03:25, Τρίτη
05 Ιουλίου 2022

Κεφάλαιο Γυναικοκτονίες: Να φροντίσουμε για την πρόληψη των βίαιων συμπεριφορών

17 γυναικοκτονίες μετρά από την αρχή του 2021 μέχρι και σήμερα η χώρα. 17 γυναίκες  οι οποίες έπεσαν νεκρές από νυν ή πρώην σύντροφο. Ο χωρισμός ή η υποψίες για την ύπαρξη τρίτου προσώπου «πυροδοτεί» όπως έχουν αναφέρει οι ίδιοι, συχνά τους δράστες. Πολλές φορές οι γυναικοκτόνοι  συνδέονται με ψυχικές ασθένειες και χαρακτηρίζονται ως «τρελοί», ενώ οι συζητήσεις για τη λύση του προβλήματος αυτού, που τείνει να λάβει διαστάσεις επιδημίας, καταλήγουν στο τι θα πρέπει να κάνουν οι γυναίκες για να μη βρεθούν δολοφονημένες. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι βαθιά κοινωνικό και άλλο τόσο βαθιά ψυχικό, από την πλευρά των θυτών, και εκεί αναζητήσαμε να βρούμε τις απαντήσεις, μέσω της ψυχολόγου- ψυχοθεραπεύτριας, κας Αθηνάς Αραμπατζή.

«Σίγουρα υπάρχει μία ευρύτερα λανθασμένη αντίληψη του κόσμου για την ψυχική ασθένεια. Και πάντα γίνεται λόγος στο κατά πόσο ο δράστης έπασχε από κάποια ψυχική διαταραχή, καθώς αυτό άπτεται και του νομικού πλαισίου» αναφέρει αρχικά η ψυχολόγος και ξεκαθαρίζει ακόμη, πως η ψυχική ασθένεια, όπως την αντιλαμβάνονται οι πολλοί, δεν αποτελεί τη μόνη συνθήκη για την τέλεση ενός εγκλήματος. Εξηγεί δε, πως «το να αφαιρείς μία ανθρώπινη ζωή δεν είναι ισορροπημένη συμπεριφορά. Αλλά από εκεί και πέρα, οι συμπεριφορές λαμβάνουν χώρα σε μία κοινότητα και χρειάζεται να τις αντιληφθούμε ως πολυπαραγοντικά φαινόμενα» ενώ χρειάζεται να αναλογιστούμε πως «πολλοί άνθρωποι, που πάσχουν από κάποια ψυχιατρική διαταραχή είναι οι ίδιοι θύματα κακοποιητικών ενεργειών».

Η διαχείριση των συναισθημάτων και τα έμφυλα στερεότυπα

Οι παράγοντες που μπορεί να οπλίσουν τον δράστη να οδηγηθεί στην ανθρωποκτονία και ειδικότερα στην γυναικοκτονία, καθορίζονται, μεταξύ άλλων, από ζητήματα ψυχικής υγείας και στερεοτύπων. Οι άνθρωποι καθορίζονται από την παιδική ηλικία τους, τα τραύματα και τα βιώματα που δέχονται και αυτά τα επηρεάζουν ως προς τη συναναστροφή τους με τους ανθρώπους μετέπειτα στη ζωή τους, όπως αναφέρει η κα Αραμπατζή, σημειώνοντας πως αυτό δεν είναι ‘κανόνας’, για να καταλήξουν να τελέσουν μια εγκληματική ενέργεια. 

Συχνά ακούγεται η φράση για εγκλήματα που έγιναν ‘εν βρασμώ ψυχής’, όταν δηλαδή, ο δράστης, δεν έχει καταφέρει να ελέγξει τα συναισθήματά του και οδηγείται σε μια εγκληματική πράξη. Η διαχείριση του θυμού και των συναισθημάτων γενικότερα χτίζεται από τα παιδικά χρόνια, όταν όμως κάποιος εκτίθεται από μικρή ηλικία σε δύσκολες ή κακοποιητικές καταστάσεις τότε ο ψυχισμός του επηρεάζεται. «Ένα παιδί, που  μπορεί να έχει υποστεί συναισθηματική παραμέληση ή ακόμη και κακοποίηση ή να ήταν μάρτυρας της κακοποίησης της μητέρας από τον πατέρα, έχει εκτεθεί σε ακραίες καταστάσεις, με μεγάλες συνέπειες στον ψυχισμό και στο συναισθηματικό του κόσμο. Αργότερα, μπορεί να αναπαράγει τις βίαιες αυτές συμπεριφορές είτε από τη θέση του θύματος είτε από τη θέση του θύτη» αναφέρει η κα Αραμπατζή. Έντονα συναισθήματα μπορούν να κατακλείσουν τον καθένα και η σκέψη να σταματήσει να λειτουργεί λογικά και αντίστοιχα να ακολουθήσουν οι πράξεις. Το γεγονός αυτό μπορεί να οδηγήσει σε παραβατικές συμπεριφορές, όμως χρειάζεται να λαμβάνουμε υπόψην και το ότι ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και οι εμπειρίες επηρεάζουν διαφορετικά τον καθένα.  

