Μεθοδικά και με απόλυτη επίγνωση των γεωπολιτικών και περιβαλλοντικών διαστάσεων, η ελληνική κυβέρνηση προωθεί τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των εθνικών θαλάσσιων πάρκων και του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ), ενισχύοντας τόσο την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος όσο και την προβολή των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο διεθνές πεδίο.
Χρήστος Μυτιλινιός
Σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό σκηνικό, όπου η Άγκυρα επιδιώκει διαρκώς να αμφισβητήσει τα ελληνικά δικαιώματα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η Αθήνα απαντά θεσμικά, με στρατηγικές πρωτοβουλίες που εντάσσονται πλήρως στο διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο.
Η πορεία προς την υλοποίηση των θαλάσσιων πάρκων δεν είναι απλώς ένα περιβαλλοντικό εγχείρημα, αλλά ένα βαθιά πολιτικό εργαλείο ενίσχυσης της εθνικής στρατηγικής στη θάλασσα.
Από τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό στα εθνικά θαλάσσια πάρκα
Η αφετηρία αυτής της νέας, πολυεπίπεδης θαλάσσιας πολιτικής τοποθετείται στην έγκριση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ) της χώρας, τον Απρίλιο του 2025 — μια εξέλιξη με βαθιά στρατηγική σημασία για τα ελληνικά συμφέροντα.
Ο ΘΧΣ, κατατεθειμένος στην Κομισιόν και δημοσιευμένος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, αποτυπώνει τις ελληνικές διεκδικήσεις επί της ΑΟΖ και της υφαλοκρηπίδας, σε πλήρη ευθυγράμμιση με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Στο κεντρικό του μήνυμα, ο σχεδιασμός:
-
Κατοχυρώνει τις ελληνικές θέσεις για τη δυνητική ΑΟΖ, ιδίως στο Ανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
-
Απαντά θεσμικά στις μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας (π.χ. τουρκολιβυκό μνημόνιο, χάρτης Milliyet).
-
Αποδίδει πλήρη επήρεια σε όλα τα ελληνικά νησιά και νησίδες, συμπεριλαμβανομένου του Καστελλορίζου, προβάλλοντας νομικά τεκμηριωμένη γραμμή αποτροπής του αναθεωρητισμού.
-
Υπογραμμίζει ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. παραμένει κυριαρχικό δικαίωμα της χώρας.
Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται στη θεωρητική αποτύπωση. Το ΘΧΣ ενσωματώνει τη βάση για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων όπως τα υπεράκτια αιολικά πάρκα, οι ενεργειακές διασυνδέσεις, οι ιχθυοκαλλιέργειες και κυρίως η δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών.
Θαλάσσια πάρκα: προστασία της βιοποικιλότητας και προβολή κυριαρχικών δικαιωμάτων
Η στρατηγική προχώρησε στο επόμενο επίπεδο με την εξαγγελία και την ωρίμανση του σχεδίου για τη δημιουργία δύο νέων εθνικών θαλάσσιων πάρκων:
-
στο Ιόνιο, σε περιοχή που έχει ήδη οριοθετηθεί μέσω της συμφωνίας με την Ιταλία.
-
στις Νότιες Κυκλάδες, μια πρόταση που προκάλεσε — αναμενόμενα — τουρκικές αντιδράσεις, ιδίως σε περιοχές όπου η Άγκυρα εγείρει ανυπόστατες θεωρίες περί «απροσδιόριστης κυριαρχίας».
Η επιλογή της κυβέρνησης να προχωρήσει μεθοδικά αλλά σταθερά, έχοντας ολοκληρώσει τις σχετικές μελέτες και θέτοντας τα σχέδια άμεσα σε δημόσια διαβούλευση, αποτελεί μήνυμα πολιτικής αποφασιστικότητας και διπλωματικής ωριμότητας.
