«Βλέπουμε τον κόσμο μία φορά, στην παιδική μας ηλικία. Τα υπόλοιπα είναι μνήμη» έλεγε η Λουίζ Ελίζαμπεθ Γκλικ Αμερικανίδα ποιήτρια που κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2020 και τη φράση αυτή χρησιμοποίησε ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής Ιάκωβος Μαρτίδης για να δώσει έμφαση στη σημασία του οικογενειακού περιβάλλοντος και της αγάπης των γονέων, ώστε να χτιστεί πάνω της η ψυχική υγεία των παιδιών.
«Στην παιδική μας ηλικία βλέπουμε τον κόσμο κυρίως μέσα από τα μάτια των γονιών μας, που λειτουργούν ως καθρέφτες, ως πρότυπα. Γι’ αυτό και πολλές φορές τα παιδιά κοιτάνε τους γονείς για να δουν στα μάτια τους αν έχουν την επιδοκομασία τους, αν τα κοιτούν τρυφερά. Την ίδια στιγμή φτιάχνουν μια αρχετυπική σχέση, ένα πρότυπο αλληλεπίδρασης που ορίζει σε μεγάλο βαθμό και τις μετέπειτα σχέσεις τους καθώς τείνουν να επαναλαμβάνονται διαχρονικά» τόνισε ο ίδιος στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, με αφορμή την εισήγησή του σε επιμορφωτική συνάντηση γονέων και εκπαιδευτικών που πραγματοποιήθηκε πριν λίγο καιρό στον Εύοσμο, με θέμα τη βία των ανηλίκων.
Από την άλλη πλευρά, όπως είπε, μεγάλο ρόλο στην εκδήλωση βίας από τους ανήλικους διαδραματίζει η αδιαφορία και η εγκατάλειψη που είχαν βιώσει στην πρώτη παιδική ηλικία και η οποία, όπως εκτιμά, συνιστά ουσιαστικά ψυχική κακοποίηση, η οποία μάλιστα είναι πιο αδιόρατη και ισχυρή από την σωματική. «Η συστηματική απουσία, η αδιαφορία, η παραμέληση εκ μέρους των γονιών συνιστά κακοποίηση και είναι γενεσιουργός αιτία βίας» υπογράμμισε χαρακτηριστικά και πρόσθεσε με έμφαση: «κανένα παιδί δεν γεννιέται κακό. Τα παιδιά διαπλάθονται βαθμιαία σε κακά παιδιά, γιατί μένουν χωρίς αγάπη, νοιάξιμο, φροντίδα, όρια. Μεγαλώνουν ουσιαστικά μόνα και απροστάτευτα».
Πολυπαραγοντικό φαινόμενο η έξαρση της βίας των ανηλίκων
Αναφερόμενος στην έξαρση της βίας των ανηλίκων, ο κ. Μαρτίδης χαρακτήρισε το φαινόμενο πολυπαραγοντικό, επισημαίνοντας ότι πίσω από αυτό βρίσκεται ένας συνδυασμός αιτίων και συνθηκών που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται η οικονομική εξαθλίωση, η ανεργία, ο κοινωνικός αποκλεισμός, το χαμηλό μορφωτικο επίπεδο, το κακοποιητικό ενδοοικογενειακό κλίμα, ο αλκοολισμός, η χρήση ψυχοδραστικών ουσιών, η ύπαρξη σοβαρής ψυχοπαθολογίας, το ψηφιακό περιβάλλον, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.α.
Τέσσερις κρίσιμοι παράγοντες
Πιο συγκεκριμένα, τέσσερις κρίσιμοι παράγοντες είναι το οικογενειακό περιβάλλον, το σχολείο, το ψηφιακό περιβάλλον και οι πολιτισμικοί και οικονομικοί λόγοι. «Αν ένα παιδί νιώθει ότι δεν το αγαπούν οι γονείς του, θα δυσκολευτεί να αγαπήσει τον εαυτό του. Και αν δυσκολευτεί να αγαπήσει τον εαυτό του, θα δυσκολευτεί πολύ περισσότερο να αγαπήσει τον άλλον» σχολίασε και τόνισε ότι η αγάπη δημιουργεί ένα δίχτυ ασφαλείας, όπου τα παιδιά αισθάνονται ελεύθερα και ότι αξίζουν. Αυτή η αίσθηση ότι μας αγαπούν και ότι αξίζουμε είναι η κινητήρια δύναμη της εξέλιξης.
