Συμφωνία αμοιβαίας άμυνας υπέγραψαν την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου η Τουρκία και το Κατάρ, κατά τη συνάντηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον εμίρη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι στην Κωνσταντινούπολη. Ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι οι δύο χώρες θα εργαστούν για την αποτροπή νέας ανάφλεξης στον Κόλπο, χωρίς να δημοσιοποιηθούν οι συγκεκριμένες δεσμεύσεις της συμφωνίας.
Η κίνηση εντάσσεται σε μια συστηματική προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τη θέση της στη Μέση Ανατολή. Οι πρωτοβουλίες των τελευταίων μηνών δείχνουν ότι ο Ερντογάν επιδιώκει να συνδέσει τη στρατιωτική συνεργασία με τη διπλωματική παρουσία, ώστε η Τουρκία να αποτελεί απαραίτητο συνομιλητή στις περιφερειακές εξελίξεις.
Ένα πλέγμα αμυντικών συνεργασιών
Τον Αύγουστο, η Τουρκία υπέγραψε με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας. Σύμφωνα με το Reuters, περιλαμβάνει ρήτρα που αντιμετωπίζει ένοπλη επίθεση κατά ενός μέλους ως επίθεση κατά όλων.
Τον Σεπτέμβριο, ο Χακάν Φιντάν δήλωσε ότι η Άγκυρα ήταν έτοιμη να καλύψει στρατιωτικές και τεχνικές ανάγκες του Ριάντ απέναντι στις επιθέσεις των Χούθι. Ωστόσο, η συμφωνία δεν συνεπάγεται αυτόματη ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων, για την οποία απαιτείται ξεχωριστή κοινοβουλευτική εξουσιοδότηση.
Ακολούθησε τον Οκτώβριο το μνημόνιο «Badr» μεταξύ Τουρκίας, Κατάρ, Πακιστάν και Ινδονησίας, με αντικείμενο τη στρατιωτική παραγωγή, την εκπαίδευση και την έρευνα. Πρόκειται για διαφορετικό πλαίσιο συνεργασίας, χωρίς να έχει ανακοινωθεί αντίστοιχη ρήτρα συλλογικής άμυνας.
Οι συμφωνίες αυτές δίνουν πρακτικό περιεχόμενο στην τουρκική κινητικότητα: δημιουργούν δεσμούς μέσω εξοπλισμών, τεχνικής υποστήριξης και στρατιωτικού συντονισμού. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι μιας χώρας που διεκδικεί μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης —και επιρροής— στην ασφάλεια της περιοχής.
Αμερικανική συνεργασία, με όρια
Η Ουάσιγκτον συνεργάζεται με την Άγκυρα σε περιφερειακούς φακέλους, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφραστεί θετικά για τον Ερντογάν και έχει ανοίξει τη συζήτηση για κυρώσεις και εξοπλιστικά. Αυτό, όμως, δεν τεκμηριώνει αμερικανική έγκριση κάθε τουρκικής πρωτοβουλίας ή των όρων της νέας συμφωνίας με το Κατάρ. Η ασφαλέστερη εκτίμηση είναι ότι υπάρχει συνεργασία όπου συμπίπτουν συμφέροντα, την οποία η τουρκική ηγεσία αξιοποιεί για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση.
Οι συμμαχίες δεν εξαφανίζουν τις διαφωνίες
Τα όρια αυτής της πολιτικής φαίνονται στη σχέση με την Αίγυπτο. Παρά τις επαφές και τον περιφερειακό συντονισμό, το Κάιρο επανέλαβε τον Οκτώβριο την απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα αιγυπτιακά θαλάσσια δικαιώματα.
Για την Ελλάδα, η διάκριση είναι ουσιαστική: η ενίσχυση των σχέσεων της Τουρκίας με άλλες χώρες δεν σημαίνει αυτομάτως αποδοχή των διεκδικήσεών της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ο Ερντογάν επιχειρεί να κατοχυρώσει ρόλο σε όσο το δυνατόν περισσότερα περιφερειακά μέτωπα. Το εάν η διπλωματική αυτή δραστηριότητα θα μετατραπεί σε σταθερή επιρροή θα κριθεί από την εφαρμογή των συμφωνιών και από το κατά πόσο οι εταίροι του είναι διατεθειμένοι να ακολουθήσουν τις τουρκικές επιλογές.
