Η 8η Σεπτεμβρίου είναι μία από τις σημαντικές ημερομηνίες του εκκλησιαστικού έτους, καθώς η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά το Γενέσιον της Υπεραγίας Θεοτόκου καθώς και τον Νεομάρτυρα Αθανάσιο τον Κουλακιώτη ή εν Ξηροκρήνη.
Σύμφωνα με το εορτολόγιο, γιορτάζουν οι:
- Δέσποινα
- Τσαμπίκα
- Τσαμπίκος
Η γιορτή της Γέννησης της Παναγίας θεωρείται μία από τις μεγάλες Θεομητορικές εορτές της Χριστιανοσύνης και έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ορθόδοξη παράδοση. Δεν είναι τυχαίο ότι χαρακτηρίζεται «προοίμιο της παγκόσμιας χαράς», καθώς η γέννηση της Μαριάμ θεωρείται ότι προετοίμασε τον δρόμο για τον ερχομό και τη Γέννηση του Ιησού Χριστού.
Η εορτή του Γενεσίου της Θεοτόκου καθιερώθηκε αρχικά στην Ιερουσαλήμ, όπου ανεγέρθηκε η Βασιλική της Αγίας Άννας, στο σημείο που, σύμφωνα με την παράδοση, βρισκόταν το σπίτι των γονέων της Παναγίας. Στη συνέχεια η γιορτή πέρασε στη Δύση από Έλληνες μοναχούς, οι οποίοι είχαν φύγει από την Ανατολή εξαιτίας των αραβικών επιδρομών, ενώ η καθιέρωσή της συνδέθηκε και με τον ελληνικής καταγωγής πάπα Σέργιο Α΄.
Μέχρι τον 11ο αιώνα, το Γενέσιο είχε πλέον καθιερωθεί σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο και αποτελεί την πρώτη μεγάλη εορτή του νέου εκκλησιαστικού έτους.
Η γιορτή έχει ξεχωριστή θέση και στην Ελλάδα, όπου υπάρχουν δεκάδες ναοί και μοναστήρια αφιερωμένα στο Γενέσιο της Θεοτόκου. Ανάμεσα στα πιο γνωστά προσκυνήματα είναι η Παναγία Τσαμπίκα στη Ρόδο, που συνδέεται ιδιαίτερα με την παράδοση για τη λύση της ατεκνίας.
Γυναίκες που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδιά ανεβαίνουν τα 298 σκαλοπάτια του μοναστηριού, αναζητώντας τη βοήθεια και τη μεσιτεία της Παναγίας. Εξίσου σημαντική είναι και η Παναγία η Γιάτρισσα στη Μάνη, όπου κάθε χρόνο συγκεντρώνονται χιλιάδες πιστοί, αρκετοί από τους οποίους φτάνουν πεζή προκειμένου να εκπληρώσουν τα τάματά τους.
Το Γενέσιο της Θεοτόκου έχει ξεχωριστό τρόπο αποτύπωσης και στην ορθόδοξη αγιογραφία, όπου η σκηνή δεν παρουσιάζεται απλώς ως η γέννηση ενός παιδιού, αλλά ως μια σύνθεση που αποπνέει αρχοντιά, οικογενειακή θαλπωρή και βαθιά θεολογική χαρά.
Στο επίκεντρο βρίσκεται συνήθως η Αγία Άννα, ξαπλωμένη σε ένα ψηλό και πολυτελές κρεβάτι, ελαφρώς ανασηκωμένη και στηριζόμενη σε μεγάλα μαξιλάρια. Η μορφή της αποπνέει ηρεμία, κατάνυξη και ευγνωμοσύνη, καθώς μόλις έχει λυθεί η χρόνια στειρότητά της.
Γύρω από την Αγία Άννα κινούνται νεαρές θεραπαινίδες, δημιουργώντας μια ζωντανή και ανθρώπινη ατμόσφαιρα. Κάποιες κρατούν δίσκους με φαγητά και ποτά για να ενισχύσουν τη λεχώνα, ενώ άλλες κρατούν ριπίδια, δηλαδή βεντάλιες, για να της κάνουν αέρα. Οι συγκεκριμένες λεπτομέρειες παραπέμπουν παράλληλα στην αρχοντική καταγωγή της οικογένειας.
Στο κάτω μέρος της σύνθεσης εμφανίζονται συνήθως δύο μαίες, οι οποίες προετοιμάζουν το πρώτο λουτρό του βρέφους. Η μία κρατά στην αγκαλιά της την Παναγία ως νεογέννητο βρέφος, τυλιγμένο με σπάργανα, ενώ η δεύτερη δοκιμάζει με το χέρι της τη θερμοκρασία του νερού μέσα σε μια στρογγυλή κολυμπήθρα.
Σε άλλο σημείο της εικόνας, η μικρή Μαριάμ απεικονίζεται ξαπλωμένη σε σκαλιστή κούνια, επίσης τυλιγμένη με σπάργανα. Ο Ιωακείμ, ο πατέρας της, παρουσιάζεται συνήθως σε μια άκρη, κάπως απομονωμένος, ή κοιτάζει το παιδί του με έκσταση και βαθιά ευλάβεια, συλλογιζόμενος το μεγάλο θαύμα που έχει πραγματοποιηθεί στην οικογένειά του.
Με αυτόν τον τρόπο, η εικόνα του Γενεσίου συνδυάζει την οικειότητα μιας οικογενειακής στιγμής με τον βαθύτερο θεολογικό συμβολισμό της εορτής, μεταφέροντας στον πιστό όχι μόνο τη χαρά για τη γέννηση της Μαριάμ, αλλά και την προσδοκία για το γεγονός που, σύμφωνα με την πίστη της Εκκλησίας, θα ακολουθήσει.