 Από την πλευρά της κοινωνίας, τα στερεότυπα αν και τείνουν να εξαλείφονται με το πέρασμα των χρόνων και δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για την εδραίωση της ισότητας σε πολλά επίπεδα, αυτά υνεχίζουν να υπάρχουν. «Φράσεις, όπως  «έλα μωρέ άνδρας είναι, θα πει και μία κουβέντα παραπάνω….» εξακολουθούν να ακούγονται. Τέτοιες φράσεις υποδηλώνουν, πως υπάρχουν διαφορετικά «επιτρεπτά» όρια στα αγόρια και στα κορίτσια, τους αυριανούς άνδρες και γυναίκες. Επίσης, υφίστανται πλήθος άλλων πεποιθήσεων, όπως ότι οι άνδρες είναι αθώοι, δεν ωριμάζουν ποτέ, οι γυναίκες πονηρές και δολοπλόκες, κλπ. Όλα τα παραπάνω, είτε συνειδητά, είτε ασυνείδητα, διαιωνίζουν παθολογικές συμπεριφορές» υπογραμμίζει η ψυχοθεραπεύτρια. 

Αναντίρρητα, μια γυναικοκτονία, αφαιρεί από ένα παιδί τους γονείς του, με διαφορετικό τρόπο τον καθένα, προκαλώντας όμως βαθιά συναισθηματικά και ψυχικά τραύματα. Προκειμένου να ‘επουλωθούν’ χρειάζεται πρωταρχικά το παιδί να βρεθεί σε ένα ασφαλές και ισορροπημένο περιβάλλον, όπου κάποιος θα μπορέσει να το φροντίσει κι έπειτα απαιτείται συστηματική ψυχοθεραπεία για να ξεπεραστεί σταδιακά το τραύμα στην ψυχολογία του παιδιού.

Ανάγκη για πρόληψη και διαπαιδαγώγηση

Η πρόληψη ακραίων συμπεριφορών που ενδέχεται να οδηγήσουν στον περιορισμό των παραβατικών και εγκληματικών ενεργειών γίνεται μέσω της διαπαιδαγώγησης των παιδιών, προκείμενου έστω και μακροπρόθεσμα να δοθούν λύσεις δομικές. 

«Κατά τη γνώμη μου, χρειάζεται να αρχίσουμε να μιλάμε για προστασία, φροντίδα, οριοθέτηση των ανθρώπων και δη των παιδιών, και να μη μένουμε στο επίπεδο μόνο της διαχείρισης. Να φροντίσουμε για την πρόληψη των βίαιων συμπεριφορών. Να σταματήσουμε να κρίνουμε από τον καναπέ μας με μεγάλη ευκολία και να γίνουμε κοινωνοί μίας καλύτερης κοινωνίας για όλους μας» επισημαίνει η κα Αραμπατζή. Οι γονείς από την πλευρά τους ευθύνονται για τον τρόπο που μεγαλώνουν τα παιδιά τους και πως θα τα μάθουν να αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους. Σε αυτό το πιο σημαντικό, σύμφωνα με την ψυχολόγο, δεν είναι αυτά που λένε στα παιδιά τους αλλά πως συμπεριφέρονται μπροστά τους. Ακόμη, προκειμένου να εξαλειφθούν τα έμφυλα  στερεότυπα, οι γονείς οφείλουν να προσπαθούν να φροντίζουν με έναν ισορροπημένο τρόπο το παιδί τους σε όλα τα επίπεδα. Όχι απλώς για να ικανοποιήσουν τις δικές τους ναρκισσιστικές ανάγκες ή γιατί έτσι προστάζουν οι κοινωνικές νόρμες, τονίζει η ψυχοθερεπεύτρια.

Σε περιπτώσεις ωστόσο που γυναίκες βρεθούν σε κακοποιητικά περιβάλλοντα, το πρώτο που χρειάζεται να κάνουν, είναι να κρατήσουν τον εαυτό και τα παιδιά τους ασφαλή. Να γνωρίζουν πως υπάρχουν δομές φιλοξενίας για κακοποιημένες γυναίκες, καθώς και η εθνικής εμβέλειας γραμμή SOS 15900. Επίσης, είναι καλό να ζητήσουν βοήθεια από το όποιο διαθέσιμο  υποστηρικτικό οικογενειακό και φιλικό επίπεδο. Από εκεί και πέρα, μπορούν να απευθυνθούν σε ψυχολόγους-ψυχοθεραπευτές, είτε ιδιωτικά είτε δημόσια, προκειμένου να ενδυναμωθούν σε συναισθηματικό και ψυχικό επίπεδο.