To be (European) or not to be…; - Karfitsa.gr
Απόψεις Αρθρογράφοι

To be (European) or not to be…;

της Μάρας Τοπαρλάκη

tomparlaki

 

της Μάρας Τοπαρλάκη

Η ιστορική ασυμβατότητα είναι το διακύβευμα αυτής της δημοψηφισματικής κάλπης στη Βρετανία. Παροξύνεται από τις παρεμπίπτουσες διεργασίες της παγκόσμιας συστημικής ακαμψίας, αλλά ανιχνεύεται ως γονιδιακή εγγραφή στον ατελή οργανισμό του σαθρού ευρωπαϊκού οικοδομήματος εξ αρχής κι ας δούμε γιατί.

Μεταπολεμική περίοδος: Η ανασυγκρότηση της Ευρώπης

Το ακανθώδες «Γερμανικό Ζήτημα» που ανέκυψε στις σχέσεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους μετά το τέλος του Β’  Παγκόσμιου Πολέμου δεν περιορίζονταν στη θεώρηση των πρώτων ότι η Γερμανία αποτελεί μια δυνητικά ισχυρή οικονομική και στρατιωτική συνιστώσα του ΝΑΤΟ, αλλά και των εξελισσόμενων θεσμών ευρωπαϊκής συνεργασίας. Αφορούσε εξίσου στον τρόπο διαχείρισης  των τεράστιων παραγωγικών δυνατοτήτων της στη βαριά βιομηχανία που δίχαζαν τους Ευρωπαίους υποστηρικτές μιας συνεχιζόμενης  καθεστωτικής κατοχής των συγκεκριμένων βιομηχανικών περιοχών (π.χ. κοιλάδα του Ruhr), με όσους τάσσονταν υπέρ της επιστροφής τους στη Γερμανία υπό την αίρεση επιβολής περιορισμών στην επέκταση τους. Οι παγκόσμιας κλίμακας γεωπολιτικοί  σχεδιασμοί των Αμερικανών για την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία τους υπαγόρευσαν  τη δημιουργία μιας ευημερούσας, κοινωνικά σταθεροποιημένης και συνταγμένης στις ίδιες επιδιώξεις Δυτική Ευρώπη. Όχημα χρηματοδότησης και ελέγχου για την ανασυγκρότησή της υπήρξε το Σχέδιο Μάρσαλ, το οποίο εδράζονταν στην εξαγγελία του Δόγματος Τρούμαν (1947) για την αποτροπή εξάπλωσης της Σοβιετικής επιρροής σε Ελλάδα και Τουρκία. Με τις ΗΠΑ να έχουν καταστήσει σαφές ότι η υλοποίησή του «Προγράμματος για την Ευρωπαϊκή Ανάκαμψη» (1947) μπορούσε μόνο να είναι αποτέλεσμα συνεργασίας μεταξύ τους, ιδρύεται το 1948 ο Οργανισμός Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας.

Ευρωπαϊκές Κοινότητες: «… ένα είδος που διαθέτει μία μόνο περίπτωση!»

Ακολουθεί η ΕΚΑΧ  που ιδρύεται  με τη Συνθήκη των Παρισίων το 1951, από τις Γαλλία, Δυτική Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο και τίθεται σε ισχύ το 1952, ως ευτυχής συγκερασμός των αντιθέσεων. Το εμπνευσμένο σχέδιο του Γάλλου τεχνοκράτη J. Monnet  που έμεινε στην ιστορία ως Σχέδιο Schuman –από το Γάλλο Υπουργό Εξωτερικών Robert Schuman που το κατέθεσε– προέβλεπε τη δημιουργία μιας κοινής αγοράς για τον άνθρακα, το σίδηρο και το χάλυβα, στην οποία εφεξής θα είχαν πλήρη πρόσβαση τα κράτη μέλη που αναλάμβαναν και τον συντονισμό της συγκεκριμένης οικονομικής δραστηριότητας. Ο πρώτος υπερεθνικός θεσμός που προοιωνίζονταν τεράστια άλματα οικονομικής συνεργασίας, χωρίς να προσκρούει σε υφάλους πολιτικών ευαισθησιών, είχε πραγματωθεί.Τέσσερα χρόνια αργότερα, η κατάθεση των προτάσεων της επιτροπής Spaak, θα οδηγήσει στη σύσταση της ΕΥΡΑΤΟΜ και της ΕΟΚ με τις Συνθήκες της Ρώμης το 1957 (ίσχυσαν από 1ης Ιανουαρίου 1958). Η Βρετανία  που αρχικά συμμετείχε απεσύρθη το Νοέμβριο του 1956 για λόγους που εξεταστούν αναλυτικότερα στη συνέχεια. Η ΕΟΚ συγκεφαλαίωνε το κυριότερο επίτευγμα, όντας η πρώτη και μόνη Κοινότητα που σκοπό είχε τη δημιουργία μιας Κοινής Αγοράς για τη συνολική οικονομία των χωρών μελών.

