«Ένα ταξίδι είναι η ζωή», η στήλη της ψυχοθεραπεύτριας Νέλης Βυζαντιάδου εμπνευσμένη από το ομώνυμο βιβλίο της
«Είχα την ανάγκη να ονειρεύομαι και κυρίως να πιστέψω ότι μπορούσα κι εγώ να γίνω οδηγός στο ταξίδι της ζωής μου»
(απόσπασμα από το βιβλίο μου με τίτλο «Ένα ταξίδι είναι η ζωή»)
Έχεις σκεφτεί ποτέ ποιες είναι οι ανάγκες σου και ποια η σχέση σου με αυτές; Έχεις αναρωτηθεί τι είναι αυτό, που σε οδηγεί άλλοτε να βάζεις μπροστά μια ανάγκη σου και άλλοτε να την αφήνεις στην άκρη ή ακόμα και να τη θάβεις; Ας ξεκινήσουμε ορίζοντας αρχικά τι είναι ανάγκη. Κάποιοι ορίζουν την ανάγκη τους με βάση αυτό, που τους λείπει και θέλουν να αποκτήσουν μια που πιστεύουν ότι το χρειάζονται. Σε μια τέτοια θεωρητική προσέγγιση δεν υπάρχει σωστό ή λάθος παρά μόνο υποκειμενικό. Κάθε ένας αντιλαμβάνεται διαφορετικά αυτό, που του λείπει και επομένως αυτό, που χρειάζεται να αποκτήσει για να νιώσει καλά. Για παράδειγμα μπορεί να χρειάζεσαι μια δεύτερη δουλειά για να συμπληρώσεις το μηνιαίο εισόδημα και να καταφέρεις να υποστηρίξεις οικονομικά το όνειρό σου να κάνεις ένα μεταπτυχιακό ή να χρειάζεσαι ένα σκάφος για να γίνεις πιο αποδεκτός από τους πλούσιους φίλους σου και να νιώσεις πιο ελκυστικός στο άλλο φύλο.
Για κάποιους άλλους πάλι η ανάγκη δεν είναι τίποτε άλλο παρά μία δύναμη, που τους κινητοποιεί να προχωρούν και να εξελίσσονται. Για παράδειγμα η ανάγκη σου είναι να αρέσεις στους άλλους και να έχεις την αποδοχή τους οπότε αυτό είναι ένα πολύ ισχυρό κίνητρο για σένα ώστε να ασχολείσαι συνεχώς με την εξωτερική σου εμφάνιση και να τη βελτιώνεις ή επιδιώκεις την αναγνώριση και το σεβασμό των άλλων οπότε μαθαίνεις περισσότερες ξένες γλώσσες ή κάνεις ένα ακόμα μεταπτυχιακό για να εμπλουτίσεις τις γνώσεις σου.
Όταν αναφερόμαστε στις ανάγκες, ένα από τα πρώτα ονόματα, που έρχεται στο μυαλό μας, είναι αυτό του AbrahamMaslow, ο οποίος μίλησε για την πυραμίδα των αναγκών. Ενδιαφέρθηκε να εξηγήσει την ανθρώπινη συμπεριφορά και ανέπτυξε μια θεωρία σύμφωνα με την οποία κάθε άνθρωπος συμπεριφέρεται με τον τρόπο, που ο ίδιος επιλέγει να συμπεριφερθεί, προκειμένου να ικανοποιεί τις ανάγκες του και να βελτιώνεται συνεχώς. Διέκρινε πέντε ξεχωριστά επίπεδα αναγκών και ισχυρίστηκε πως αν κάποιος καλύψει τις ανάγκες του προηγούμενου επιπέδου, μπορεί να ασχοληθεί με τις ανάγκες του επόμενου. Ας δούμε μαζί τι περιλαμβάνει η πυραμίδα των αναγκών του Maslow.
- Στο πρώτο επίπεδο συναντάμε τις βιολογικές ή φυσιολογικές ανάγκες, δηλαδή τις ανάγκες που διασφαλίζουν την επιβίωσή σου. Οι ανάγκες αυτές είναι η ανάγκη για φαγητό, για αέρα, για νερό, για ύπνο, για ένδυση και για σεξ.
- Στο δεύτερο επίπεδο βρίσκονται οι ανάγκες ασφάλειας, δηλαδή οι ανάγκες που σου δίνουν την αίσθηση βεβαιότητας για την ύπαρξή σου και σκιαγραφούν ένα σταθερό και προβλέψιμο εξωτερικό περιβάλλον. Οι ανάγκες αυτές είναι η ανάγκη για στέγη, για εργασία, για νοσηλευτική και ιατρική φροντίδα, για σύνταξη και οτιδήποτε άλλο σου παρέχει τη δυνατότητα μιας αξιοπρεπούς ζωής.
- Στο τρίτο επίπεδο είναι οι ανάγκες κοινωνικής αποδοχής, δηλαδή οι ανάγκες να αλληλεπιδράσεις με τους άλλους, να κάνεις φίλους, να αγαπήσεις και να αγαπηθείς και τέλος να ανήκεις σε μια ομάδα. Οι ανάγκες κοινωνικής αποδοχής είναι η ανάγκη για φιλία, για σχέση και οικογένεια.
