Στους πρόποδες του Βώλακα, εκεί όπου η σιωπή της φύσης συχνά σκεπάζει τα ίχνη της ιστορίας,
ένα ακόμη κομμάτι του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου επανήλθε στο φως.
Ένα βαρύ, σχεδόν λησμονημένο θραύσμα των οχυρώσεων της Γραμμής Μεταξά, βρήκε ξανά τη θέση του στη συλλογική μνήμη.
Πρόκειται για έναν χαλύβδινο θόλο, καπάκι όλμου, διαμέτρου περίπου 1,5 έως 2 μέτρων και βάρους που ξεπερνά τους πέντε τόνους. Το εύρημα, που εντοπίστηκε σε ορεινή περιοχή της ευρύτερης ζώνης του Βώλακα, φέρει την σφραγίδα της πολεμικής ιστορίας της περιοχής, καθώς προέρχεται από το οχυρό Μπαρτίσεβα. Ένα από τα επιμέρους οχυρωματικά έργα της γραμμής άμυνας που κατασκευάστηκε στα βόρεια σύνορα της χώρας πριν από την έναρξη του πολέμου.
Όπως ανέφερε σε δημόσια τοποθέτησή του ο δήμαρχος Κάτω Νευροκοπίου, Λευτέρης Ταμπουρίδης, «η επιχείρηση ανάσυρσης και μεταφοράς του ευρήματος υπήρξε μια συντονισμένη προσπάθεια με τη συμβολή εθελοντών, που ολοκληρώθηκε έπειτα από πολύωρη προσπάθεια. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, δικαίωσε όλους όσοι συμμετείχαν. Ένα αυθεντικό τεκμήριο της πολεμικής ιστορίας διασώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Και αυτό διότι ο χαλύβδινος θόλος είχε βρεθεί αντιμέτωπος με έναν αθόρυβο αλλά υπαρκτό κίνδυνο, την πιθανή καταστροφή και εκποίησή του ως παλαιό μέταλλο».
Δεν είναι η πρώτη φορά που τέτοια ευρήματα χάνονται, καθώς, όπως επισημαίνεται, ανάλογη περίπτωση στο Οχυρό Περιθώρι κατέληξε στην απώλεια ενός αντίστοιχου στοιχείου. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τη διαρκή ευαλωτότητα των διάσπαρτων πολεμικών καταλοίπων, που παραμένουν εκτεθειμένα στον χρόνο.
Η ιστορία του ίδιου του αντικειμένου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα γεγονότα του 1941. Μετά τη γερμανική εισβολή και την κατάρρευση της άμυνας, πολλά από τα οχυρωματικά έργα ανατινάχθηκαν, με αποτέλεσμα βαριά μεταλλικά στοιχεία, όπως ο συγκεκριμένος θόλος, να εκσφενδονιστούν σε μεγάλες αποστάσεις και να διασκορπιστούν στο ορεινό τοπίο. Έκτοτε, παρέμειναν σιωπηλοί μάρτυρες μιας εποχής που σημάδεψε ανεξίτηλα την περιοχή.
Η αξία της συλλογικής μνήμης και της ιστορικής κληρονομιάς
Ο δημοτικός σύμβουλος Κάτω Νευροκοπίου και υπεύθυνος λειτουργίας του Οχυρού Λίσσε. Ησαΐας Χατζηκωνσταντίνου, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ κάνει λόγο για μια σημαντική συλλογική προσπάθεια να διασωθεί ένα ακόμα κομμάτι της ιστορίας των οχυρών.
«Η μεγάλη συμμετοχή των εθελοντών για τη διάσωση του θόλου φανερώνει την αγάπη και το ενδιαφέρον όλων να κρατήσουμε ζωντανή την ιστορία μας. Εκεί, που κάποιοι έβλεπαν τον χαλύβδινο θόλο ως ευκαιρία για να βγάλουν χρήματα, εμείς το είδαμε ως υποχρέωση να διασώσουμε την ιστορίας μας. Με τον δήμο, ξεκινήσαμε μια προσπάθεια να περισυλλέξουμε από τα βουνά πολλά από τα κατάλοιπα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ένα από αυτό ήταν και ο θόλος από ένα ολμοβολείο που ανατίναξαν οι Βούλγαροι», επισημαίνει ο κ. Χατζηκωνσταντίνου.
«Από την έκρηξη», συνεχίζει, «το καπάκι αυτό εκτινάχθηκε μακριά και για πάνω από ογδόντα χρόνια παρέμενε μέσα στα βουνά. Χάρη στην ενημέρωση που είχαμε από τον Μιλτιάδη Δημητριάδη, μέλος της Λέσχης Καταδρομέων Δράμας, ενεργοποιηθήκαμε λίγες μέρες πριν από τον επίσημο εορτασμό της Μάχης των Οχυρών για να το περισυλλέξουμε. Αν το αφήναμε ήταν θέμα χρόνου να κοπεί και να πουληθεί για σίδερα. Ο θόλος αυτός δεν αποτελεί πλέον ένα ενεργό οπλικό σύστημα, αποτελεί όμως μια ακόμα σημαντική μαρτυρία του τιτάνιου έργου της κατασκευής των οχυρών αρκεί να φανταστείτε ότι το πάχος του κυμαίνεται από οκτώ μέχρι και δεκατρία εκατοστά».
Το εύρημα μεταφέρθηκε στο Οχυρό Λίσσε, έναν από τους σημαντικότερους επισκέψιμους χώρους της ιστορικής αυτής γραμμής άμυνας. Το οχυρό, που διακρίθηκε για την αντίστασή του κατά τη γερμανική επίθεση τον Απρίλιο του 1941, αποτελεί πλέον τόπο μνήμης και εκπαίδευσης, προσελκύοντας επισκέπτες από όλη την Ελλάδα.
Η εγκατάσταση και συντήρηση του θόλου στον χώρο του οχυρού, συνοδευόμενη από ενημερωτικό υλικό, φιλοδοξεί να προσθέσει ένα ακόμη αυθεντικό στοιχείο στην εμπειρία των επισκεπτών. Πέρα όμως από τη μουσειακή του αξία, το εύρημα λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, μια υπενθύμιση των γεγονότων, των ανθρώπων και των θυσιών που διαμόρφωσαν την ιστορία του Κάτω Νευροκοπίου Δράμας.
Σε μια εποχή όπου η ιστορία κινδυνεύει συχνά να περιοριστεί σε σελίδες βιβλίων, τέτοιες πρωτοβουλίες αναδεικνύουν την σημασία της διατήρησης των αυθεντικών τεκμηρίων. Η μεταφορά και συντήρηση αυτού του ιστορικού θόλου δεν είναι μόνο μια πράξη τεκμηρίωσης, είναι μια υπενθύμιση πως η ιστορία ζει μέσα από τα αντικείμενα, τους χώρους και τους ανθρώπους που τα φροντίζουν.
