Ο ερχομός του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Ελλάδα μετά τα έκτροπα της χούντας και μετά την προδοσία του Κυπριακού αναμφίβολα σηματοδότησε μια νέα αρχή για την ελληνική δημοκρατία – και τούτο έπρεπε να επισφραγίσει ο ίδιος ο Καραμανλής. Το παρασκήνιο πίσω από την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας είναι πλούσιο και σε πολλούς άγνωστο.
Του ΚΩΣΤΑ ΤΣΙΤΟΥΝΑ
Πριν από όλα πρέπει να σημειώσουμε ότι μιλάμε για το 1974, μια έτσι κι αλλιώς εξόχως ταραγμένη περίοδο κατά την οποία ο Καραμανλής έπρεπε να πετύχει τη μετάβαση από τη δικτατορία στην κοινοβουλευτική δημοκρατία χωρίς, όπως λέμε, «να ανοίξει ρουθούνι». Άρα, έπρεπε να σβήσει τα όποια «αμαρτήματα» οδηγούσαν σε διχαστικούς συνειρμούς με τη δεξιά παράταξη. Η πολιτική είναι αυτό που λέμε «η τέχνη του ανέφικτου», αν και ο Καραμανλής κατάφερε να ανατρέψει πολλά κατεστημένα.
Ηγετική φυσιογνωμία από την πρώτη περίοδο που διατέλεσε πρωθυπουργός, ο Καραμανλής έμελλε να βάλει τις βάσεις για την εκδημοκρατικοποίηση του τόπου μετά τη χούντα. Ο «Εθνάρχης» προσγειώνεται στην Αθήνα για να ηγηθεί της μεταβατικής κυβέρνησης εθνικής ενότητας και να επαναφέρει τη δημοκρατική νομιμότητα στη χώρα. Θυμίζουμε για την Ιστορία ότι η Νέα Δημοκρατία ήταν το τέταρτο κατά σειρά κόμμα από το οποίο πέρασε ο Καραμανλής, ιδρύοντας μάλιστα δύο εξ αυτών: βουλευτής εκλέχτηκε για πρώτη φορά με το Λαϊκό Κόμμα, κατόπιν μετακόμισε στον Ελληνικό Συναγερμό του στρατάρχη Παπάγου, πριν τον καταργήσει και ιδρύσει το 1956 την προσωποπαγή Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ). Η οποία μετεξελίχθηκε το 1974 στη Νέα Δημοκρατία.
Η αποχουντοποίηση της Δεξιάς ήταν η βασική προτεραιότητα του αείμνηστου Καραμανλή, άλλωστε ήθελε να αποσυνδέσει τον νέο πολιτικό φορέα και από τους «βασιλικούς». Σε αυτή την προσπάθειά του για την επανίδρυση μιας νέας «Νέας Δημοκρατίας» δεν ήταν μόνος του. Είχε μαζί του και τον Κωνσταντίνο Τσάτσο, έναν από τους κυριότερους συμβούλους του. Άλλωστε, στο αρχείο του Τσάτσου εντοπίζεται μια σειρά σημειωμάτων για την ιδεολογική διακήρυξη του νέου κόμματος, τα οποία διαμόρφωσε στην τελική τους εκδοχή ο ίδιος ο Καραμανλής.
Ποιοι ήταν δίπλα στον Καραμανλή;
Δίπλα στον «νέο» Καραμανλή στοιχήθηκε το ηγετικό επιτελείο της ΝΔ, που ουσιαστικά αποτέλεσε μια νέα μορφή της παλαιάς ηγετικής ομάδας της ΕΡΕ: Κωνσταντίνος Τσάτσος, Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας, Γεώργιος Ράλλης, Παναγής Παπαληγούρας, Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου.
Το επιτελείο αυτό εμπλουτίστηκε και με νέα πρόσωπα που έβλεπαν στον μεταπολιτευτικό Καραμανλή έναν σύγχρονο ηγέτη: οι Παναγιώτης Λαμπρίας, Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος, Μιλτιάδης Έβερτ, Ιωάννης Μπούτος, Ιωάννης Βαρβιτσιώτης, Σπύρος Δοξιάδης, ο οικονομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού, καθηγητής Γεώργιος Δράκος, και ο τεχνικός σύμβουλος Λουκάς Κυριακόπουλος.
