«Η μουσική ηρεμεί το τέρας που κουβαλάμε όλοι μέσα μας»

Ο γνωστός Κύπριος μουσικοσυνθέτης, Μιχάλης Χριστοδουλίδης, με αφορμή τη βράβευσή του με το «Βραβείο Ανθρωπισμού για το 2021» από τον Σύνδεσμο Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου μιλάει στην Karfitsa εκ βαθέων.

«Ένα μεγάλο μέρος της μουσικής μου παραγωγής, αφορά το Θέατρο. Πρέπει να ομολογήσω πως όταν πρωτόγραψα μουσική για το θέατρο στην Γαλλία, αισθάνθηκα πολύ οικεία σ αυτό το περιβάλλον.

Και πραγματικά διερωτήθηκα αν θα έπρεπε να αλλάξω πορεία και να ασχοληθώ με το θέατρο παρά με τον βασανιστικό και κοπιαστικό χώρο της μουσικής. Έβλεπα τις πρόβες και οι λύσεις στα όποια θεατρικά προβλήματα μου ερχόντουσαν αβίαστα πριν από τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς. Ύστερα κατάλαβα πως η ευκολία που ένιωθα ήταν γιατί ήμουν μουσικός. Η τεχνική που είχα στην μουσική με βοηθούσε να καταλάβω όλες τις άλλες τέχνες. Τελικά όλες οι τέχνες έχουν την ίδια αφετηρία και γενικά τους ίδιους κανόνες. Και τούτο γιατί το επίκεντρο είναι ο άνθρωπος, που αισθάνεται και αντιδρά με τον ίδιο τρόπο σε όλα τα πλάτη της γης. Αν αφήσει κανείς το μυαλό του ελεύθερο θα βρει την μουσική σε όλες τις τέχνες όπως θα βρει και όλες τις τέχνες μέσα στη μουσική.

Είχα νιώσει μεγάλη συγκίνηση όταν διάβασα για πρώτη φορά την Ορέστεια του Αισχύλου όταν ο Κουν μου ζήτησε να γράψω μουσική για την τριλογία. Με τα λίγα αρχαία που ήξερα προσπάθησα να μπω λίγο στο πρωτότυπο κείμενο. Και «Ω του θαύματος» ! Επειδή είμαι μουσικός και έχω την παραμορφωτική ιδιότητα να διαβάζω τα πάντα σαν μουσική παρτιτούρα, ο Αισχύλος ξαφνικά αποκαλύφτηκε. Όλες οι μουσικές φόρμες από την σονάτα, το ρόντο, και όποια μουσική φόρμα μπορεί να φανταστεί κανείς, βρίσκονται μέσα στον Αισχύλο. Ο Αισχύλος συνειδητά εξαντλούσε τα όρια του ανθρώπινου μυαλού όπου το αφηρημένο της μουσικής και το συγκεκριμένο του λόγου είναι άρρητα δεμένα και πορεύονται πάντα μαζί. Είχαμε μικρές διαφωνίες με τον Κουν όταν ήθελε να κόψει κείμενο από την τριλογία. Εγώ έβλεπα την μουσική σκοπιμότητα του κειμένου, ο Κουν έβλεπε την θεατρική. Μπορεί να είχε και δίκιο τελικά. Δεν έχουμε το ίδιο κοινό με την εποχή του Αισχύλου.

Το «πνεύμα» του θεάτρου είναι πάντως διαχρονικό. Και μιλώντας για πνεύμα μου είχε ζητηθεί να γράψω μουσική για ένα νέο έργο του Ιονέσκο, το Macbett. Μια σάτιρα πάνω στον Μάκβεθ του Σαίξπηρ.

Ο Ιονέσκο ερχόταν καθημερινά στις πρόβες μαζί με την γυναίκα του. Σε κάποια στιγμή ο σκηνοθέτης (Jacques Mauclair) ζήτησε την γνώμη του Ιονέσκο για την πρόβα. Ο Ιονέσκο φανερά εκνευρισμένος λέει στον σκηνοθέτη. «Τα σκηνικά είναι απαίσια και η μουσική μια αηδία! Δεν μπορούσατε να βρείτε έναν Γάλλο να γράψει μουσική και μου βρήκατε αυτόν τον . . . . που δεν μπορώ καν να προφέρω το όνομα του.» Ήθελα να ανοίξει η γη και να με καταπιεί. Ο σκηνοθέτης μου έκανε νόημα να μην ανησυχώ. Μετά από λίγο η γυναίκα του Ιονέσκο φεύγει και ο σκηνοθέτης πλησιάζει τον Ιονέσκο με ένα ποτήρι ουίσκι. Ο Ιονέσκο το πίνει και ρωτά και πάλι ο σκηνοθέτης. Πως σας φαίνεται η πρόβα Ευγένιε; « Μα είναι όλα υπέροχα και η μουσική καταπληκτική. Που τον βρήκατε αυτόν τον συνθέτη ! !» Ηθικόν δίδαγμα : Η τέχνη δεν θέλει μόνο πνεύμα αλλά και οινόπνευμα.

