Το 2020 ψηφίστηκε ως ένας από τους 40 καλύτερους καθηγητές ΜΒΑ κάτω των 40 ετών στον κόσμο από τον αμερικανικό οργανισμό Poets & Quants. Ο λόγος για τον Γιώργο Πάνο, ο οποίος εγκατέλειψε την Παγκόσμια Τράπεζα για χάρη της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.
Ο καθηγητής Χρηματοοικονομικής Διοίκησης του ΑΠΘ θεωρεί ότι η χώρα μας μπορεί να επιστρέψει στην προ κρίσης περίοδο μέχρι το 2033 αν συνεχίσει την υλοποίηση «ουσιαστικών θεσμικών μεταρρυθμίσεων» ενώ τάσσεται υπέρ της επαναφοράς των συλλογικών συμβάσεων εργασίας.
Κύριε καθηγητά, τι σας ώθησε να εγκαταλείψετε την Παγκόσμια Τράπεζα και να ακολουθήσετε ακαδημαϊκή καριέρα;
«Η απασχόληση σε διεθνείς οργανισμούς σε νεαρή ηλικία είναι η καλύτερη δυνατή εμπειρία για έναν απόφοιτο πανεπιστημίου. Κατά την απασχόληση μου στην Παγκόσμια Τράπεζα οι μεγάλες διαπιστώσεις αφορούσαν τον τρόπο που δουλεύουν οι πηγές ενδογενούς ανάπτυξης για το καλό μιας εθνικής οικονομίας. Αυτές αφορούν την υγεία, την τεχνολογική καινοτομία, τις επενδύσεις με αυξανόμενες αποδόσεις (π.χ. ψηφιακές ή ενεργειακές υποδομές), τις επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο (π.χ. σχολική εκπαίδευση), τη μάθηση και συσσώρευση εμπειρίας (π.χ. επαγγελματική εκπαίδευση και δια βίου μάθηση του προσωπικού), τις εξωτερικότητες γνώσης (π.χ. διάδραση πανεπιστημίων και επιχειρήσεων),τη θεσμική ποιότητα (π.χ. ταχύτητα απόδοσης δικαιοσύνης) και την ανάπτυξη του χρηματοοικονομικού συστήματος (μέσω διεύρυνσης της πρόσβασης της κοινωνίας σε καλά χρηματοοικονομικά προϊόντα, του θεσμικού-τεχνολογικού εκσυγχρονισμού των υποδομών και των λειτουργικών και αποδοτικών αγορών).Τα ακαδημαϊκά μου ενδιαφέροντα στα χρηματοοικονομικά, τα εργασιακά και συμπεριφορικά οικονομικά ήταν τέτοια που η μετάβαση στο πανεπιστήμιο ήταν φυσική εξέλιξη, μιας και η πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποτελεί το μεγαλύτερο εργαστήριο για την προσπάθεια βελτίωσης αυτών των πηγών ενδογενούς ανάπτυξης των οικονομιών παγκόσμια».
Θεωρείτε ότι η ελληνική οικονομία έχει επιστρέψει στο δρόμο της ανάπτυξης και δεν διατρέχει κίνδυνο από ασύμμετρες απειλές, κατά την προσφιλή άποψη τέως πρωθυπουργού;
«Αν σκεφτούμε την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων ενεργοποίησης όλων των παραπάνω πηγών, υπάρχει ακόμα δρόμος για να μπει η ελληνική οικονομία σε τροχιά ενδογενούς ανάπτυξης που θα την έκανε ανοσοποιημένη από συστημικές μεγα-απειλές».
Οι συνεχείς αυξήσεις στον κατώτατο μισθό μπορούν να υποκαταστήσουν τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας;
«Ο κατώτατος μισθός μπορεί να λειτουργήσει ως δίχτυ προστασίας, αλλά όχι ως υποκατάστατο των συλλογικών συμβάσεων. Η ενίσχυση της συλλογικής διαπραγμάτευσης, σε συνδυασμό με έναν επαρκή κατώτατο μισθό, αποτελεί τον πιο ισχυρό μηχανισμό για τη δίκαιη ρύθμιση της αγοράς εργασίας. Η ιστορία έχει δείξει ότι τα οφέλη των μεγάλων βιομηχανικών επαναστάσεων μετατράπηκαν σε αυξημένη παραγωγικότητα του εργατικού δυναμικού και οικονομική ανάπτυξη με τρόπο που απέδιδε τα οφέλη ευρύτερα στην κοινωνία όταν υπήρχαν θεσμοί που διασφάλιζαν δίκαιη διανομή της προόδου, μεταξύ αυτών οι συλλογικές συμβάσεις και η οργανωμένη διαπραγμάτευση».
