Τί οδηγεί στην προδοσία; Αλλάζουν ο ορισμός και τα κίνητρα της στο διάβα του χρόνου; Τιμωρήθηκαν όπως τους άξιζε προδότες και άτιμοι; Πορτρέτα προδοτών από τον ελληνικό μύθο έως την προδοσία της Κύπρου προσφέρει ο συγγραφέας Ηλίας Τσιαμήτρος στο βιβλίο του «Προδοσία και Δόλος. Σύντομη ιστορία της ατιμίας στην Ελλάδα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.
Γιατί μας αφορούν οι ιστορίες προδοσίας και δόλου που επιλέξατε; Μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα την εποχή μας;
Οι ιστορίες του βιβλίου μου, είναι κομμάτια αποσπασμένα μέσα από τα σπλάχνα, τα σκοτεινά ενδότερα της Ιστορίας. Στον βαθμό που μας αφορά η ίδια η Ιστορία, στον ίδιο βαθμό (ίσως και περισσότερο) μας αφορούν οι αθέατες πλευρές, τα παρασκήνιά της. Η γνώση του παρελθόντος είναι ένα εργαλείο για την κατανόηση του παρόντος και την πρόβλεψη του μέλλοντος (δεν θυμάμαι ποιος και αν το έχει πει αυτό, αλλά όλο και κάποιος θα το έχει πει). Ατιμίες, γίνονταν, γίνονται και θα γίνονται πάντα. Δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν ή να αποφευχθούν. Στην εποχή μας όμως, δεδομένου πως ζούμε σε Δημοκρατία όπου οι άρχοντες εκλέγονται, ο ενημερωμένος, ο σκεπτόμενος, ο ενεργός πολίτης, έχει ένα επιπλέον ατού στα χέρια του ώστε με την ψήφο του να περιοριστούν όσο είναι δυνατόν τέτοια φαινόμενα.
Αλλάζει ο ορισμός της προδοσίας στο διάβα του χρόνου;
Όχι, δεν θα έλεγα πως κάτι τέτοιο ισχύει. Απλώς στην εποχή μας, ιδίως στη χώρα μας και μετά τους μεγάλους διχασμούς του 20ου αιώνα (Βενιζελικοί – Βασιλικοί παλιότερα και Δεξιοί – Αριστεροί αργότερα), ο ορισμός της προδοσίας έχει διευρυνθεί απελπιστικά και η λέξη «προδότης» έχει χρησιμοποιηθεί τόσο συχνά και άκριτα που τείνει να χάσει (όπως κι άλλες λέξεις) την πολύ μεγάλη απαξία που πολύ σωστά εμπεριείχε.
Ποιος ήταν κατά την άποψή σας ο μεγαλύτερος προδότης απ’ όσους επιλέξατε και γιατί;
Στις ιστορίες του βιβλίου παρουσιάζονται μεγάλες προδοσίες που επηρέασαν τα ιστορικά γεγονότα και καθημερινές, απλές προδοσίες και ατιμίες που συναντούμε συχνά στη ζωή μας. Στους «μεγάλους» προδότες θα μπορούσαμε να περιλάβουμε θαρρώ, τον Δημάρατο, τον Εφιάλτη, τον Αλκιβιάδη, τον Ιουλιανό τον κόμη της Θέουτα, τον Ανδρόνικο Δούκα, τον Ιωαννίδη και τον Σαμψών.
Ποιος προδότης σας τιμωρήθηκε αυστηρότερα σε σχέση με το μέγεθος της πράξης του και σε ποιόν αποδόθηκε κατά…λάθος η ρετσινιά του δολερού;
Οι περισσότεροι προδότες τιμωρήθηκαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο για την πράξη τους. Παραδόξως, εκείνος που γλίτωσε της τιμωρίας αν και επικηρύχθηκε μετά τη νίκη των Ελλήνων κατά των Περσών ήταν ο Εφιάλτης! Ο Αθηνάδης ο δολοφόνος του, τον σκότωσε για δικούς του λόγους που αρνείται να μας αποκαλύψει ο Ηρόδοτος. Αυτός που ίσως σέρνει αδίκως το ανάθεμα του προδότη πάνω του είναι ο Πήλιος Γούσης σύμφωνα με κάποιες νεότερες μελέτες, αλλά και όπως διατείνεται ο ίδιος του σε ένα γράμμα που στέλνει στον συγγραφέα απ’ τον άλλο κόσμο όπου βρίσκεται, ένα γράμμα που παρατίθεται αυτούσιο στο βιβλίο!
Η υστεροφημία απασχόλησε τους προδότες του βιβλίου σας; Τους ενδιέφερε ο τρόπος με τον οποίο θα τους κατέγραφε η ιστορία;
Θεωρώ πως η υστεροφημία είναι το τελευταίο πράγμα που απασχολεί έναν που έχει αποφασίσει να προδώσει. Αν τους ενδιέφερε, ίσως να το σκεπτόταν διπλά πριν προχωρήσουν στην ατιμία τους. Καμιά φορά η υστεροφημία του φερόμενου ως προδότη, είναι κάτι που απασχολεί τους άλλους: συγγενείς ας πούμε του προδότη, συντοπίτες, ακόμη και ιστορικούς ή ερευνητές που ανακαλύπτουν πως κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο έχει ίσως, αδίκως, περιβληθεί με τον «μανδύα» του προδότη. Αυτή είναι η περίπτωση του Πήλιου Γούση για τον οποίο διαπίστωσα μια τάση να αποκατασταθεί στις μέρες μας. Μια ανατροπή που υιοθέτησα γράφοντας την ιστορία του, καθώς τη βρήκα εξαιρετικά ερεθιστική συγγραφικά!
Κατά την έρευνά σας υπήρξε κάποιο στοιχείο που να σας προβλημάτισε;
Σίγουρα τα πιο πρόσφατα ιστορικά γεγονότα που διαπραγματεύομαι στο βιβλίο μου με προβλημάτισαν περισσότερο. Κυρίως αυτά που έχουν πολλαπλές αναγνώσεις ανάλογα με τα «ιδεολογικά γυαλιά» που τα κοιτάζει κανείς. Είναι βέβαιο πως όταν παίρνεις θέση σε κάποιο σχετικά πρόσφατο ιστορικό γεγονός, είναι αδύνατον να αποφύγεις την υποκειμενική ματιά ειδικά αν δεν το εξετάζεις με το νυστέρι του ιστορικού. Όμως, θεωρώ πως κάτι τέτοιο δεν είναι κακό, καθένας έχει τη γνώμη του, και όταν γράφει οφείλει να την καταθέτει και να δέχεται την κριτική από αυτούς που ίσως δεν συμφωνούν μαζί του.
Γιατί επιλέξατε ως χρονικό σύνορο των ιστοριών σας την τραγωδία της Κύπρου;
Θεωρώ πως χωρίς να υπάρχει μια ασφαλής χρονική απόσταση από τα γεγονότα και προτού η Ιστορία τα ερευνήσει με τα δικά της επιστημονικά εργαλεία, είναι λιγάκι ανεύθυνο να αποδίδουμε χαρακτηρισμούς και δη βαρείς όπως αυτός του «προδότη». Ακόμη και η προδοσία της Κύπρου φαίνεται πως ακόμη δεν έχει διερευνηθεί σε βάθος, όμως, πιστεύω πως υπάρχει μια σχετική ασφάλεια στο να χαρακτηρίσουμε το χουντικό πραξικόπημα κατά του Μακαρίου ως προδοσία.