Πρώτο το Ηνωμένο Βασίλειο δραστηριοποιήθηκε ενεργά στη συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών…

Το θέμα ενδεχόμενης διεύρυνσης της που προβλέπονταν ήδη από την καταστατική  της αρχή (1957) ως προϊούσα εξελικτική διαδικασία με στόχο την ενσωμάτωσή και άλλων ενδιαφερόμενων κρατών, εγκαινίασε η εξής παραδοξότητα: πρώτο το Ηνωμένο Βασίλειο –χώρα που όχι μόνο αντιτάχθηκε στη δημιουργία  της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αλλά δραστηριοποιήθηκε ενεργά στη συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών/ΕΖΕΣ (μαζί με Σουηδία, Νορβηγία, Δανία, Αυστρία, Ελβετία, Πορτογαλία – 1960) ως «αντίπαλου δέους» της νεοσύστατης ΕΟΚ- υπέβαλε αίτηση προσχώρησης (1961). Με τον τρόπο αυτό η Βρετανία, που «….πιστεύοντας ότι θα διασφάλιζε τα πλεονεκτήματα μιας μεγάλης αγοράς […] αντιλήφθηκε ότι είχε πάρει “λάθος τραίνο” […] αποφάσισε τη μετεπιβίβασή της». Η αρχική αντίθεσή της στην εκχώρηση κυριαρχικών της δικαιωμάτων σε υπερεθνικούς ευρωπαϊκούς θεσμούς και η από μακρού χρόνου πολιτική αντιπαλότητά της με τη Γαλλία δεν θα επιτρέψουν, όμως, την εισδοχή της, μέχρις ότου ο G. Pompidou διαδεχθεί τον De Gaulle στην Προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας.  (Ανάλογη διαδρομή ακολούθησαν και οι αιτήσεις Δανίας, Ιρλανδίας, Νορβηγίας). Το ιδεολογικό περιεχόμενο της γκωλικής αρνησικυρίας δεν εξαντλούνταν στους αμφίσημους οικονομικούς τακτικισμούς της Βρετανίας. Εδράζονταν στην απόλυτη πεποίθηση του Γάλλου Προέδρου ότι  στο πλαίσιο της «ειδικής σχέσης» της με τις ΗΠΑ θα λειτουργούσε υπονομευτικά στην αυτονόμηση της κοινής αγοράς, διευκολύνοντας την αμερικανική διείσδυση και ηγεμόνευσή της. Οι θέσεις αυτές του υπέρμαχου των κλασσικών σχημάτων διακυβερνητικής συνεργασίας, De Gaule, υπαγόρευσαν την άσκηση βέτο σε δύο διαδοχικές ενταξιακές προσεγγίσεις της Βρετανίας (1963 και 1967). Το γαλλικό βέτο, ωστόσο, δεν έβρισκε σύμφωνους τους λοιπούς εταίρους που προσέβλεπαν στη Βρετανία ως αντιστάθμισμα στην εδραίωση του γαλλογερμανικού άξονα.

