Δύο Έλληνες μουσικοί, συνονόματοι και άγνωστοι μεταξύ τους, βρίσκονται τυχαία στο ίδιο φεστιβάλ στο Ουισκόνσιν των ΗΠΑ. Το ανακαλύπτουν όταν και οι δύο γυρίζουν στο άκουσμα του μικρού τους ονόματος. «Κρίστος!», φωνάζει με αμερικανική προφορά κάποιος από το κοινό.
«Not you, the other one», ξεκαθαρίζει στον έναν από τους δύο. Τα γέλια που ακολουθούν δεν κλείνουν απλώς μια αστεία στιγμή, αλλά βάζουν τα θεμέλια για μια γνωριμία που, χρόνια αργότερα, θα εξελιχθεί σε μια πολυσήμαντη μουσική συνεργασία.
Η σχεδόν κινηματογραφική αυτή συνάντηση έγινε το 2005, σε ένα εκπαιδευτικό φεστιβάλ κρουστών στο πανεπιστημιακό campus του Appleton. Εκεί συναντήθηκαν ο βιμπραφωνίστας Χρήστος Ραφαηλίδης και ο συνθέτης Χρήστος Χατζής. Δεν περιορίστηκαν μόνο στη φυσική γνωριμία, αλλά και στη «γνωριμία» του έργου τους, διατηρώντας έκτοτε έναν ανοιχτό δημιουργικό δίαυλο που έμελλε να καρποφορήσει αρκετά χρόνια αργότερα.
Αυτός ο καρπός είναι η μουσική κολεκτίβα Climate Change και το άλμπουμ «Vanishing Point», μια μουσική πρόταση που υπερβαίνει τα όρια των ειδών και επιχειρεί να αρθρώσει μια κοινή γλώσσα ανάμεσα στη σύγχρονη κλασική μουσική και την τζαζ. Το έργο παρουσιάζεται τις επόμενες ημέρες σε Θεσσαλονίκη, Κοζάνη και Αθήνα. «Το σχήμα είναι ένα κουαρτέτο εγχόρδων με δύο μουσικούς της τζαζ που παίζουν βιμπράφωνο και πιάνο. Μόνο που τους βλέπεις μαζί, καταλαβαίνεις ότι άλλαξε το κλίμα στη σκηνή», δηλώνει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Χρήστος Ραφαηλίδης, περιγράφοντας τη βασική ιδέα του σχήματος. «Δεν συναντάς εύκολα μια τέτοια σύνθεση πάνω σε σκηνή», προσθέτει.
Το όνομα της κολεκτίβας δεν προέκυψε εύκολα. Η αρχική πρόταση, το τεχνικά ακριβές Sonic Convergence, εγκαταλείφθηκε ως υπερβολικά ψυχρή και δύσχρηστη. Η τελική ιδέα γεννήθηκε μέσα από μια συζήτηση για τους Weather Report και τον σαξοφωνίστα Wayne Shorter. «Με αυτή τη λογική, εμείς πρέπει να λεγόμαστε Climate Change», πρότεινε ο Χρήστος Χατζής και η ιδέα υιοθετήθηκε απευθείας. Ένα όνομα που κουβαλά αναπόφευκτη επικινδυνότητα, αλλά και αλήθεια: την ανάγκη να αλλάξει το περιβάλλον, μέσα στο οποίο δημιουργούμε και να μάθουμε να συνυπάρχουμε.
Άλλωστε, δεν γεννιούνται όλες οι μουσικές για να ενταχθούν σε ένα είδος. Κάποιες προκύπτουν όταν διαφορετικές εμπειρίες, γεωγραφίες και γλώσσες αποφασίζουν να συνυπάρξουν, ακόμη κι αν τίποτα δεν τις προετοιμάζει γι’ αυτό. «Προσπαθούμε να γεφυρώσουμε τη σύγχρονη κλασική μουσική με την τζαζ και να ανακαλύψουμε δημιουργικά ο ένας τον χώρο του άλλου», εξηγεί ο κ. Ραφαηλίδης. «Όταν βλέπεις ένα κουαρτέτο εγχόρδων, το πιθανότερο είναι να περιμένεις να ακούσεις Μότσαρτ. Εδώ πρόκειται για κάτι τελείως διαφορετικό. Στόχος μας είναι να αναπτύξουμε μια κοινή μουσική γλώσσα, που να κοιτά πέρα από τα στεγανά των ειδών, σεβόμενη τις διαφορές αλλά και τις ομοιότητές τους». Κεντρική θέση σε αυτή τη φιλοσοφία, ωστόσο, έχει και η προσβασιμότητα του αποτελέσματος. «Δεν θέλουμε η μουσική να λειτουργεί ως κάτι ελιτίστικο ή ακατανόητο. Μπορεί να είναι τεχνικά απαιτητική για τους ερμηνευτές, αλλά οφείλει να φτάνει στον ακροατή με νόημα, χωρίς να υποτιμά τη νοημοσύνη του», σημειώνει.
