Παγκόσμια καινοτομία από το ΑΠΘ αλλάζει τα δεδομένα στην πρόληψη για τον Covid-19

 
Συνέντευξη στην Δέσποινα Κρητικού
Το πρόγραμμα επιδημιολογίας λυμάτων που ανέπτυξε διεπιστημονική ομάδα επτά τμημάτων του ΑΠΘ σε συνεργασία με την ΕΥΑΘ αποτελεί έναν αξιόπιστο οδηγό για την λήψη αποφάσεων για τοπικά lockdown και στοχευμένους μοριακούς ελέγχους σε τμήματα του πολεοδομικού συγκροτήματος της Θεσσαλονίκης. Η επέκταση του σε άλλα σημεία της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας θα βοηθήσει την ανίχνευση του ιού ακόμη και σε ασυμπτωματικούς φορείς. Την λειτουργία και την αποτελεσματικότητα του περίπλοκου αυτού επιστημονικού μοντέλου περιγράφει στην karfitsa  ο Θοδωρής Καραπάντσιος Διευθυντής Εργαστηρίου Χημικής και Περιβαλλοντικής Τεχνολογίας, τμήμα Χημείας ΑΠΘ.

Ο Πρύτανης του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, Καθηγητής Νίκος Παπα’ι’ωάννου

 
Πως λειτουργεί το πρόγραμμα παρακολούθησης του κορωνοϊού στα αστικά λύματα;
Το πρόγραμμα βασίζεται στη δυνατότητα που υπαρχει με τα σύγχρονα τεχνικά μέσα να ανιχνεύεται με μεγάλη ευαισθησία η παρουσία του γωνιώματος του ίου (αντίγραφα RNA) σε θραύσματα του ίου. Με αλλα λογια δεν χρειάζεται ο ιός να είναι άθικτος και ενεργός για να ανιχνευτεί. Το πρόβλημα όμως ξεκινά από αυτό το σημείο και έπειτα διότι τα θραύσματα αυτά έχουν διαστάσεις της τάξης των 100 νανομέτρων και επιπρόσθετα παρουσιάζουν υψηλή επιφανειακή δραστικότητα (σημαντικό για τη μετάδοση του ίου) . Εξαιτίας αυτών των δυο χαρακτηριστικών τα θραύσματα του ίου έχουν μεγάλη ικανότητα διείσδυσης και προσρόφησης στα πορώδη  στερεά σωματίδια (κόπρανα, φερτές ύλες κλπ) που βρίσκονται διεσπαρμένα σε μεγάλη αφθονία στα λύματα. Ετσι χρειάζεται να γίνεται καταρχήν εξορθολογισμός των μετρήσεων της συγκέντρωσης του ίου με βάση την παροχή και το φορτίο στερεών υλικών των λυμάτων τα όποια εμφανίζουν κατά καιρούς έντονη μεταβλητότητα. Και λέω καταρχήν γιατί τα πράγματα είναι ακόμη πιο περίπλοκα αν αναλογιστεί κάνεις ότι τα λύματα επιπλέον παρουσιάζουν μεταβλητότητα ως προς το περιεχόμενο οργανικό φορτίο, δηλαδή ενώσεις που άλλες από αυτές λειτουργούν ανταγωνιστικά και άλλες συνεργατικά με τα θραύσματα του ίου ως προς τη διεκδίκηση θέσεων προσρόφησης πάνω στα στερεά. Επιπλέον, η ομάδα μας έχει αποκτήσει τεχνογνωσία σε τέτοιου είδους περιβαλλοντικές παρεμποδίσεις από τον συντονισμό ενός μεγάλου έργου παρακολούθησης της ποιότητας του ποσίμου νερού και των υγρών απόβλητων στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό που βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη γη.
Η καινοτομία της ομάδας του ΑΠΘ – έχουμε υποβάλει προς δημοσίευση σχετικό αρθρο σε ένα από τα μεγαλύτερα διεθνή επιστημονικά περιοδικά του χώρου- είναι ότι έχει φτιάξει ένα περίπλοκο φυσικοχημικό μοντέλο που περιλαμβάνει όλες αυτές τις παραμέτρους και εξορθολογίζει τις μετρήσεις της συγκέντρωσης του ίου κάνοντας τες πραγματικά αξιόπιστες για συγκρίσεις από μερα σε μέρα και επομένως για αξιολόγηση της διασποράς του ίου στον πληθυσμό. Κάτι ανάλογο δεν έχει γίνει μέχρι τώρα από καμιά άλλη επιστημονική ομάδα στον κόσμο που ασχολείται με μετρήσεις του ιού στα λύματα. Δεν είναι τυχαίο ότι μας έχουν στείλει μετρήσεις τους γνώστες ομάδες από Γάλλια, Ολλανδία και Αμερική για να τις εξορθολογήσουμε με το μοντέλο μας.
 

