Έρευνα του Διεθνούς Πανεπιστημίου αποκαλύπτει εκτεταμένη νοθεία σε καρκινοειδή και κεφαλόποδα στη Θεσσαλονίκη: 31% στα καρκινοειδή και 40% στα κεφαλόποδα – «Μόνο οι συχνοί έλεγχοι προστατεύουν πραγματικά τον καταναλωτή»
ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΑΝΗΣ
Τι δείχνει έρευνα του Διεθνούς Πανεπιστημίου για τη νοθεία σε γαρίδες, καραβίδες, καβούρια και αστακούς (καρκινοειδή), καθώς και σε καλαμάρια, χταπόδια και σουπιές (κεφαλόποδα). Τρία στα δέκα καρκινοειδή και τέσσερα στα δέκα κεφαλόποδα αποδεικνύονται διαφορετικά από αυτά που νομίζουμε ότι τρώμε. Σε εστιατόριο της Θεσσαλονίκης σερβίρονταν γαρίδες γλυκού νερού από λίμνες του Καναδά ως «φρέσκες», ενώ σε λαϊκή αγορά της πόλης πωλούνταν πλοκάμια γιγαντιαίου καλαμαριού του Ατλαντικού ως πλοκάμια χταποδιού.
«Φρέσκια» γαρίδα… από λίμνες του Καναδά
«Ένα πολύ γνωστό εστιατόριο στη Θεσσαλονίκη, στο μενού, διαφήμιζε ότι οι γαρίδες που πωλούνται είναι όλες φρέσκες. Συλλέξαμε δείγμα από το συγκεκριμένο πιάτο και όταν βγήκαν τα αποτελέσματα, καταλάβαμε ότι όχι μόνο η γαρίδα δεν ήταν φρέσκια, αλλά ήταν αποψυγμένη γαρίδα γλυκού νερού, που βρίσκεται συνήθως σε λίμνες του Καναδά. Είναι βρώσιμη, αλλά δεν μπορεί να πωλείται στην Ελλάδα ως φρέσκια, όταν μεταφέρεται από την άλλη άκρη του Ατλαντικού. Κι εννοείται ότι υπάρχει τεράστια διαφορά στην τιμή».
Η Ζωή Γιαγκάζογλου, υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων του Διεθνούς Πανεπιστημίου, περιγράφει μία μόνο από τις περιπτώσεις νοθείας που εντόπισε η έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη, με δειγματοληψίες από γαρίδες, καραβίδες, καβούρια και αστακούς.
Όπως εξηγεί, «μιλάμε για νοθεία απολύτως συνειδητή από το κατάστημα, για τον απλούστατο λόγο ότι αν την αγόραζε φρέσκια θα είχε όλα τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της γαρίδας, οπότε θα μπορούσε να δει ότι δεν είναι αυτή η γαρίδα που διαφημίζεται. Ωστόσο, προφανώς για να ρίξουν το κόστος του πιάτου και να κερδίσουν περισσότερο, πωλούσαν ένα κατεψυγμένο προϊόν».
Καραβίδες αντί για «καβουροδαγκάνες» – και γαρίδες χωρίς προέλευση
Όπως λέει στην «Κ» η κ. Γιαγκάζογλου, ακόμη και σε τυποποιημένα προϊόντα, όπως οι καβουροδαγκάνες που σερβίρονται ως μεζέδες, διαπιστώθηκε ότι «δεν ήταν καβουροδαγκάνες. Ο καταναλωτής μπορεί να νόμιζε ότι τρώει καβούρι, ενώ στην πραγματικότητα έτρωγε καραβίδα».
Σε πολλές περιπτώσεις, κατά την έρευνα, παρατήρησαν ότι σε γαρίδες από την Κεντρική Αμερική δεν αναγραφόταν η χώρα προέλευσης. «Όταν ο καταναλωτής δει γαρίδα Vannamei θα γνωρίζει ότι συνήθως αυτή η γαρίδα είναι εισαγωγής, προέρχεται συνήθως από το Εκουαδόρ, είναι ιχθυοκαλλιέργειας και σημαίνει ότι είναι αποψυγμένη. Αν ο πωλητής την ονομάσει απλώς “γαρίδα”, υπονοείται στον καταναλωτή ότι είναι κάποιο άλλο είδος, τοπικής γαρίδας. Εκεί έχουμε νοθεία όχι μόνο στην ταμπέλα, αλλά και στο ότι δεν γράφουμε σωστά την περιοχή που παράχθηκε, την περιοχή που ψαρεύτηκε», σημειώνει.
Η ίδια προσθέτει: «Αν ο καταναλωτής την αγοράσει ως φρέσκια, μπορεί να μην τη μαγειρέψει αμέσως και το προϊόν να χαλάσει πιο γρήγορα, καθώς ήταν αποψυγμένο. Θα μπορούσε επίσης να το καταψύξει ξανά, κάτι που προφανώς θα ήταν επιβλαβές».