Στενός συνεργάτης του Καραμανλή ήδη από εκείνη την εποχή, ο οποίος παρέμεινε δίπλα του μέχρι και την τελευταία στιγμή, ήταν βεβαίως ο Πέτρος Μολυβιάτης. Θέλοντας να επιτύχει τον ρόλο του μεταρρυθμιστή, ο Καραμανλής κατάφερε να προσεγγίσει και εξωκομματικά στελέχη που τον ακολουθούν – Νικόλαος Λούρος, Δημήτριος Νιάνιας, Δημήτριος Ευρυγένης, Κωνσταντίνος Τρυπάνης και φυσικά ο Δημήτρης Μπίτσιος ως υφυπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας και ως υπουργός Εξωτερικών από το 1974 έως το 1977. Κομβικός ήταν βεβαίως και ο ρόλος του Ξενοφώντα Ζολώτα στην Τράπεζα της Ελλάδος.
Ποια ήταν η νέα… Νέα Δημοκρατία του;
Η νέα πολιτική παράταξη, όπως την οραματίστηκε ο ίδιος ο Καραμανλής, περιεγράφηκε στην ιδρυτική πράξη. «Νέα Δημοκρατία είναι η παράταξη που αγνοεί τις διενέξεις και τους διχασμούς του παρελθόντος και προσανατολίζεται στα ευρύτερα δυνατά σχήματα εθνικής ενότητος… Η παράταξη της Νέας Δημοκρατίας υπόσχεται ότι θα υπηρετεί πάντα και μόνο τα αληθινά συμφέροντα του Έθνους, που βρίσκονται πέρα και επάνω από τις παραπλανητικές ετικέτες της Δεξιάς, του Κέντρου και της Αριστεράς», αναφέρει μεταξύ άλλων η ιδρυτική πράξη της 4ης Οκτωβρίου και προσθέτει: «Νέα Δημοκρατία είναι η πολιτική παράταξις που ταυτίζει το Έθνος με τον Λαόν, την Πατρίδα με τους Ανθρώπους της, την Πολιτεία με τους Πολίτες της, την Εθνική Ανεξαρτησία με τη Λαϊκή Κυριαρχία, την Πρόοδο με το Κοινό Αγαθό, την Πολιτική Ελευθερία με την Έννομη Τάξη και την Κοινωνική Δικαιοσύνη».
Κινήθηκε αργά και σταθερά και εισήγαγε για πρώτη φορά έννοιες όπως αυτή του φιλελευθερισμού: «Η ελευθέρα οικονομία στην οποία πιστεύει η Νέα Δημοκρατία δεν ημπορεί να αποκλείσει την διεύρυνση του οικονομικού τομέως, τον οποίο ελέγχει το κράτος. Και ότι η ιδιωτική πρωτοβουλία δεν ημπορεί να βρει την δικαίωσή της χωρίς παράλληλη συμμετοχή των ευρύτερων λαϊκών τάξεων στην κατανομή του εθνικού προϊόντος. Κάθε πολίτης της χώρας αυτής πρέπει να γίνει εργάτης μαζί και νομεύς της οικονομικής ευημερίας».
Τι σήμαινε το όνομα του κόμματος;
Οι απόψεις διίστανται. Αρκετοί λέγουν ότι συμβολίζει τη «Νέα» μεταπολιτευτική περίοδο που σηματοδότησε η πτώση της χούντας με την εδραίωση της «Δημοκρατίας». Κάποιο άλλοι ρίχνουν στο τραπέζι την ακόλουθη ερμηνεία: το όνομα έλκει την καταγωγή του από τη «Νέα Δημοκρατία», μια εβδομαδιαία ελληνική εφημερίδα που κυκλοφόρησε στο Λονδίνο κατά την περίοδο της δικτατορίας. Εκεί είχε εμφανιστεί στα τέλη Νοεμβρίου 1972 και το περίφημο άρθρο «Η Λύση Καραμανλή» τού στενού συνεργάτη του «Εθνάρχη» Τάκη Λαμπρία. Κάποιοι επιμένουν ότι ο Λαμπρίας ήταν αυτός που πρότεινε στον Καραμανλή το όνομα, εμπνευσμένος από τον τίτλο της εφημερίδας. Μπορεί να συνέβησαν και τα δύο μαζί.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ POLITICAL