Πως χρηματοδοτείται αυτή η έρευνα;
Το ΑΠΘ έδειξε γρήγορα αντανακλαστικά στην επείγουσα περίσταση και στήριξε μέχρι τώρα την έρευνα έρευνα με ίδιους πόρους. Ο εξοπλισμός και η τεχνογνωσία υπαρχει στο ΑΠΘ. Αυτό που έκανε επιπρόσθετα η ομάδα του ΑΠΘ, με τον  συντονισμό του Πρύτανη κου Ν. Παπαϊωάννου, είναι ότι προσέφερε σε άμεση και αποκλειστική χρήση αυτόν τον εξοπλισμό, προμηθεύτηκε τα απαραίτητα βιολογικά και χημικά αναλώσιμα και διέθεσε τον χρόνο από ένα σημαντικό αριθμό εξειδικευμένων ερευνητών και επιστημόνων για τις αναλύσεις, την επεξεργασία των μετρήσεων και τις υπολογιστικές δοκιμές με το φυσικοχημικό μοντέλο. Η όλη προσπάθεια στηρίχτηκε  στην σημαντική συμμέτοχη και πρόσφορα της ΕΥΑΘ, η όποια προσέφερε τα δείγματα των λυμάτων από την είσοδο της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων στη Σίνδο και διέθεσε επιστημονικό προσωπικό  για την καταγραφή της παροχής καθώς και βασικών ποιοτικών χαρακτηριστικών των λυμάτων.
Στην κοινή συνεντευξη τύπου την Πεμπτη 16/7 του Περιφερειάρχη ΚΜ κου Α. Τζιτζικώστα, του Πρύτανη του ΑΠΘ κου Ν. Παπαϊωάννου και του Προέδρου της ΕΥΑΘ κου Α. Παπαδόπουλου διατυπώθηκε η πρόθεση από πλευράς Περιφέρειας ΚΜ να στηριχτεί αμεσα οικονομικά η προσπαθεια του ΑΠΘ για επέκταση των μετρήσεων σε διάφορα σημεια του αποχετευτικού δικτύου της Θεσσαλονίκης, με τη συνδρομή και παλι της ΕΥΑΘ, αλλα και να επεκταθούν οι μετρήσεις σε άλλες περιοχές της περιφέρειας ΚΜ με προτεραιότητα περιοχές τουριστικού ενδιαφέροντος και μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες.
 
Σε ποιες περιοχές κάνετε μετρήσεις;
Μέχρι σήμερα οι μετρήσεις γίνονταν 3 φορές την εβδομάδα αποκλειστικά στα λύματα που εισέρχονται από τον κεντρικό αποχετευτικό αγωγό στην Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυμάτων στη Σίνδο πριν υποστούν οποιαδήποτε επεξεργασία.
Τι δείχνουν τα αποτελέσματα και πως ερμηνεύεται τα όσα αποδεικνύουν  οι μετρήσεις;
Τα αποτελέσματα μας, μετά τον εξορθολογισμό με βάση περιβαλλοντικούς αναστολείς στα λύματα, έδειξαν καταρχήν μια απότομη αύξηση της συγκέντρωσης του ίου στις πρώτες ημέρες του Ιουνίου, πράγμα που μετριάστηκε στην συνεχεια χωρίς όμως να σταματήσει. Η εικόνα αυτή σε συνδυασμό με την σχετικά ήρεμη εικόνα στα νοσοκομεία της πόλης την ίδια περίοδο αποδόθηκε, καταρχήν στην αύξηση των φαινομένων συνωστισμού των νέων σε παραλίες και νυκτερινά κέντρα χωρίς την εφαρμογή μέτρων ατομικής προφύλαξης. Η σταθεροποίηση των μετρήσεων στη συνέχεια αποδόθηκε στην σταδιακή επανευαισθητοποίηση για αποφυγή συνωστισμού και επαναχρησιμοποίηση των μέτρων ατομικής προφύλαξης.
Τι θα συμβουλεύατε στον κόσμο για την αναχαίτηση των ποσοστών;
Η σύσταση της ομάδας του ΑΠΘ είναι παρόμοια  με αυτήν όλων των ειδικών ανά τον κόσμο. Πρεπει να είμαστε σε επαγρύπνηση, να αποφεύγουμε ΕΝΤΕΛΩΣ τον συνωστισμό και να παίρνουμε ΑΥΣΤΗΡΑ όλα τα μετρά ατομικής προφύλαξης (μάσκες, υγιεινή χεριών κλπ). Το ότι ο ιός είναι μικρός και αόρατος στο κοινό μάτι δεν σημαινει ότι δεν υπαρχει. Και είναι απλό να τον νικήσουμε αρκεί να μην αγνοήσουμε τον κίνδυνο.
Στο σημειο αυτό πρέπει να τονισθεί ότι το ΑΠΘ επιθυμεί να υπηρετήσει την Ελληνική Πολιτεία υπό τον θεσμικό ρόλο ενός Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Επιδημιολογίας Λυμάτων για την παρακολούθηση του ιού, αξιοποιώντας την υπό δημιουργία τράπεζα δεδομένων και δειγμάτων λυμάτων στο ΑΠΘ σε ενδεχόμενη πιθανή επανεμφάνιση της πανδημίας το ερχόμενο Φθινόπωρο.
Η ομάδα του ΑΠΘ που υλοποιεί το έργο αποτελείται από επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων: -Τμήμα Ιατρικής (επικεφαλής Καθ. Ε. Ροηλίδης, Καθ. Α. Παπά-Κονιδάρη, Καθ. Σ. Μεταλλίδης), Κτηνιατρικής (επικεφαλής Καθ. Ν. Παπαϊωάννου), Βιολογίας (επικεφαλής Καθ. Μ. Αρσενάκης, Επίκ. Καθ. Δ. Ντάφου), Φαρμακευτικής (επικεφαλής Καθ. Θ. Σκλαβιάδης), Πολιτικών Μηχανικών (επικεφαλής Δρ. Μ. Πεταλά), Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης (επικεφαλής Αναπλ. Καθ. Σ. Στυλιανίδης), Χημείας (επικεφαλής Καθ. Θ. Καραπάντσιος).

  • Από την έντυπη έκδοση