Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ)έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει την υγειονομική περίθαλψη, κυρίως σε ό,τι αφορά τις απεικονιστικές εξετάσεις, την υποστήριξη κλινικών αποφάσεων, τη διαλογή περιστατικών και τη μείωση της γραφειοκρατίας.
«Κερδίζουμε ταχύτητα, συνέπεια και καλύτερη αξιοποίηση δεδομένων, με την ΤΝ ως εργαλείο υποστήριξης, όχι ως αντικαταστάτη του γιατρού. Στο μέλλον αναμένεται περισσότερη εξατομίκευση της θεραπείας, πιο προληπτική φροντίδα (έγκαιρες προειδοποιήσεις) και “ έξυπνες” ροές εργασίας που εκτελούν ασφαλείς εργασίες με ανθρώπινη έγκριση». Τα παραπάνω επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Σεραφείμ, συγγραφέας του βιβλίου, με τίτλο «Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υγειονομική Περίθαλψη – Μια μη τεχνική ματιά στο μέλλον της ιατρικής», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Επίκεντρο.
Ο κ. Σεραφείμ σπούδασε Επιστήμη Υπολογιστών (Computer Science) στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και εργάστηκε στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου ίδρυσε δύο εταιρείες πληροφορικής. Σκεπτόμενος τι θα μπορούσε να επιτύχει και τι θα έπρεπε να επιτύχει η τεχνολογία, στράφηκε στην υγειονομική περίθαλψη και σχεδίασε συστήματα που βασίζονται σε αισθητήρες και έξυπνες πλατφόρμες, που επέτρεψαν σε ασθενείς με άνοια και Αλτσχάιμερ να ζουν ανεξάρτητα. Όπως αναφέρει ο κ. Σεραφείμ, το έργο του επικεντρώθηκε στη μελέτη της συμπεριφοράς ασθενών με άνοια/Αλτσχάιμερ σε νοσοκομειακά περιβάλλοντα και στο σπίτι, με στόχο πρακτικές λύσεις που ενισχύουν την ασφάλεια. Ανάμεσα σε αυτές περιλαμβάνεται ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, που ειδοποιεί φροντιστές, όταν ένας ασθενής επιχειρεί να βγει από το δωμάτιό του χωρίς επίβλεψη, μειώνοντας τον κίνδυνο πτώσεων.
Τα οφέλη της ΤΝ στο χώρο της υγειονομικής περίθαλψης
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τα οφέλη της ΤΝ στον χώρο της υγειονομικής περίθαλψης, αναφέρει ότι στα οφέλη για τους ασθενείς περιλαμβάνεται η πιο έγκαιρη και συχνά πιο συνεπής διάγνωση, καλύτερη ασφάλεια (για παράδειγμα, προειδοποιήσεις για αλληλεπιδράσεις φαρμάκων ή επιδείνωση), ταχύτερη πρόσβαση μέσω καλύτερης διαλογής και καλύτερων ροών, καθώς και πιο εξατομικευμένη παρακολούθηση. Όσον αφορά τα οφέλη για τους επαγγελματίες Υγείας, αναφέρει ότι η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως υποστήριξη αποφάσεων, να μειώσει τη γραφειοκρατία μέσω σύνοψης φακέλου και τεκμηρίωσης, να βοηθήσει στην προτεραιοποίηση εξετάσεων και περιστατικών και να βελτιώσει την αξιοποίηση πόρων.
Ο κ. Σεραφείμ αναφέρει ότι, σε μεγάλο βαθμό, η ΤΝ μπορεί να συμβάλει και σε πιο ακριβείς διαγνώσεις, κυρίως σε συγκεκριμένες εργασίες, όπως η απεικόνιση, λειτουργώντας ως «δεύτερος έλεγχος» και ενισχύοντας τον έγκαιρο εντοπισμό. Επιπλέον, μπορεί να υποστηρίξει θεραπείες «κομμένες στα μέτρα του ασθενούς», μέσω καλύτερης διαστρωμάτωσης κινδύνου και επιλογής θεραπείας από συνδυασμό δεδομένων. Χρησιμοποιείται, επίσης, για τον καθορισμό της πρόγνωσης, την εξατομίκευση της θεραπείας και τη λήψη αποφάσεων για πρωτογενή ή δευτερογενή πρόληψη, ειδικά σε καρδιολογικές παθήσεις και καρκίνο. Στη χειρουργική, όπως σημειώνει, σε επιλεγμένα πεδία μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο επεμβατικές προσεγγίσεις, μέσω καλύτερου σχεδιασμού, πλοήγησης και ρομποτικής υποβοήθησης. Παράλληλα, μπορεί να επιταχύνει την έρευνα και τις κλινικές δοκιμές, με ταχύτερη ανάλυση δεδομένων, καλύτερη επιλογή συμμετεχόντων και πιο αποδοτικό σχεδιασμό μελετών.