Σε ό,τι αφορά το σχολείο και την ανάγκη των παιδιών να ανήκουν σε μια ομάδα, φέρνει ως παράδειγμα το γεγονός ότι στα μουσικά σχολεία παρατηρούνται εμφανώς λιγότερα περιστατικά βίας καθώς εκεί καλλιεργείται το ομαδικό πνεύμα με τη συμμετοχή σε χορωδίες και μουσικά σύνολα. Σε αυτό το πλαίσιο, η καλλιέργεια των διαπροσωπικών σχέσεων μεταξύ μαθητών αλλά και μεταξύ δασκάλων και μαθητών λειτουργεί ως πρόληψη απέναντι σε εκδηλώσεις και συμπεριφορές βίας.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, άλλωστε, καθώς και σε βιοντεοπαιχνίδια, ταινίες και στίχους μουσικών τραγουδιών, προβάλλονται συχνά πρότυπα επιθετικότητας, γεγονός που οδηγεί σε κανονικοποίηση και απενοχοποίηση της βίας ενώ η καταγραφή βίαιων πράξεων και η ανάρτησή τους στο διαδίκτυο λειτουργούν ως επιβράβευση δίνοντας στους ανηλίκους μια ψευδαίσθηση κοινωνικής δύναμης.
Κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες, μπορούν επίσης να προκαλέσουν αναφάλεια και θυμό απέναντι στο «σύστημα» που εκδηλώνεται συχνά ως ξέσπασμα απέναντι σε αδύναμα πλάσματα, με τον κ. Μαρτίδη να διευκρινίζει ότι «η βία εμφανίζεται συχνά και σε εύπορες οικογένειες κυρίως λόγω συναισθηματικής παραμέλησης των παιδιών και αδιαφορίας των γονέων».
Ποιες παρεμβάσεις μπορούν να γίνουν
Παρουσιάζοντας συγκεκριμένες δράσεις που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν προληπτικά, απέναντι στο φαινόμενο της εκδήλωσης βίας από την πλευρά των ανηλίκων, ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής, πρότεινε, μεταξύ άλλων, την αύξηση των σχολών γονέων ώστε να βοηθηθούν οι γονείς, την αύξηση των σχολικών ψυχολόγων με υψηλή κατάρτιση και αγάπη για το παιδί, την υλοποίηση προγραμμάτων διαμεσολάβησης όπου θα εκπαιδεύονται οι ίδιοι οι μαθητές στο να λύνουν τις διαφορές τους μέσω του διαλόγου αλλά και την ενασχόληση με τον αθλητισμό και τις τέχνες που θα μπορούσαν όχι μόνο να απορροφήσουν δημιουργικά τον θυμό και τις εντάσεις των παιδιών αλλά να τους αλλάξουν ακόμη και τη ζωή.
Παράλληλα ανέφερε ότι θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στο σχολείο μαθήματα που αφορούν τις διαπροσωπικές σχέσεις, την ενσυναίσθηση και την αυτορρύθμιση των συναισθημάτων αλλά και να κινητοποιούνται σύλλογοι γονέων και φορείς της κοινότητας ώστε τα παιδιά να αισθάνονται το ενδιαφέρον που εκδηλώνεται γι αυτά και τα ίδια να εμπλέκονται σε δράσεις προσφοράς προς τη γειτονιά και τους ανθρώπους.
Στο ερώτημα ποιες είναι οι πιο συχνές ερωτήσεις που δέχεται από τους γονείς ο κ. Μαρτίδης απάντησε ότι αυτές αφορούν περισσότερο την εξάρτηση από τα κινητά αλλά και τους τρόπους προφύλαξης των παιδιών ώστε να μην εμπλακούν σε παραβατικές ομάδες. «Συνήθως όταν τέτοιες περιπτώσεις φτάνουν στην πόρτα του ιατρείου, έχουν ήδη εκδηλωθεί συμπτώματα ή συμπεριφορές επιθετικότητας. Είναι πολύ σημαντική η πρόληψη και αυτή έχει να κάνει με το πόσο έχουν καλλιεργηθεί οι δεσμοί αγάπης μέσα στην οικογένεια από την ώρα που γεννιέται ένας άνθρωπος και μετά» τόνισε χαρακτηριστικά στο ΑΠΕ – ΜΠΕ.
