεσμού Ελλάδας–Κούρδων, που σε κρίσιμες στιγμές ενδέχεται να επανέλθει στο προσκήνιο. Η στήριξη της πολιτικής αυτοδιάθεσης των Κούρδων αποτελεί θεσμική και ιστορική υποχρέωση, αλλά και στρατηγική ευκαιρία σε μια εποχή αναδιάταξης συνόρων και ταυτοτήτων.
Το όραμα δεν παραδίδεται
Το PKK παρέδωσε τα όπλα, όχι όμως και το όραμα. Το Κουρδικό μπαίνει σε νέα φάση: λιγότερο αιματηρή, περισσότερο πολιτική – αλλά εξίσου φορτισμένη. Και καθώς οι εξελίξεις στο Ιράν, τη Συρία και το Ιράκ ανοίγουν νέα γεωπολιτικά παράθυρα, οι Κούρδοι ετοιμάζονται όχι να ξεχάσουν, αλλά να διεκδικήσουν με νέα μέσα, και ίσως με νέους συμμάχους.
