Η χώρα μας χρησιμοποιείται ως «προσωρινό καταφύγιο»
«Διάδρομος» για άλλα ευρωπαϊκά κράτη και «προσωρινό καταφύγιο» θεωρείται η Ελλάδα για το Ισλαμικό Κράτος σύμφωνα με τις ενδείξεις και τις αναλύσεις εθνικών και ευρωπαϊκών διωκτικών αρχών, εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης και των μεταναστευτικών ροών που προσφέρονται ως καμουφλάζ.
Από το 2014, όταν το ISIS αυτοανακηρύχθηκε σε «χαλιφάτο», η Ελλάδα συμπεριλήφθηκε στις χώρες που θεωρητικά ανήκουν στον εχθρικό «σταυροφορικό συνασπισμό». Αυτό είχε κυρίως συμβολικό χαρακτήρα, καθώς η χώρα παρείχε υποδομές και βάσεις για επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ και των συμμάχων, χωρίς όμως να εμπλακεί σε μάχιμες επιχειρήσεις στη Συρία ή το Ιράκ.
Το μεγαλύτερο ζήτημα για την Ελλάδα δεν ήταν οι άμεσες επιθέσεις αλλά η πιθανότητα να χρησιμοποιηθεί ως πέρασμα για «ξένους μαχητές» που ταξίδευαν προς ή από τις εμπόλεμες ζώνες.
Συλλήψεις και παρακολουθήσεις
Η Europol και η Frontex είχαν καταγράψει ήδη από το 2015 περιστασιακές περιπτώσεις ατόμων που κινήθηκαν μέσω ελληνικού εδάφους με προορισμό τη Μέση Ανατολή, αλλά και το αντίστροφο. Οι περιπτώσεις αυτές ήταν περιορισμένες σε αριθμό, αλλά ανέδειξαν την τρωτότητα των συνόρων σε μια εποχή μαζικών προσφυγικών ροών.
Το 2015-2016, τα ελληνικά νησιά δέχτηκαν εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες. Ανάμεσά τους εντοπίστηκαν μεμονωμένα άτομα με διασυνδέσεις σε ακραίες εξτρεμιστικές ομάδες.
Οι ελληνικές αρχές, σε συνεργασία με τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες, προχώρησαν σε συλλήψεις και παρακολουθήσεις, χωρίς όμως να αποκαλυφθούν οργανωμένα δίκτυα ικανά να πραγματοποιήσουν επιθέσεις στο εσωτερικό της χώρας. Η πιο χαρακτηριστική υπόθεση ήταν η σύλληψη ενός 27χρονου Σύριου στην Αθήνα, ο οποίος είχε αναγνωριστεί σε βίντεο από τη Συρία την περίοδο που πολεμούσε στο πλευρό του ISIS. Η υπόθεση αυτή έδειξε ότι ακόμη και αν η Ελλάδα δεν αποτελεί κύριο στόχο, μπορεί να μετατραπεί σε καταφύγιο για άτομα με βαρύ παρελθόν, που αξιοποιούν το καθεστώς ασύλου και τις ροές για να κρυφτούν.
Αυστηροί έλεγχοι
Η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία και η ΕΥΠ επενδύουν έκτοτε σε στενή συνεργασία με ευρωπαϊκές υπηρεσίες, με έμφαση στον έλεγχο των hotspots και στις διασταυρώσεις στοιχείων. Η εμπειρία έχει δείξει ότι η πρόληψη περνάει μέσα από τη διαρκή επιτήρηση των συνόρων και τη γρήγορη ανταλλαγή πληροφοριών.
Σήμερα, οι έλεγχοι είναι πολύ πιο αυστηροί σε σχέση με την πρώτη φάση της κρίσης, ενώ το δίκτυο παρακολούθησης είναι πιο οργανωμένο. Μεταξύ αυτών που φτάνουν στα νησιά υπάρχει πάντα η πιθανότητα να «κρύβεται» ένας μαχητής, κάτι που κρατά τις αρχές σε συνεχή εγρήγορση. Σε αντίθεση με τη Γαλλία, τη Γερμανία ή το Βέλγιο, όπου υπήρχαν γκετοποιημένες κοινότητες και έντονα φαινόμενα ριζοσπαστικοποίησης, η Ελλάδα δεν προσέφερε ποτέ τέτοιο περιβάλλον.
Όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η γκετοποίηση, αν αφεθεί να αναπτυχθεί σε μεγάλα αστικά κέντρα ή δομές, μπορεί να αποτελέσει τον πιο επικίνδυνο παράγοντα ριζοσπαστικοποίησης. Δεν είναι η «διάβαση» που τρομάζει τόσο τις αρχές όσο η δημιουργία κλειστών θυλάκων κοινωνικού αποκλεισμού.
Ο ρόλος της Τουρκίας
Εξάλλου, η γεωγραφία καθιστά κρίσιμο και τον ρόλο της Τουρκίας, η οποία αποτελεί τον κύριο σταθμό εισόδου προς την Ευρώπη. Οι τουρκικές ακτές υπήρξαν επί χρόνια αφετηρία για ροές που στη συνέχεια κατέληγαν στα ελληνικά νησιά.
Παρά τις διμερείς συμφωνίες και την Κοινή Δήλωση ΕΕ-Τουρκίας του 2016, οι έλεγχοι παρουσίασαν σημαντικά κενά. Ευρωπαϊκές υπηρεσίες έχουν καταγράψει περιπτώσεις ξένων μαχητών που πέρασαν από το έδαφος της Τουρκίας με ελάχιστη δυσκολία, γεγονός που τροφοδότησε κατηγορίες για ανοχή ή επιλεκτική επιτήρηση.
Συνολικά, η Ελλάδα παραμένει σε χαμηλότερο επίπεδο απειλής σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη, αλλά η γεωγραφική της θέση την καθιστά ευάλωτη ως διαδρομή.
Οι ελληνικές αρχές γνωρίζουν ότι η χώρα δεν βρίσκεται εκτός κινδύνου, βρίσκεται όμως σε μια διαφορετική κατηγορία, εκείνη του «transit hub».