Τα θαλάσσια πάρκα στοχεύουν:
-
στην προστασία και αποκατάσταση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας·
-
στη βιώσιμη διαχείριση της αλιείας και την ανάσχεση της υπεραλίευσης·
-
στη δημιουργία περιοχών περιβαλλοντικού αποθέματος που ενισχύουν το διεθνές αποτύπωμα της χώρας ως υπεύθυνης ναυτιλιακής δύναμης και ως κράτους προσηλωμένου στην πράσινη ατζέντα.
Σημαντικός στόχος είναι να φτάσει η Ελλάδα στο 30% των θαλάσσιων χωρικών υδάτων υπό καθεστώς προστασίας έως το 2030, εναρμονιζόμενη με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία 30×30.
Η διπλωματική διάσταση: προώθηση στα διεθνή fora και διαχείριση του τουρκικού παράγοντα
Η πρωθυπουργική παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη 3η Διάσκεψη του ΟΗΕ για τους Ωκεανούς στη Νίκαια, λίγες ημέρες πριν από τον νέο κύκλο επαφών Ελλάδας–Τουρκίας και την επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, αποδεικνύει την πολυεπίπεδη αξιοποίηση της πολιτικής των θαλάσσιων πάρκων:
-
ως διεθνούς μηνύματος οικολογικής υπευθυνότητας και περιβαλλοντικής ηγεσίας,
-
αλλά και ως ήπιας προβολής των ελληνικών κυριαρχικών θέσεων, σε πλήρη ευθυγράμμιση με το διεθνές δίκαιο.
Η Τουρκία έχει ήδη αντιδράσει — ρητορικά και σε επίπεδο παρασκηνιακών διαβημάτων — βλέποντας στη χωροθέτηση ορισμένων περιοχών μια «έμμεση ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας» στο Αιγαίο.
Η ελληνική πλευρά απαντά με θεσμικό λόγο: οι ζώνες προστασίας εντός της αιγιαλίτιδας ζώνης και των αδιαμφισβήτητων ελληνικών νησιών αποτελούν πλήρως νόμιμη άσκηση κυριαρχίας.
Παράλληλα, όπως έχει διαμηνύσει και ο καθηγητής Πέτρος Λιάκουρας, η κυβέρνηση εξετάζει συνετές τεχνικές λύσεις, επιλέγοντας περιοχές που δεν προσφέρονται σε τουρκικές νομικές παγίδες ή ερμηνευτικές στρεβλώσεις.
Μια συνεπής και πολυεπίπεδη στρατηγική
Η προώθηση του ΘΧΣ και των εθνικών θαλάσσιων πάρκων αποτελεί ίσως ένα από τα πλέον πολυδιάστατα δείγματα ώριμης ελληνικής εξωτερικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια:
-
Ενισχύει την περιβαλλοντική πολιτική με θεσμικά ισχυρό αποτύπωμα.
-
Καταγράφει τεκμηριωμένα και διεθνώς αναγνωρισμένα τις ελληνικές θέσεις για τις θαλάσσιες ζώνες.
-
Επιδεικνύει διπλωματική αυτοσυγκράτηση, αποφεύγοντας άμεσες προκλήσεις αλλά χωρίς καμία υποχώρηση σε βασικά κυριαρχικά δικαιώματα.
-
Παρουσιάζει την Ελλάδα ως ενεργό και υπεύθυνο διεθνή εταίρο, ενισχύοντας το συνολικό της status σε Ε.Ε., ΟΗΕ και διεθνή περιβαλλοντικά fora.
Σε μια περίοδο όπου η Τουρκία αναζητά εναγωνίως ευκαιρίες αποσταθεροποίησης του status quo στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, η ελληνική απάντηση είναι ψύχραιμη, τεκμηριωμένη και πολυεπίπεδη.
Το στοίχημα τώρα είναι η έξυπνη υλοποίηση των θαλάσσιων πάρκων εντός του 2025, χωρίς εσωτερικές καθυστερήσεις και με διεθνή στήριξη, ώστε το μήνυμα να είναι σαφές: η Ελλάδα διαφυλάσσει με θεσμικά εργαλεία το εθνικό και το φυσικό της κεφάλαιο, και το πράττει με σχέδιο και νομιμότητα.
