Διηγήματα, μυθιστορήματα και νουβέλες της ξένης λογοτεχνίας, σε σύγχρονες ποιοτικές μεταφράσεις, προτείνει το ΑΠΕ-ΜΠΕ για τις καλοκαιρινές αναγνώσεις.
Μανάδες που μπαίνουν σε λεωφορεία, χωρίς να μπορούν να καταπνίξουν τον ρατσισμό τους, ακόμα κι όταν ο νόμος επιτρέπει την επιβίβαση των μαύρων, γυναίκες που σκοτώνουν ταύρους επειδή συχνάζουν στον κήπο τους ενόσω οι ταύροι προλαβαίνουν να τις ξεσκίσουν στον αέρα, παππούδες που αφανίζουν την εγγονή τους διότι δεν θέλει να αρνηθεί τον πατέρα της, γιοι που πυροβολούν τη μάνα τους υπό το κράτος ενός άδηλου πατρικού φάσματος, διάβολοι που εξευτελίζουν τη χριστιανική υποκρισία, υποψήφιοι νεκροί που δεν θα γλιτώσουν τον τελικό προορισμό τους, αξιοπρεπείς λευκοί που αδυνατούν να κρύψουν τη φυλετική τους αναξιοπρέπεια, στιγματισμένοι που παγιδεύονται στα είδωλα του τατουάζ, μαύροι που στρέφονται εναντίον λευκών. Αυτός είναι ο κόσμος της Flannery O’ Connor (1925-1964) στη μεταθανάτια συλλογή διηγημάτων της «Ημέρα της κρίσεως», μετάφραση Ρένα Χατχούτ, εκδόσεις Αντίποδες. Κάθε ιστορία της Ο’ Κόννορ αποτελεί ένα σύντομο ψυχολογικό θρίλερ, όντας το βασανιστικά βαθμιαίο ξεσκέπασμα μιας βαθιάς πληγής στο σώμα μιας διχασμένης και εξωφρενικά πολωμένης κοινωνίας, η οποία έχει μάθει να σφυρίζει αδιάφορα σε οποιονδήποτε έστω και υπαινιγμό για τις διαιρέσεις και για τα τραύματά της. Με φρικτούς, άλλωστε, υπαινιγμούς ξεκινούν όλες οι ιστορίες της Ο’ Κόννορ για να εξελιχθούν σε τεράστιες τραγωδίες. Κι αυτή η βραδυφλεγής ιεράρχηση, στηριγμένη σε μια εξαιρετική αίσθηση οικονομίας της πλοκής και κλιμάκωσης των γεγονότων, που θα αποδείξει γρήγορα και τη συμπυκνωμένη δομή της δραματουργίας της, συνιστά ενδεχομένως το απαραγνώριστο χαρακτηριστικό της γραφής της.
«Η επαιτεία» του Max De Paz, μετάφραση Κλαίρ Νεβέ – Εύα Σιούγγαρη, Κείμενα, έχει εντυπωσιάσει με την ευθύτητα και με την αμεσότητά του στη Γαλλία, με έναν συγγραφέα που γεννημένος το 2002, έγραψε το βιβλίο στα είκοσί του χρόνια. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του νεαρού Ντε Παζ βρίσκεται ένα παλαιό θέμα: οι φτωχοί και οι άστεγοι του Παρισιού τους οποίους παρακολουθεί στις καθημερινές τους κινήσεις και στην καθημερινή τους ζωή χωρίς υψηλόφρονες κοινωνικές καταγγελίες, μακριά από οποιαδήποτε διαστολή αισθημάτων διατρανωμένης αλληλεγγύης και φορμαρισμένης συμπόνιας, αλλά και πέρα από ωραίες προσδοκίες ή αυταπάτες. Εκείνο που προέχει στους ανοιχτούς δρόμους της γαλλικής πρωτεύουσας δεν είναι η προσδοκία κάποιας λύτρωσης, η οποία δεν θα έλθει ποτέ ούτε ο οίκτος (των άλλων ή ο δικός τους) για όσα συμβαίνουν στους άστεγους, δεν είναι καν η διάτρηση της υποκριτικής μάσκας όσων ανταποκρίνονται στην επαιτεία τους, μα όσα συγκλονίζουν στα βάθη της ψυχής τους την ύπαρξή τους: το βρομερό καταπλακωμένο από κουρέλια σώμα τους και, πράγμα παράξενο, όχι τόσο η πείνα τους όσο η όρεξή τους για τρελό και πολυτελές φαγοπότι, ικανό να στήσει από την αρχή τον βίο τους στα πόδια του.
