Τα οφέλη που θα έχει για τους πολίτες η εφαρμογή μιας εθνικής στρατηγικής παρουσιάζει ο γενικός διευθυντής του ινστιτούτου χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού, Ελευθέριος Νικολάου.
Συνέντευξη στον Γ. Κατσιάνη
Εκτός από γενικός διευθυντής του Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, ο κ. Νικολάου είναι διευθυντής του Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπουργείου Οικονομικών (Τ.Ε.Α.-ΥΠ.ΟΙΚ.) και σύμβουλος Διοίκησης της Ελληνικής Ένωσης Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α.). Ως ειδικός στα χρηματοοικονομικά θέματα, θεωρεί ότι «ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός αποτελεί βασική δεξιότητα ζωής για κάθε σύγχρονο πολίτη» και τονίζει ότι οι χώρες που επένδυσαν συστηματικά στον συγκεκριμένο τομέα «παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα αποταμίευσης, επενδύσεων και χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των νοικοκυριών». Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τονίζει ότι «η οικονομική και χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να ενταχθεί ουσιαστικά και υποχρεωτικά στο σχολικό πρόγραμμα».
Κύριε Νικολάου, μετά από δύο μνημόνια, θεωρείτε ότι οι πολίτες έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη ωριμότητα ως προς την διαχείριση των χρηματοοικονομικών ζητημάτων;
«Η υπερδεκαετής οικονομική κρίση άφησε βαθύ αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία, με τους πολίτες να εμφανίζονται πλέον περισσότερο ευαισθητοποιημένοι σε ζητήματα αποταμίευσης, υπεύθυνου δανεισμού και γενικότερου οικονομικού προγραμματισμού. Ωστόσο, τα διεθνή στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται σημαντικά στο πεδίο του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες ενώ τα επίπεδα αποταμίευσης, ασφαλιστικής κάλυψης και συμμετοχής των νοικοκυριών σε επενδυτικά προϊόντα παραμένουν εξαιρετικά χαμηλά. Αυτό σημαίνει ότι, παρά την εμπειρία της κρίσης, εξακολουθεί να υπάρχει έντονη ανάγκη για συστηματική χρηματοοικονομική εκπαίδευση και καλλιέργεια οικονομικής συνείδησης, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές. Η κρίση ανέδειξε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο ότι ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός αποτελεί βασική δεξιότητα ζωής για κάθε σύγχρονο πολίτη αλλά και θεμελιώδες εργαλείο για την δόμηση κοινωνικής και προσωπικής χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας».
Με ποιους τρόπους το Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού συμβάλλει στην καταπολέμηση του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού;
«Το Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, το οποίο συμπλήρωσε φέτος 10 χρόνια επιτυχούς λειτουργίας, έχει αναπτύξει ένα ιδιαίτερα δυναμικό, πολυδιάστατο και εξωστρεφές έργο.Μέσα από καινοτόμα εκπαιδευτικά προγράμματα όπως το ‘Πρόγραμμα @ξία’, εκπαιδευτικές δράσεις σε σχολεία και πανεπιστήμια σε όλη την χώρα, διοργάνωση διεθνών συνεδρίων, συγγραφή εκπαιδευτικών βιβλίων και ενημερωτικών οδηγών, συνεργασίες με ακαδημαϊκά ιδρύματα, επιστημονικούς και θεσμικούς φορείς αλλά και κορυφαίες εταιρείες του ευρύτερου χρηματοοικονομικού κλάδου, επιδιώκουμε να μεταφέρουμε πρακτική χρηματοοικονομική γνώση στους πολίτες,με ιδιαίτερη έμφαση στην νέα γενιά και στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Επιπλέον, στο Ινστιτούτο αξιοποιούμε σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, κοινωνικά δίκτυα, ενημερωτικές καμπάνιες καθώς και υψηλού επιπέδου επιστημονικές έρευνες, ώστε το μήνυμα της χρηματοοικονομικής παιδείας να φτάσει σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό. Η ευρύτερη αυτή προσπάθεια αποτυπώνεται και σε σημαντικές θεσμικές πρωτοβουλίες, καθώς το Ινστιτούτο καθιέρωσε από φέτος τον εορτασμό της 15ης Μαρτίου ως Εθνικής Ημέρας Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, αναδεικνύοντας την σημασία της χρηματοοικονομικής παιδείας ως κρίσιμης εθνικής προτεραιότητας. Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αναβίωση -από το 2024- της Εθνικής Ημέρας Αποταμίευσης, μέσω του Πανελλήνιου Μαθητικού Διαγωνισμού Αποταμίευσης για μαθητές ΣΤ’ Δημοτικού, ο οποίος πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 31 Οκτωβρίου,με την συμμετοχή δεκάδων δημοτικών σχολείων και χιλιάδων μαθητών από όλη την Ελλάδα και τελεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Παιδείας, της Τράπεζας της Ελλάδος και του πανεπιστημίου Πειραιώς».