Οι κίνδυνοι από την αλόγιστη χρήση της ΤΝ
Ωστόσο, ο ίδιος προειδοποιεί για τους κινδύνους της αλόγιστης χρήσης της ΤΝ από μη ειδικούς. Όπως τονίζει, υπάρχει ο κίνδυνος λάθους αυτοδιάγνωσης και καθυστέρησης στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας, είτε λόγω ψευδούς καθησυχασμού, είτε λόγω αδικαιολόγητου πανικού. Επίσης, αναφέρεται στον κίνδυνο επικίνδυνων αποφάσεων για φάρμακα, όπως δοσολογία, αλληλεπιδράσεις ή διακοπή θεραπείας χωρίς ιατρική καθοδήγηση, αλλά και στην υπερεμπιστοσύνη σε «πειστικές» απαντήσεις, που εφαρμόζονται λανθασμένα και όχι στο σωστό πλαίσιο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει και στο ζήτημα της ιδιωτικότητας, επισημαίνοντας ότι τα δεδομένα υγείας αποτελούν «ειδικής κατηγορίας» δεδομένα στο πλαίσιο του GDPR, ενώ αναφέρεται και στη μεροληψία, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε άνιση απόδοση των συστημάτων σε διαφορετικούς πληθυσμούς. Παράλληλα, επισημαίνει κινδύνους ασφάλειας και κακόβουλης παραπλάνησης, όπως περιπτώσεις εξαπάτησης με «ιατρικό» ύφος ή χρήση μη ελεγμένων εργαλείων.
Σε επίπεδο ηθικής, όπως σημειώνει, κεντρικά ζητήματα είναι η ασφάλεια του ασθενούς, η διαφάνεια (να είναι σαφές ότι χρησιμοποιείται ΤΝ και ποια είναι τα όριά της), η δικαιοσύνη, η συναίνεση και η εμπιστευτικότητα. Σε νομικό επίπεδο, αναφέρει ότι πολλά συστήματα ΤΝ στην Υγεία εντάσσονται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο «υψηλού κινδύνου» του AI Act, γεγονός που συνεπάγεται απαιτήσεις διαχείρισης κινδύνου, τεκμηρίωσης και ανθρώπινης εποπτείας.
Σχετικά με το ερώτημα, αν η ΤΝ θα οδηγήσει σε απώλεια θέσεων εργασίας στον χώρο της Υγείας, ο κ. Σεραφείμ εκτιμά ότι η πιο ρεαλιστική εικόνα είναι η ανακατανομή εργασιών. Όπως αναφέρει, η αυτοματοποίηση αναμένεται να επηρεάσει περισσότερο διοικητικές και «ρουτίνας» διαδικασίες, όπως τεκμηρίωση, κωδικοποίηση, προεγκρίσεις, ραντεβού και διαχείριση ροών. Αντίθετα, στη διάγνωση και στις θεραπευτικές αποφάσεις, η ΤΝ είναι πιθανότερο να λειτουργήσει ενισχυτικά, καθώς απαιτούνται κλινικό πλαίσιο, ευθύνη και ανθρώπινη κρίση. Παράλληλα, όπως σημειώνει, θα δημιουργηθούν νέοι ρόλοι και δεξιότητες, όπως έλεγχος ποιότητας και ασφάλειας των συστημάτων και κλινική επικύρωση.
Σε ερώτηση για το αν η ΤΝ θα κάνει την Υγεία πιο ανθρώπινη ή πιο απρόσωπη, ο κ. Σεραφείμ απαντά ότι «η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να κάνει την Υγεία πιο ανθρώπινη, αν μειώσει τη γραφειοκρατία και δώσει περισσότερο χρόνο στον ασθενή, αλλά μπορεί να γίνει πιο απρόσωπη όταν υποκαθιστά την ανθρώπινη επικοινωνία ή εφαρμόζεται χωρίς σαφή όρια και εποπτεία».
