Ένα αόρατο «διόδιο» έχει στηθεί από την αρχή του 2026 στα βόρεια ηλεκτρικά σύνορα της Ελλάδας. Δεν έχει μπάρες ούτε τελωνειακούς υπαλλήλους.
Μετρά διοξείδιο του άνθρακα και μπορεί να προσθέσει δεκάδες ευρώ στο κόστος κάθε μεγαβατώρας που επιχειρεί να περάσει από τα Δυτικά Βαλκάνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι πίσω από αυτή την τεχνική αλλαγή συντελείται μια πολύ μεγαλύτερη ανατροπή.
Στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 οι προγραμματισμένες εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας από τη Βόρεια Μακεδονία προς την Ελλάδα κατέρρευσαν κατά 78% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα.
Την ίδια περίοδο οι αντίστροφες ροές, από την Ελλάδα προς τη Βόρεια Μακεδονία, αυξήθηκαν περίπου κατά 70%.
Λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα δυτικότερα, όμως, καταγράφεται εντελώς διαφορετική εικόνα. Οι προγραμματισμένες εξαγωγές από την Αλβανία προς την Ελλάδα παρέμειναν κοντά στις 196 GWh, σημειώνοντας μάλιστα μικρή ετήσια αύξηση περίπου 3%.
Η διαφορά κρύβεται, σε σημαντικό βαθμό, σε τέσσερα γράμματα: CBAM.
Από την 1η Ιανουαρίου εφαρμόζεται η οριστική φάση του ευρωπαϊκού Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα. Η ηλεκτρική ενέργεια περιλαμβάνεται στα προϊόντα του μηχανισμού και το ανθρακικό κόστος των εισαγωγών συνδέεται με την ευρωπαϊκή αγορά δικαιωμάτων εκπομπών.
Για το δεύτερο τρίμηνο του 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καθόρισε την τιμή του πιστοποιητικού CBAM στα 75,28 ευρώ ανά τόνο CO₂. Για τη Βόρεια Μακεδονία, με προκαθορισμένο συντελεστή 0,887 τόνους CO₂ ανά MWh, αυτό μεταφράζεται σε θεωρητική επιβάρυνση περίπου 66,77 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Την ίδια περίοδο η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια Μακεδονία ήταν 91,6 ευρώ/MWh και στην Ελλάδα 90,2 ευρώ. Με τόσο μικρή διαφορά τιμής, ένα πρόσθετο ανθρακικό κόστος αυτού του μεγέθους μπορεί να εξαφανίσει την οικονομική λογική μιας εξαγωγής.
Η Αλβανία ξεκινά από εντελώς διαφορετική αφετηρία. Χάρη στο υδροηλεκτρικό της μείγμα διαθέτει μηδενικό προκαθορισμένο συντελεστή CBAM. Έτσι, παρότι στο δεύτερο τρίμηνο η μέση τιμή της ήταν 88,6 ευρώ/MWh έναντι 90,2 ευρώ στην Ελλάδα –διαφορά μόλις 1,6 ευρώ– οι εξαγωγές της προς την ελληνική αγορά άντεξαν.
Δημιουργείται έτσι ένα καινούργιο ενεργειακό σύνορο: δεν μετρά πλέον μόνο ποιος διαθέτει φθηνότερο ρεύμα, αλλά πόσο άνθρακα κουβαλά αυτή η μεγαβατώρα όταν περνά στην ΕΕ.
Η τάση δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Η Energy Community καταγράφει ότι στο δεύτερο τρίμηνο οι χώρες της μετατράπηκαν συνολικά σε καθαρούς εισαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας από την ΕΕ, ενώ οι αντίστροφες εξαγωγές αποτελούσαν περισσότερο εξαιρέσεις. Παράλληλα προειδοποιεί ότι ακόμη και παραγωγοί ΑΠΕ εκτός ΕΕ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην τεκμηρίωση των πραγματικών εκπομπών τους, με πρόσθετο κόστος και ρυθμιστική αβεβαιότητα.
Η Κομισιόν χρειάστηκε μάλιστα τον Αύγουστο να διορθώσει προκαθορισμένες τιμές και να εκδώσει νέα σειρά οδηγιών για την εφαρμογή του CBAM από παραγωγούς εκτός ΕΕ.
Το ελληνικό ερώτημα είναι πλέον συγκεκριμένο: αλλάζει το CBAM τη γεωγραφία των εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας;
Το -78% στη διασύνδεση με τη Βόρεια Μακεδονία αποτελεί ισχυρή ένδειξη, όχι ακόμη απόδειξη αποκλειστικής αιτιότητας. Οι ροές επηρεάζονται και από τιμές, παραγωγή ΑΠΕ, υδρολογικές συνθήκες και διαθέσιμη δυναμικότητα των δικτύων. Η ίδια η Energy Community τονίζει ότι τα συμπεράσματα παραμένουν προκαταρκτικά.
Το βέβαιο είναι ότι ένα καινούργιο σύνορο δημιουργείται στα Βαλκάνια. Και για πρώτη φορά μπορεί να καθορίζει όχι μόνο πόσο κοστίζει το ρεύμα, αλλά και από ποια πλευρά των βορείων συνόρων συμφέρει να περάσει.
