Η έννοια της Δυσφήμισης στον Ποινικό Κώδικα

Γράφει η Τζίνα Αλεξάκη*

Αρχικά με τον όρο «δυσφήμιση» κατ άρθρο 362 Ποινικού Κώδικα εννοούμε τη διάδοση μιας δήλωσης η οποία βλάπτει την τιμή και την υπόληψη ενός φυσικού προσώπου, κάποιας επιχείρησης ή ομάδας, μιας κυβέρνησης, μιας θρησκείας ή ακόμη και ενός συγκεκριμένου λαού. Νομικά διαχωρίζεται σε απλή δυσφήμιση και συκοφαντική δυσφήμιση. Και στα δυο είδη δυσφημίσεων ο δράστης διαδίδει με δόλο (με πρόθεση δηλαδή) να βλάψει την τιμή και την υπόληψη του θύματος την είδηση, ωστόσο η διαφορά της απλής με τη συκοφαντική δυσφήμιση έγκειται στο γεγονός ότι ο δράστης στο έγκλημα της συκοφαντικής διαδίδει μια είδηση που είναι ψευδής (γνωρίζοντας ότι είναι ψευδής). Ο τρόπος διάδοσης μπορεί να είναι είτε προφορικός είτε μέσω της τεχνολογίας (έντυπα μέσα, βίντεο, φωτογραφίες), δυσφήμιση που της αποδίδουμε τον όρο «λίβελος».

Το άρθρο 362 του Ποινικού Κώδικα προβλέπει ποινή φυλάκισης έως ένα έτος ή χρηματική ποινή στο «δράστη» που δυσφημεί ενώπιον τρίτου το «θύμα» προφορικά και φυλάκιση έως τρία έτη ή χρηματική ποινή εάν ο δράστης τέλεσε το έγκλημα δημόσια ή μέσω διαδικτύου.

Υπάρχει βέβαια η εξαίρεση να παραμείνει μια τέτοιου είδους πράξη ατιμώρητη μόνο εφόσον το γεγονός είναι αληθές και δεν αφορά σε σχέσεις οικογενειακού ή ιδιωτικού βίου που δε θίγουν το δημόσιο συμφέρον (άρθρο 366Πκ).Στην περίπτωση που η ισχυρισθείσα από το δράστη δήλωση αφορά αξιόποινη πράξη και έχει ασκηθεί ποινική δίωξη για αυτή, τότε η δίκη της δυσφήμισης αναστέλλεται μέχρι την έκδοση της αποφάσεως (και εφόσον είναι καταδικαστική η απόφαση θεωρείται αληθής η δήλωση του «δράστη»). Πάντως ακόμη και αληθές να είναι το περιστατικό γίνεται δεκτή από το Δικαστήριο η ύπαρξη δυσφημίσεως εάν ο «δράστης» είχε δόλο δηλαδή σκοπός του ήταν να εξυβρίσει. Γενικά πάντως δε θεωρείται δυσφήμιση α)οι δυσμενείς κρίσεις για επιστημονικές, καλλιτεχνικές ή επαγγελματικές εργασίες, β) οι δυσμενείς εκφράσεις που περιέχονται σε έγγραφο δημόσιας αρχής για αντικείμενα που ανάγονται στον κύκλο της υπηρεσίας της, γ) οι εκδηλώσεις που γίνονται για την εκτέλεση νόμιμων καθηκόντων, την άσκηση νόμιμης εξουσίας ή για τη διαφύλαξη (προστασία) δικαιώματος ή από άλλο δικαιολογημένο ενδιαφέρον και δ) σε ανάλογες περιπτώσεις, εκτός και πάλι αν προκύπτει από το δράστη σκοπός εξύβρισης.

Η συκοφαντική δυσφήμιση αποτελεί πλημμέλημα και διώκεται κατ ‘έγκληση με χρονικό περιθώριο 3 μηνών από την ημέρα που έλαβε χώρα η ψευδής δήλωση του «δράστη», άλλως μόλις παρελθόν οι 3 μήνες αίρεται το αξιόποινο.

Η αντικειμενική υπόσταση της συκοφαντικής δυσφήμισης πληρείται εάν ο «δράστης» ισχυρίστηκε και διέδωσε ενώπιον τρίτου που αφορά γεγονός ψευδές με σκοπό να βλάψει τη τιμή του «θύματος. Η υποκειμενική υπόσταση πληρείται όταν ο δράστης θέλει να προβεί σε δήλωση ενώπιον τρίτου, εάν γνωρίζει ότι το γεγονός είναι ψευδές και εάν γνωρίζει ότι η δήλωση του μπορεί ή θα βλάψει την υπόληψη του «θύματος». Ο όρος «ισχυρισμός» υφίσταται όταν ο κατηγορούμενος ανακοινώνει το γεγονός ως δίκη του άποψη ανεξαρτήτως του τρόπου διαμόρφωσης της άποψης (ΑΠ Ποιν. 964/2010) ενώ «διάδοση» υφίσταται εάν ο κατηγορούμενος μεταδίδει χωρίς να ενστερνίζεται ισχυρισμό άλλου προσώπου για ένα γεγονός (ΑΠ Ποιν. 964/2010).Με τον όρο «τρίτος» νοείται κάθε φυσικό πρόσωπο ή αρχή που έλαβε γνώση της συκοφαντίας (ακόμη και αν πρόκειται για απλή δυσφήμιση και γνώριζαν οι «τρίτοι» το γεγονός) εφόσον το γεγονός είναι επιλήψιμο για το «θύμα», ενώ στην έννοια του «τρίτου» συμπεριλαμβάνονται και όσοι έλαβαν γνώση του γεγονότος λόγω της ιδιότητας τους (πχ οι δικαστές, οι εισαγγελείς, οι υπάλληλοι του δικαστηρίου, οι δικηγόροι,οι δικαστικοί επιμελητές,τα μέλη πειθαρχικών συμβουλίων, επιτροπών, ανεξάρτητων αρχών Πλ.Ολομ. ΑΠ Ποιν. 3/2021 ΑΠ Ποιν. 1264/2016 ΑΠ Ποιν. 611/2015). Η Τζίνα Αλεξάκη είναι δικηγόρος Αθηνών