- Στο τέταρτο επίπεδο υπάρχουν οι ανάγκες εκτίμησης και αναγνώρισης, δηλαδή οι ανάγκες να σε σεβαστούν, να αναγνωρίσουν την αξία σου, να νιώθεις καλά με αυτό που είσαι και να λειτουργείς αυτόματα. Οι ανάγκες αυτές είναι η ανάγκη για αναγνώριση από τους άλλους, για φήμη και δύναμη, για θαυμασμό και τέλος η ανάγκη για αυτοεκτίμηση.
- Στο πέμπτο και τελευταίο επίπεδο βρίσκονται οι ανάγκες αυτοπραγμάτωσης και ολοκλήρωσης, δηλαδή οι ανάγκες που εγγυώνται ότι είσαι όλα αυτά, που θέλεις να είσαι και επενδύεις πλέον στην ολοκλήρωσή σου. Οι ανάγκες αυτές είναι η ανάγκη να νιώθεις ολοκληρωμένος, να έχεις εκπληρώσει τους στόχους σου και να βασίζεσαι στις δικές σου πεποιθήσεις και αξίες.
Σύμφωνα με τον Abraham Maslow οι περισσότεροι άνθρωποι παραμένουν στο τρίτο επίπεδο, δηλαδή αυτό των αναγκών κοινωνικής αποδοχής ενώ είναι πολύ δύσκολο να φτάσει κανείς στο πέμπτο επίπεδο και να ικανοποιήσει τις ανάγκες ολοκλήρωσης γιατί αυτό προϋποθέτει αφενός έντονες εσωτερικές διεργασίες και αφετέρου μία διαρκή επαφή με την αυθεντικότητα απέναντι στον εαυτό σου και τους άλλους.
Συνεχίζοντας την αναφορά μας στις ανθρώπινες ανάγκες ας δούμε, για λίγο, άλλες δύο θεωρίες, που προχώρησαν πέρα αλλά και διαφοροποιήθηκαν από την παραπάνω θεωρία.
Πρώτη είναι η θεωρία των αναγκών ύπαρξης, κοινωνικών σχέσεων και ανάπτυξης, που υποστήριξε ο Alderfer(1969). Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία οι ανάγκες σου διακρίνονται σε ανάγκες ύπαρξης (βιολογικές και ασφάλειας), σε ανάγκες κοινωνικών σχέσεων (ανάγκη να είσαι μέλος μιας ομάδας) και ανάγκες ανάπτυξης (ανάγκες για αυτοεκτίμηση και αυτοπραγμάτωση). Αν και η θεωρία αυτή είναι συμπληρωματική στη θεωρία του Maslow διαφοροποιείται ως προς το ότι δεν είναι υποχρεωτική η ικανοποίηση των αναγκών του προηγούμενου επιπέδου για την ικανοποίηση των αναγκών του επόμενου. Ο Alderfer υποστήριξε, μάλιστα, ότι είναι πολύ πιθανό να στραφείς σε προηγούμενο, δηλαδή σε κατώτερο επίπεδο αναγκών, εάν αδυνατείς να ικανοποιήσεις τις ανάγκες ενός επόμενου, δηλαδή ανώτερου, επιπέδου.
Μία άλλη πολύ ενδιαφέρουσα θεωρία είναι η θεωρία των επίκτητων αναγκών, που αναπτύχθηκε από τον McClellandκαι τόνισε ότι οι ανάγκες σου διαμορφώνονται κατά τη διάρκεια της ζωής σου ως εξής:
- ανάγκη για επίτευξη, δηλαδή η ανάγκη να πετύχεις ένα δύσκολο στόχο, να φτάσεις ψηλά και να ξεπεράσεις τους άλλους
- ανάγκη για σχέσεις, δηλαδή η ανάγκη να αναπτύξεις στενές σχέσεις και να μην έχεις εντάσεις ή συγκρούσεις με τους άλλους
- ανάγκη για εξουσία, δηλαδή ανάγκη να ελέγχεις, να επηρεάζεις και να είσαι υπεύθυνος για τους άλλους.
Έχοντας διαβάσει όλα τα παραπάνω θα είχε ενδιαφέρον να σκεφτείς τη σχέση σου με τις δικές σου ανάγκες στην παρούσα φάση της ζωής σου. Σκέψου ποια ανάγκη ξεχωρίζεις ως την πιο σημαντική και τι κάνεις για να την ικανοποιήσεις. Πώς επηρεάζεται η ζωή σου αν ικανοποιηθεί η ανάγκη σου και πώς αν παραμεληθεί;
Τροφή για σκέψη: Αφού πρώτα κατατάξεις τον εαυτό σου σε ένα από τα πέντε επίπεδα πυραμίδας των αναγκών του Maslow, σκέψου πού θέλεις να φτάσεις, τι θέλεις να κρατήσεις ίδιο και τι να αλλάξεις σε σχέση με τις ανάγκες σου. Να θυμάσαι μόνο ότι έχεις το δικαίωμα να παραμείνεις εκεί που είσαι αν είσαι καλά.