Πόσα χρόνια θα χρειαστούν για να επιστρέψει η Ελλάδα στην προ κρίσης εποχή;
«Η πορεία της ελληνικής οικονομίας προς την πλήρη ανάκαμψη από την κρίση του 2008 εξαρτάται καθοριστικά από τη βούληση και ικανότητα υλοποίησης ουσιαστικών θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Αν η χώρα συνεχίσει χωρίς δομικές αλλαγές στους τομείς της Δικαιοσύνης, της Δημόσιας Διοίκησης, της Παιδείας και της αγοράς εργασίας, με περιορισμένη προσέλκυση επενδύσεων και χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας, τότε η ανάκαμψη θα είναι αργή και πιθανότατα θα χρειαστούν πάνω από δεκατρία χρόνια – δηλαδή έως το 2040 – για να επανέλθει το ΑΕΠ στα προ κρίσης επίπεδα. Αντιθέτως, ένα σενάριο με στοχευμένες, αξιόπιστες και φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες για ταχύτερη μεγέθυνση, μέσω αύξησης της εμπιστοσύνης, κινητοποίησης ιδιωτικών επενδύσεων και ενίσχυσης της καινοτομίας. Σε αυτή την περίπτωση, η χώρα θα μπορούσε να επιτύχει επιστροφή στο επίπεδο ευημερίας του 2008 έως το 2032–2033, μειώνοντας σημαντικά το κοινωνικό και αναπτυξιακό κόστος της καθυστέρησης. Η επιλογή, συνεπώς, δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και βαθιά θεσμική και πολιτική, καθώς συνδέεται με το μοντέλο ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής που θα ακολουθήσει η Ελλάδα σε αυτή και την επόμενη περίοδο διακυβέρνησης».
Κατά την άποψη σας, ποιος είναι ο καλύτερος τομέας για επενδύσεις σήμερα στην Ελλάδα;
«Η επιλογή του κατάλληλου τομέα για επενδύσεις στην Ελλάδα εξαρτάται από το προφίλ και τον χρονικό ορίζοντα του επενδυτή, το επίπεδο ρίσκου που μπορεί να αναλάβει και τις εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό, τομείς όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η τεχνολογία, η αγροδιατροφή αλλά και οι υποδομές και η εφοδιαστική αλυσίδα, παρουσιάζουν σημαντικές δυνατότητες. Ιδιαίτερα ο τελευταίος, που αφορά τη μεταφορά, αποθήκευση, διανομή και διαχείριση προϊόντων αποκτά στρατηγική σημασία για τον ρόλο της Ελλάδας ως διαμετακομιστικού κόμβου. Η ανάπτυξή του προϋποθέτει όχι μόνο επενδύσεις σε υποδομές, αλλά και λειτουργικούς θεσμούς και τεχνολογική καινοτομία. Παράλληλα, η οικονομική πρόοδος προϋποθέτει ευρύτερη συμμετοχή των πολιτών στις επενδύσεις. Από τους αποταμιευτικούς λογαριασμούς υψηλής απόδοσης, τα αμοιβαία κεφάλαια, τα ομόλογα και τις μετοχές έως και την αγορά ακινήτων, κάθε μορφή επένδυσης ανταποκρίνεται σε διαφορετικά προφίλ και στόχους. Η επιχειρηματικότητα, ειδικά σε νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, συνδυάζει επενδυτική απόδοση με κοινωνική προστιθέμενη αξία. Σε ένα ρευστό περιβάλλον γεωπολιτικών μεταβολών και τεχνολογικής μετάβασης, η χώρα χρειάζεται να επαναπροσδιορίσει το αναπτυξιακό της πρότυπο, αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματά της με στόχο τη βιώσιμη και εξωστρεφή μεγέθυνση, δίνοντας έμφαση και σε άλλους στρατηγικούς τομείς πέραν του τουρισμού και της αγοράς κατοικίας που απευθύνεται σε κατοίκους του εξωτερικού. Η μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό και επενδυτικό μοντέλο απαιτεί συνδυασμό στρατηγικών επενδύσεων, θεσμικής αξιοπιστίας και ενεργοποίησης του πολίτη ως φορέα οικονομικής αλλαγής. Μόνο με μια τέτοια ολιστική προσέγγιση μπορεί η Ελλάδα να διασφαλίσει ανθεκτική πρόοδο με κοινωνική συνοχή».
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ KARFITSA