Το σημείο όπου μηδενίστηκαν οι αποστάσεις και άρχισε η μουσική
Κεντρικό πρόσωπο αυτής της συνάντησης …κόσμων είναι ο βιμπραφωνίστας Χρήστος Ραφαηλίδης. Γεννημένος στην Κοζάνη, ήρθε σε επαφή με τη μουσική από πολύ νωρίς, ξεκινώντας πιάνο σε ηλικία επτά ετών, ενώ στα 14 στράφηκε στα κλασικά κρουστά. Στα 20 του είχε ήδη συνεργαστεί με ορισμένες από τις σημαντικότερες ορχήστρες στην Ελλάδα. Στην πορεία, ωστόσο, τον κέρδισε η τζαζ: εγκατέλειψε τα κλασικά κρουστά για το βιμπράφωνο και ακολούθησε μια μακρά διεθνή διαδρομή στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου έζησε και εργάστηκε για σχεδόν τρεις δεκαετίες, σπουδάζοντας και εμφανιζόμενος σε κορυφαίες μουσικές σκηνές.
Από πέρυσι, ο ίδιος και η σύζυγός του Ειρήνη αποφάσισαν να αφήσουν την Αμερική, νιώθοντας ότι το περιβάλλον εκεί άλλαζε προς το χειρότερο και να εγκατασταθούν στη Βαρκελώνη. Η μετακίνηση αυτή αποδείχθηκε ευεργετική και για τη συνεργασία του με τους Climate Change. «Αυτές οι επτά ώρες διαφοράς δημιουργούν και μια απόσταση στις ανθρώπινες σχέσεις», σημειώνει. «Τώρα, που μπορούμε να βρεθούμε στην Ελλάδα σε δυόμισι ώρες, είναι σαν να ζούμε ξανά εδώ», υπογραμμίζει.
Η ουσιαστική σύγκλιση του σχήματος ήρθε, όμως, λίγο πριν -και τελικά μέσα- στην πανδημία. Ο χρόνος πάγωσε, οι γεωγραφίες έχασαν τη σημασία τους και η ιδέα ενός συλλογικού πρότζεκτ άρχισε να παίρνει μορφή. Στον πυρήνα της ομάδας εντάχθηκε ο κοντραμπασίστας Πέτρος Κλαμπάνης, επί χρόνια συνεργάτης του Ραφαηλίδη στις ΗΠΑ, και στη συνέχεια ο εξάρχων βιολιστής της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης Αντώνης Σουσάμογλου, ο οποίος ανέλαβε το κουαρτέτο εγχόρδων, στελεχώνοντάς το με διακεκριμένα μέλη της ΚΟΘ: τον David Alexander Bogorad στο βιολί, τον Αθανάσιο Σουργκούνη στη βιόλα και τον Βασίλη Σαΐτη στο βιολοντσέλο. «Με το που βρεθήκαμε όλοι μαζί, υπήρχε ισορροπία, δημιουργικότητα και χαρά, χωρίς εγωισμούς. Κουβαλούσαμε έναν παιδικό ενθουσιασμό», λέει ο κ. Ραφαηλίδης. «Αυτό μεταφράζεται σε ενέργεια που πηγαίνει στο κοινό και επιστρέφει πίσω. Εκεί συμβαίνει αυτό που λέμε μέθεξη», συμπληρώνει.
Η πρώτη «πόρτα» που άνοιξε για το σχήμα, ήταν το Φεστιβάλ Αθηνών. Έργα που είχαν γραφτεί από καιρό παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά ζωντανά, ηχογραφήθηκαν αμέσως μετά και σήμερα επιστρέφουν στη σκηνή με διαφορετική ωριμότητα. «Τώρα τα παρουσιάζουμε με άλλον αέρα, γιατί ξέρουμε πια τι συμβαίνει μεταξύ μας πάνω στη σκηνή», αναφέρει ο βιμπραφωνίστας.
Ο τίτλος του άλμπουμ, Vanishing Point, είναι επίσης ιδέα του Χρήστου Χατζή και προέρχεται από ομώνυμο κομμάτι που περιλαμβάνεται σ’ αυτό. «Το vanishing point είναι το σημείο του ορίζοντα όπου συναντιούνται οι διαδρομές», εξηγεί ο κ. Ραφαηλίδης. «Και οι δικές μας διαδρομές ήταν κυριολεκτικά διάσπαρτες. Τύχαινε να ανταλλάσσουμε αλληλογραφία όντας ο ένας στη Σκανδιναβία, ο άλλος στη Βραζιλία, άλλος στο Μίντγουεστ, στον Βόλο ή στο Τορόντο», σημειώνει.
Αυτές οι διάσπαρτες γεωγραφικά, αισθητικά και βιωματικά διαδρομές αναμένεται να συγκλίνουν επί σκηνής σε ένα κοινό παρόν. Συγκεκριμένα, την Κυριακή 25 Ιανουαρίου στην Αίθουσα Τέχνης Κοζάνης, την Τρίτη 27 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης και την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