Με τη νουβέλα του «Ο άνθρωπος που νίκησε τον θάνατο», μετάφραση Απόστολος Στραγαλινός, Κριτική, ο Φραντς Βέρφελ θα μας οδηγήσει σε μια Αυστρία, η οποία βγαίνει από τον αστερισμό της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας για να ακολουθήσει έναν μοναχικό δρόμο έκπτωσης σε όλα τα επίπεδα και κυρίως στο οικονομικό. Και εκείνοι, οι οποίοι θα πληγούν πρωτίστως εδώ δεν είναι οι προλετάριοι και η εργατική τάξη, όπως λέει ένας από τους επικουρικούς ήρωες, που βαδίζουν κατά μέτωπον στην καταστροφή και στον θάνατο μια και τα έχουν χαμένα όλα εξαρχής, μα οι εξαθλιωμένοι μικροαστοί, που τρέχουν να οχυρωθούν πίσω από την ευτελή τους ιδιοκτησία μπας και σωθούν πάση θυσία. Πρωταγωνιστής είναι ο 64χρονος Καρλ Φιάλα, πρώην υπάλληλος της Αυτοκρατορικής Οικονομικής Εισαγγελίας, που μολονότι συνταξιούχος εργάζεται ως επιστάτης σε μια αποθήκη με πενιχρό αντίτιμο. Ζει σε ένα φτωχικό διαμέρισμα μαζί με τη σύζυγό του, τον επιληπτικό τους γιο και την αδελφή της συζύγου, που καταπιέζει με την οξυθυμία, την γκρίνια και την κακία της τόσο την οικογένειά τους όσο και τη γειτονιά. Ο Βέρφελ θα προικίσει τον Καρλ με μια πρωτοφανή ικανότητα αντοχής, που θα κινητοποιήσει το ιατρικό προσωπικό και το επιστημονικό ενδιαφέρον, αγγίζοντας από τη μια πλευρά τα όρια της μαύρης κωμωδίας και της κοινωνικής παρωδίας και εξωθώντας από την άλλη μεριά την έκφραση, τους χαρακτήρες και τις μορφές του σε διογκώσεις και σμικρύνσεις που καθιστούν τα πάντα πιθανά.
Μια πολυσυζητημένη νουβέλα του Τόμας Μαν, το «Ο Μάριο και ο μάγος», μετάφραση και επίμετρο Μαρία Μάντη, εκδόσεις Καστανιώτη. Έχουν γίνει πλήθος και κατ’ επανάληψη συζητήσεις για το τι ακριβώς επιχείρησε ο Μαν με αυτό το βιβλίο, που γράφτηκε το 1929. Μια παραβολή και μια πολιτική προφητεία για τον επερχόμενο τότε ναζισμό; Κάτι που είχε να κάνει με την ομοφυλοφιλία και αποτυπώθηκε σε συχνότητα στο έργο του; Μια όχι τόσο πολιτική όσο κυρίως ηθική προειδοποίηση; Η Μαρία Μάντη, που έχει μεταφέρει σε υποδειγματικά ελληνικά τη νουβέλα, εξετάζει ενδελεχώς την ιστορία των κριτικών και των πολιτικών ερμηνειών της, αναφέροντας ως πηγές προλαλήσαντες όπως ο Χόφμαν και ο Βίνερ (πιθανώς και ο Φρόιντ, θα πρόσθετα). Όπως κι αν έχει, η δράση αναπτύσσεται σε ένα επινοημένο παραθεριστικό θέρετρο της Ιταλίας με πρωταγωνιστές τρία πρόσωπα: τον ομοδιηγητικό αφηγητή της ιστορίας, ταυτισμένο εμμέσως πλην σαφώς με τον Μαν, τον Μάριο, έναν νεαρό