Καλαμάρι Ατλαντικού… για χταπόδι
Η νοθεία, όπως έδειξε η έρευνα, δεν αφορά μόνο τα καρκινοειδή, αλλά επεκτείνεται και στα κεφαλόποδα, όπου –σύμφωνα με την επιστημονική ομάδα– εντοπίστηκαν «τρανταχτές περιπτώσεις εξόφθαλμης νοθείας, σε προσβλητικό βαθμό».
Όπως τονίζει η κ. Γιαγκάζογλου, σε λαϊκές αγορές της Θεσσαλονίκης εντόπισαν να πωλούνται πλοκάμια του γιγαντιαίου καλαμαριού Dosidicus gigas (είδος που ζει στον Ατλαντικό) ως πλοκάμια χταποδιού: «Παίρνανε τα “άτομα” ενός μικρού ή μεσαίου μεγέθους, έβγαζαν το κεφάλι, αφαιρούσαν τις βεντούζες και τα πουλούσαν ως πλοκάμια από χταπόδια – όχι ως πλοκάμια από θράψαλο. Προφανώς και ακριβότερα, αφού το χταπόδι έχει πιο αυξημένη τιμή από το θράψαλο».
Όπως λένε οι επιστήμονες, και στα δύο είδη η νοθεία χωρίζεται σε εκούσια και ακούσια. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην περίπτωση του καλαμαριού που πωλούνταν ως χταπόδι, «σε πολλές περιπτώσεις δεν άλλαζαν καν την τιμή. Ο λόγος που το έκαναν αυτό, υποψιαζόμαστε, είναι ότι γνώριζαν πως είχαν περισσότερες πιθανότητες να το πουλήσουν ως “φθηνό πλοκάμι από χταπόδι” παρά ως πλοκάμι από ένα αποψυγμένο θράψαλο του Ατλαντικού. Σε αυτή την περίπτωση δεν έχει διαφορά η τιμή, αλλά εν τέλει νοθεία υπάρχει: εγώ θέλω να φάω χταπόδι και εσύ μου πουλάς θράψαλο. Υπάρχει παραπλάνηση», επισημαίνει.
«Πρακτικά αδύνατη» η προστασία του καταναλωτή χωρίς ελέγχους
Ο καταναλωτής μπορεί να προστατευτεί μόνο αν έχει τις απαραίτητες γνώσεις – κάτι που είναι πολύ δύσκολο. Υπάρχουν εφαρμογές σε κινητά που βοηθούν να εντοπίσει κανείς διαφορές μεταξύ ελληνικών αλιευμάτων και εισαγόμενων, όμως αυτό αφορά κυρίως τα φρέσκα προϊόντα.
«Στα κατεψυγμένα προϊόντα, όπου έχουν αφαιρεθεί τα μορφολογικά χαρακτηριστικά –δεν υπάρχει κεφάλι, δεν υπάρχει εξωσκελετός, δεν υπάρχει κέλυφος– είναι πρακτικά αδύνατο να προστατευθεί κανείς. Ούτε εγώ που ειδικεύομαι σε αυτό τον τομέα δεν μπορώ να τα αναγνωρίσω, γιατί πολύ απλά δεν έχω μορφολογικά χαρακτηριστικά. Ο μόνος τρόπος είναι οι συχνοί έλεγχοι», λέει η κ. Γιαγκάζογλου.
Η ταυτότητα της έρευνας
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε δύο εργαστήρια του Διεθνούς Πανεπιστημίου. Οι αναλύσεις έγιναν στο Εργαστήριο Γενετικής Ανάλυσης του Τμήματος Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, με υπεύθυνη την κ. Α. Ιμσιρίδου. Το εργαστήριο φιλοξενείται στον χώρο Αγροβιοτεχνολογίας και Ελέγχου Αγροτικών Προϊόντων του Τμήματος Γεωπονίας του ίδιου πανεπιστημίου, με διευθυντή τον κ. Δ. Χατζηπλή.
- Καρκινοειδή: Συλλογή 140 δειγμάτων (γαρίδες, καραβίδες, καβούρια, αστακοί) – φρέσκα, κατεψυγμένα, μαγειρεμένα και κονσέρβες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η νοθεία έφτασε το 31%.
- Κεφαλόποδα: Συλλογή 156 δειγμάτων (καλαμάρια, θράψαλα, χταπόδια, σουπιές) – φρέσκα, κατεψυγμένα, μαγειρεμένα και κονσέρβες. Τα αποτελέσματα έδειξαν νοθεία 40%.
*Βάσει του σχετικού ΦΕΚ, για κάθε είδος προβλέπεται συγκεκριμένη επιστημονική ονομασία και αντίστοιχη κοινή ονομασία, δηλαδή πώς επιτρέπεται να διατίθεται στην Ελλάδα.