Αν θυμάμαι καλά έχω γράψει μουσική για όλες τις γνωστές τραγωδίες. Μπορεί να μου ξέφυγαν καμιά δυο. Μερικές μάλιστα τις έκανα 2 φορές. Όπως τους Επτά επί Θήβας και τη Μήδεια. Νομίζω πως ανάμεσα στις ευτυχείς στιγμές στην Επίδαυρο ήταν Οι Ικέτιδες, και Οι Τρωάδες σε σκηνοθεσία του Νίκου Χαραλάμπους και ο Προμηθέας δεσμώτης σε σκηνοθεσία του Κ. Κουν. Αυτό που συμβαίνει με τις τραγωδίες είναι ότι σε αναγκάζουν κάθε φορά όσο διαρκούν οι πρόβες να κάνεις ένα ταξίδι ενδοσκόπησης όπου αν είσαι καλά ψυχολογικά, έχει καλώς. Αν όμως δεν είσαι στην καλύτερη σου «φάση» τότε το ταξίδι μπορεί να είναι φοβερά οδυνηρό. Η καθαρτική διαδικασία δεν είναι ευχάριστο πράγμα. Όσον αφορά την μουσική στις τραγωδίες θα ήθελα να δώσω μια μικρή συμβουλή στους νέους συνθέτες. Μην προσπαθήσετε να ερμηνεύσετε τον συγγραφέα. Προσπαθήστε να φτιάξετε ένα μουσικό σκηνικό όπου θα ακουστεί καλύτερα ο λόγος του ποιητή.

Αισθανόμουν πάντα μεγάλη χαρά όταν έπρεπε να γράψω μουσική για κωμωδίες. Η μουσική λειτουργούσε λυτρωτικά σε μένα και ελπίζω και στους θεατές. Καμιά φορά είχε και μετεωρολογικά αποτελέσματα. Όταν έκανα τους Σφήκες με το Θέατρο Τέχνης, με έναν περίεργο τρόπο όταν ο χορός τραγουδούσε ένα συγκεκριμένο χορικό, άρχιζε πάντα να βρέχει. Αυτό συνέβηκε στις δυο νύχτες στην Επίδαυρο, αλλά και όταν επαναλάβαμε την παράσταση στο Ηρώδειο, πάλι η βροχή ξεκίνησε στο συγκεκριμένο χορικό. Βλέποντας την κατάσταση ο Κουν μου λέει: «Αυτό το χορικό να το πουλήσεις στον Καντάφη, θα βγάλεις και πολλά λεφτά.»

Δεν ξέρω αν η μουσική σε κάνει καλύτερο άνθρωπο. Αν είσαι ένα τέρας, θα παραμείνεις τέρας έστω και αν γράφεις καταπληκτική μουσική. Και μην με προκαλείτε μπορώ να δώσω άπειρα παραδείγματα από την ιστορία της μουσικής. Η μουσική όμως καταπραΰνει και ηρεμεί το τέρας που κουβαλάμε όλοι μέσα μας, και μας αποκαλύπτει κόσμους που η καθημερινότητα μας εμποδίζει να δούμε και να χαρούμε.»

*Η τελετή βράβευσης του Μιχάλη Χριστοδουλίδη από τον Σύνδεσμο Πολιτισμού Ελλάδας Κύπρου με το «Βραβείο Ανθρωπισμού» θα λάβει χώρα στη Θεσσαλονίκη την Παρασκευή 10 Δεκεμβρίου 2021, στις 19:00, στο Μέγαρο της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης, παρουσία των αρχών της πόλης και εκλεκτών καλεσμένων. Η είσοδος είναι ελεύθερη, με την επίδειξη πιστοποιητικού εμβολιασμού. www.cultural-association.org