Θεωρείτε ότι το μάθημα των Οικονομικών θα πρέπει να διδάσκετε υποχρεωτικά στα σχολεία;
«Ασφαλώς. Πιστεύω ότι η οικονομική και χρηματοοικονομική εκπαίδευση πρέπει να ενταχθεί ουσιαστικά και υποχρεωτικά στο σχολικό πρόγραμμα, αποτελώντας βασικό πυλώνα ενός αναμορφωμένου, σύγχρονου εκπαιδευτικού συστήματος. Σήμερα, οι νέοι καλούνται από μικρή ηλικία να διαχειριστούν ψηφιακές συναλλαγές, τραπεζικά προϊόντα, ηλεκτρονικές αγορές και επενδυτικές επιλογές, χωρίς όμως να διαθέτουν πάντοτε τις απαραίτητες γνώσεις. Συνολικά, η χρηματοοικονομική παιδεία δεν αφορά μόνον το χρήμα. Αφορά την σωστή λήψη αποφάσεων, την υπευθυνότητα, την κατανόηση του κινδύνου και την δημιουργία μιας κουλτούρας αποταμίευσης και μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, δράσεις όπως το ‘Πρόγραμμα @ξία’ και ο Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αποταμίευσης αποκτούν ιδιαίτερη αξία, καθώς φέρνουν τα παιδιά σε επαφή με βασικές χρηματοοικονομικές έννοιες ήδη από το δημοτικό σχολείο. Η διεθνής εμπειρία αποδεικνύει ότι οι χώρες που επένδυσαν συστηματικά στον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα αποταμίευσης, επενδύσεων και χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των νοικοκυριών».
Πόσο εύκολη υπόθεση είναι για έναν πολίτη να διαχειριστεί σωστά τα οικονομικά του ζητήματα σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές συνθήκες προκαλούν αστάθεια;
«Η τρέχουσα συγκυρία είναι εξαιρετικά απαιτητική. Οι πληθωριστικές πιέσεις, οι γεωπολιτικές κρίσεις, οι διακυμάνσεις στις αγορές και η ταχύτητα των τεχνολογικών εξελίξεων δημιουργούν ένα περιβάλλον συνεχούς αβεβαιότητας. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός μετατρέπεται σε βασικό εργαλείο προστασίας των πολιτών. Υπό αυτές τις συνθήκες, ένας χρηματοοικονομικά ενημερωμένος πολίτης μπορεί να οργανώνει καλύτερα τον προσωπικό ή οικογενειακό προϋπολογισμό του, να αποφεύγει την ανάληψη υπερβολικών κινδύνων, να αξιολογεί σωστά τις επενδυτικές επιλογές και να σχεδιάζει πιο αποτελεσματικά το μέλλον του. Θα πρέπει όμως να κατανοήσουμε πως η χρηματοοικονομική παιδεία δεν εξαλείφει τις δυσκολίες αλλά βοηθά σημαντικά τους πολίτες να λαμβάνουν πιο ψύχραιμες, υπεύθυνες και ορθολογικές αποφάσεις».
Ποιοι είναι οι στόχοι που έχει θέσει για φέτος το Ινστιτούτο;
«Στόχος μας είναι να διευρύνουμε ακόμα περισσότερο την παρουσία του Ινστιτούτου στην ελληνική κοινωνία και να ενισχύσουμε την χρηματοοικονομική εκπαίδευση με σύγχρονα εργαλεία και μετρήσιμα αποτελέσματα. Επιδιώκουμε την περαιτέρω ανάπτυξη του ‘Προγράμματος @ξία’, την ενίσχυση των ψηφιακών δράσεων ενημέρωσης, καθώς και την συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και ακαδημαϊκά ιδρύματα. Παράλληλα, συνεχίζουμε την θεσμική ενίσχυση σημαντικών πρωτοβουλιών, όπως η Εθνική Ημέρα Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού και ο Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός Αποταμίευσης, οι οποίες συμβάλλουν ουσιαστικά στην διαμόρφωση χρηματοοικονομικής κουλτούρας από μικρή ηλικία. Θεωρούμε επίσης ιδιαίτερα σημαντική την συμβολή μας στην δημόσια συζήτηση για τον βέλτιστο σχεδιασμό και την υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, σε ευθυγράμμιση με τις κατευθύνσεις του ΟΟΣΑ και άλλων διεθνών οργανισμών. Πρόκειται για μια αναγκαία εθνική προτεραιότητα καθώς η ενίσχυση της αποταμίευσης, της επενδυτικής κουλτούρας και της χρηματοοικονομικής ανθεκτικότητας των ελληνικών νοικοκυριών αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για την βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας».