σερβιτόρο, και τον δαίμονα του Κακού, ένα είδος ταχυδακτυλουργού και μάγου, χωρίς ηλικία και με σκαιό βάδισμα. Ο μάγος ασκεί σε ένα ποικιλοτρόπως προβεβλημένο θέαμα τις δυνάμεις του ενώπιον του ακροατηρίου, υπνωτίζοντας, παγιδεύοντας, κοροϊδεύοντας, χλευάζοντας ακόμα και εξευτελίζοντας διαφόρους εθελοντές από το κοινό, το οποίο κατά τα άλλα διασκεδάζει και χειροκροτεί αμέριμνα. Όταν ο Μάριο θα μπει στη θέση του στόχου και ο μάγος θα τον αναγκάσει να τον φιλήσει, εξαπατώντας τον ότι είναι γυναίκα, θα τελειώσουν ξαφνικά τα πάντα. Ο μάγος θα σωριαστεί άψυχος από ένα κρυμμένο μικρό πιστόλι που έχει επάνω του ο Μάριο. Όσες συζητήσεις κι αν έχουν μεσολαβήσει, η πολιτική ερμηνεία ύστερα ιδίως από τη συλλογική εμπειρία και την καταχωρημένη μνήμη του 20ου αιώνα, δεν μπορεί παρά είναι κυρίαρχη: μαγνητισμός, κολακεία, βασανισμός του πληθυσμού, μια ανεξέλεγκτη βούληση που παρεισδύει δολίως στον ψυχισμό και στο σώμα συν απεγνωσμένη και αιματηρή αντίσταση η οποία θα ευαγγελιστεί τη λύτρωση. Όσο για τις αφηγηματικές τεχνικές του Μαν, βαθμιαία έως και σχεδόν βίαιη -και μαζί τελείως απρόβλεπτη – παρά τις πυκνές προαναγγελίες- κλιμάκωση.
Τα «Χειμωνιάτικα όνειρα» (1922), μετάφραση και επίμετρο Λένα Σαμαρά, Χνάρι,είναι ένα από τα σημαντικότερα διηγήματα του Francis Scott Key Fitzgerald κυρίως -και πάντως όχι μόνο- γιατί προοικονομεί τον «Μεγάλο Γκάτσμπυ». Το ασφυκτικά επίμονο όνειρο της κοινωνικής ανόδου, η θανάσιμη γοητεία με την οποία παγιδεύει τον ήρωα μια γυναίκα ικανή να μετατοπίζεται διαρκώς στον ορίζοντά του και η μοιραία σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία και στην πραγματικότητα προαναγγέλλουν έναν Γκάτσμπυ σε σμίκρυνση, αποκαλύπτοντας την πρώιμη ωριμότητα του Φιτζέραλντ. Προετοιμάζοντας τον «Μεγάλο Γκάτσμπυ»: Το διήγημα μοιάζει με προπαρασκευαστικό σχέδιο· το μυθιστόρημα με τον Γκάτσμπυ είναι ο ολοκληρωμένος πίνακας. Στο διήγημα η απώλεια είναι εσωτερική, στον μυθιστορηματικό Γκάτσμπυ είναι απόλυτη και ταυτίζεται με τον θάνατο. Και στις δύο περιπτώσεις, ο Φιτζέραλντ δείχνει ότι το αμερικανικό όνειρο δεν καταστρέφεται από την αποτυχία, αλλά από την ίδια του την υπόσχεση. Τα δύο βιβλία συνομιλούν εκ του σύνεγγυς. Το πρώτο συνιστά την πρώτη διατύπωση του μύθου· το δεύτερο, την οριστική του μορφή. Ο συγγραφέας επιστρέφει στα ίδια μοτίβα -στην τάξη, στην επιθυμία και στην αυταπάτη- για να τα μετασχηματίσει από προσωπική ιστορία σε εθνική αλληγορία.