Στην ουσία, αυτές αφορούσαν τους ενταξιακούς όρους της Βρετανίας…

Η μετριοπαθώς φιλοευρωπαϊκή προσέγγιση που υιοθέτησε η νέα γαλλική κυβέρνηση Pompidou απεγκλώβισε τις διεργασίες για την ενοποίηση, καθορίζοντας το περιεχόμενο των αποφάσεων της κρίσιμης συνεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στη Χάγη το 1969. Με την αποδοχή των ιδρυτικών συνθηκών τα πρώτα τέσσερα υποψήφια κράτη – Βρετανία, Ιρλανδία, Δανία και Νορβηγία – ξεκίνησαν τις διαπραγματεύσεις στις 30 Ιουνίου 1970. Στην ουσία, αυτές αφορούσαν τους ενταξιακούς όρους της Βρετανίας, τις γενικές ρυθμίσεις των οποίων  τα τρία μικρότερα κράτη ήταν πρόθυμα να αποδεχτούν. Ζητήματα όπως οι προνομιακές εμπορικές της συναλλαγές με μέλη της Κοινοπολιτείας, καθώς κι ο περιορισμένος γεωργικός της τομέας καθιστούσαν δυσανάλογα ετεροβαρή την εφαρμογή  της αρχής της «δικαίας απόδοσης» με το ύψος της βρετανικής εισφοράς στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Με την κατ΄ αρχήν παραχώρηση μιας 7ετούς μεταβατικής περιόδου σταδιακής προσαρμογής της χώρας, αμοιβαίες υποχωρήσεις επιτεύχθηκαν ανάμεσα σε Βρετανία και Γαλλία στο πλαίσιο σύγκλισης ευρύτερων πολιτικών. Ανεμπόδιστα πλέον ολοκληρώθηκαν και οι επί μέρους διαπραγματεύσεις με Ιρλανδία, Δανία και Νορβηγία για να ολοκληρωθούν με την υπογραφή της ενταξιακής συμφωνίας στις 22 Ιανουαρίου 1972. (Τη συμφωνία για την έναρξη ισχύος της από 01.01.1973  δεν επικύρωσε η Νορβηγία, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της διεύρυνσης σε τρία κράτη.) ­­­

«I want my money back»

Η ετεροβαρής ανάπτυξη της Ευρώπης προς βορρά επιχειρήθηκε να αντισταθμιστεί με ένα δεύτερο γύρο διευρύνσεων στη δεκαετία 1980: Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία/1981-1986. Με σύσσωμο πλέον το μεσογειακό Νότο στις τάξεις της Κοινότητας έγινε επιτακτική η ανάγκη αντιμετώπισης του χάσματος ανάμεσα στις πλούσιες βόρειες χώρες και την σοβαρότατη οικονομική υστέρηση των άρτι εισαχθέντων «νεόπτωχων». Η προοδευτική αύξηση μεταφοράς οικονομικών πόρων προς την περιφέρεια της Κοινότητας πυροδότησε μιαν ακόμα πικρή αναμέτρηση ωσότου η αποκατάσταση ενός μηχανισμού αποζημίωσης της Βρετανίας αποτελέσει απόλυτη προτεραιότητα. Σε δύο διαδοχικές επαναδιαπραγματεύσεις (Harold Wilson 1974-1975 – Margaret Thatcher 1979) και με τη βρετανίδα πρωθυπουργό να ζητά απροσχημάτιστα τα λεφτά της πίσω («I want my money back»), το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε να της επιστραφεί το ποσό του ενός δισεκατομμυρίου ECU -σε τιμές του 1985- με ανάλογη επιβάρυνση των λοιπών κρατών μελών, εφεξής. Οι θεμελιώδεις αλλαγές που ακολούθησαν ελάχιστα συνέβαλαν στην προσαρμοστικότητα της Βρετανίας. Η δυστοπία της νοσταλγικής καταφυγής στο κραταιό παρελθόν μιας χώρας που αντιλαμβάνονταν την ευρωπαϊκή συνάρτηση του νέου της ρόλου ως καταναγκασμό, υπήρξε πάντα ορατή και δύστροπη στη διαχείρισή της. Ωσότου τα φοβικά αδιέξοδα της συντηρητικής κυβέρνησης Κάμερον προκαλέσουν το φαντασιακό συλλογικό της κοινωνίας των Ευρωπαίων πολιτών, στο οποίο η οραματική διάσταση αυτής της ρευστής «αφηγηματικής» κατασκευής έχει προ πολλού αφοριστεί.

Info:

  • Μαραβέγιας Ν. ‐ Τσινισιζέλης Μ. (επιμ.), «Νέα Ευρωπαϊκή Ένωση, Οργάνωση και Πολιτικές 50 χρόνια», Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα, 2007
  • Χριστοδουλίδης Θ., «Από την Ευρωπαϊκή Ιδέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση», Εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα, 2010
  • N. Nugent, «Πολιτική και Διακυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση», Μτφρ. Ι. Τσολακίδου  Α. Τριανταφύλλου, Εκδόσεις Σαββάλας, Αθήνα, 2006
Σχολιάστε

ΚΛΙΚ ΚΑΙ ΔΙΑΒΑΖΕΙΣ

Κάντε κλικ στο εξώφυλλο και διαβάστε ΔΩΡΕΑΝ την τελευταία έκδοση της Εφημερίδας «Καρφίτσα»

Polls

Sorry, there are no polls available at the moment.

 

 

 

 

STAY CONNECTED

NEWSLETTER

Focus-On

Εφημερίδες

Διαβάστε όλες τις εφημερίδες online

ΑΡΧΕΙΟ