Αν ένας γεωλόγος αναλάμβανε το δύσκολο εγχείρημα να σκιαγραφήσει τη σύγχρονη Τουρκία, θα την παρομοίαζε με ηφαίστειο που έχει δώσει ισχυρές εκρήξεις στο παρελθόν και ουδείς γνωρίζει πότε θα εκραγεί ξανά. Άλλωστε, η χώρα βρίσκεται στο σταυροδρόμι δύο γεωγραφικών συστημάτων (ΝΑ Ευρώπη και Μέση Ανατολή) με έντονη «σεισμική δραστηριότητα» ανά την πορεία των ετών.
Σήμερα όμως κυριαρχεί μια ευρύτερη δυσχέρεια κατανόησης των βασικών συνισταμένων που συνθέτουν το τουρκικό κοινωνικό γίγνεσθαι και κυρίως μια αδυναμία ανάλυσης της ψυχοσύνθεσης του θεσμικού τουρκικού κατεστημένου, κυρίως λόγω της αναθεωρητικής του στάσης.
Το 1381 ο Μουράτ Ι δημιουργεί το πρώτο επίλεκτο σώμα στρατού δίνοντάς του το όνομα «Γενίτσαροι» (yeniceri), που σημαίνει «νέος στρατιώτης». Στην αρχή το σώμα των Γενίτσαρων επανδρώθηκε από νέους πολεμιστές που πιάνονταν αιχμάλωτοι στη μάχη και τους δινόταν η ευκαιρία να γλιτώσουν τη ζωή τους αν προσηλυτίζονταν στο Ισλάμ και αποδέχονταν την κυριαρχία του σουλτάνου. Πολύ σύντομα όμως ο Μουράτ Ι αλλάζει το σύστημα στρατολόγησης των Γενιτσάρων, υιοθετώντας την πρακτική των Μαυριτανών στην Ισπανία, γνωστή ως devsirme (παιδομάζωμα). Έκτοτε, ο στρατός και οι ονομασίες που θα αποδοθούν κατά καιρούς σε διάφορα σώματα που το απαρτίζουν θα φτάσουν στην κορωνίδα της δύναμής τους, ιδίως κατά την κεμαλική περίοδο, όταν θα κατέχει τη θέση, θα λέγαμε συμβολικά, ενός «αλάθητου ιερατείου».
Για να γίνει κατανοητή η ισχύς του στρατού στο εσωτερικό του τουρκικού πολιτικού οικοδομήματος θα λέγαμε ότι εμφανίζεται να κατέχει το μονοπώλιο της «κεμαλικής αλήθειας», ενώ διατήρησε έως και σήμερα, με τη βοήθεια του επί πολλά έτη μονοπολικού κεμαλικού πολιτικού κατεστημένου, το δικαίωμα της εμπλοκής του στα κοινά για να προστατεύσει την ουσία των μεταρρυθμίσεων του Κεμάλ.
Η μοναδική ίσως περίπτωση που η Ευρώπη έχει λειτουργήσει έως σήμερα ως κέντρο ελέγχου της στρατιωτικής παρεμβατικότητας στην εσωτερική δομή υποψήφιου προς ένταξη κράτους είναι η περίπτωση της Τουρκίας. Τα κριτήρια της Κοπεγχάγης αναφορικά με τις προϋποθέσεις ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και η διαδικασία παρακολούθησης (monitoring) του τρόπου εκπλήρωσης των κριτηρίων αυτών αποτελούν ίσως την πλέον πολιτική κίνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την εποχή της ίδρυσής της. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία των κριτηρίων αυτών είναι η ειδική θέση και ο ιδιόμορφος ρόλος του στρατού στην κλίμακα ισχύος της πολιτικής αρένας της Τουρκίας, που τοποθετείται στη λίστα των πολιτικών κριτηρίων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει ότι ο ειδικός ρόλος του στρατού στο τουρκικό πολιτικό σύστημα δεν επιτρέπει στη χώρα να ακολουθήσει τις μεταρρυθμίσεις αυτές που θα καταστήσουν τη χώρα ακόλουθη με το ευρωπαϊκό αστικό δημοκρατικό κεκτημένο. Ο στρατός, σύμφωνα με ειδικές μελέτες που έχουν εκπονηθεί, δρα ως ανεξάρτητος παράγοντας πολιτικής ισχύος δίχως να υπόκειται σε ελεγκτικούς συνταγματικούς μηχανισμούς, ενώ οι στρατιωτικοί εκλαμβάνουν πλέον τους εαυτούς τους ως κηδεμόνες (custodians) και όχι ως υπερασπιστές (defenders) του Συντάγματος.
Ο στρατός στην Τουρκία σήμερα διατηρεί την ισχυρή παρεμβατικότητά του, ενώ από την άλλη συνεχίζει να απολαμβάνει την υποστήριξη και την εμπιστοσύνη της πλειονότητας της κοινής γνώμης. Σε όλες τις πρόσφατες πολιτικές κρίσεις ο στρατός με δημόσιες παρεμβάσεις του έχει πάρει θέση απέναντι στις αποφάσεις τής νόμιμα εκλεγμένης κυβέρνησης της χώρας.
Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η επίσημη ομιλία του Τούρκου Α/ΓΕΕΘΑ στη Σχολή Πολέμου τον Σεπτέμβριο του 2006, ομιλία που μεταδόθηκε απευθείας από όλα τα τηλεοπτικά μέσα της χώρας, αναφορικά με τον ισλαμικό κίνδυνο που απειλεί τη χώρα και τη σταθερή προσήλωση του στρατού στην αναχαίτιση όλων των δυνάμεων, θεσμικών και εξωθεσμικών, στο εσωτερικό της χώρας, που δρουν με στόχο την ανατροπή του κεμαλικού χαρακτήρα της Τουρκίας. Ο ειδικός ρόλος του στρατού παραμένει ανεπηρέαστος από τις όποιες εξελίξεις στο εσωτερικό της χώρας και από τις εξωτερικές πιέσεις.
Αρκεί να αναφέρουμε ότι η εισαγωγή ενός Τούρκου μαθητή σε μια από τις τρεις παραγωγικές στρατιωτικές σχολές της χώρας είναι ακόμη πιο δύσκολη και απαιτητική και από την είσοδο στην Ιατρική Σχολή. Οι στρατιωτικοί λαμβάνουν μια εξαιρετικά υψηλή παιδεία, αφού το ακαδημαϊκό πρόγραμμα σπουδών είναι απολύτως ισορροπημένο μεταξύ της στρατιωτικής εκπαίδευσης και των μαθημάτων θεωρητικής και θετικής κατεύθυνσης, ενώ τα μέλη που καταλαμβάνουν τα υψηλά κλιμάκια στο στράτευμα έχουν μετεκπαιδευτεί στο περίφημο West Point των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αντιλαμβάνεται εύκολα κανείς γιατί ο τουρκικός ρητορικός λόγος τορπιλίζεται κάθε φορά που έρχεται στο προσκήνιο η αυξανόμενη πολεμική ισχύς της Ελλάδος, αφού τούτο δείχνει να βάλλει κατά του ισχυρού ψυχολογικού της παράγοντα που τον έχει ολοκληρωτικά επιστηρίξει στη στρατιωτική της παράμετρο.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ POLITICAL
