Κινηματογραφικές παραγωγές, μυθιστορηματικά και κάθε λογής βιβλία, ντοκιμαντέρ και άρθρα σε κορυφαίες εφημερίδες καταπιάνονται κατά καιρούς με θεωρίες συνωμοσίας που περιβάλλουν το Βατικανό και τα… καλά κρυμμένα μυστικά του.
Του ΝΙΚΟΛΑ ΚΑΜΠΑ – ΚΟΡΩΝΑΙΟΥ
Το Βατικανό έχει φροντίσει να κρύψει τις σκοτεινές πτυχές της ιστορίας του, όμως τα στοιχεία που έρχονται στην επιφάνεια και αφορούν απόρρητα έγγραφα από την εποχή του Πάπα Πίου ΙΒ’ σοκάρουν. Τα εν λόγω έγγραφα αναφέρονται στις σχέσεις του Αδόλφου Χίτλερ με τον Πάπα και στις απόρρητες συναντήσεις τους ήδη πριν από την εισβολή του στην Πολωνία.
Το παρασκήνιο πίσω από αυτή την αποκάλυψη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς όταν το 2000 ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β’ ήταν έτοιμος να ανακοινώσει την αγιότητα του Πίου ΙΒ’, οι αντιρρήσεις τον ανάγκασαν να ματαιώσει τα σχέδιά του. Ο διάδοχός του, Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ’, εισηγήθηκε η «αγιοποίηση» του Πίου να ανασταλεί μέχρι το άνοιγμα των αρχείων του Βατικανού κατά τα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αφού το 2019 ο Πάπας Φραγκίσκος ενέκρινε τη διαδικασία, τα απόρρητα έγγραφα έγιναν διαθέσιμα στους μελετητές το 2020, με τις αποκαλύψεις που βλέπουν σήμερα το φως της δημοσιότητας να είναι δραματικές.
Οι σχέσεις με τους ναζί
Οι σχέσεις του Βατικανού με τους ναζί ήταν ιδιαίτερα ταραγμένες, αφού ο προκάτοχος του Πίου ΙΒ’, Πίος ΙΑ’, είχε εκδώσει εγκύκλιο που καταδίκαζε τη ναζιστική κυβέρνηση της Γερμανίας, κυρίως για την αντιμετώπιση του Χίτλερ απέναντι στην καθολική εκκλησία και για τη διάδοση μια παγανιστικής ιδεολογίας. Όλα αυτά, μέχρι τη στιγμή που ο διάδοχός του αποφάσισε να αλλάξει εντελώς στρατηγική.
Με την ενθρόνιση του Πίου ΙΒ’, ο Χίτλερ άδραξε την ευκαιρία και επιχείρησε να βελτιώσει τις σχέσεις του με το Βατικανό, επιλέγοντας τον πρίγκιπα Φίλιπ φον Χέσεν, γαμπρό του βασιλιά της Ιταλίας Βίκτωρα Εμμανουήλ Γ’, για να αναλάβει το ζήτημα. Με στόχο τη διατήρηση του απορρήτου, οι δύο πλευρές προχώρησαν σε υπόγειες και ανεπίσημες συνομιλίες. Από τον Απρίλιο του 1939 το σχέδιο τέθηκε σε εφαρμογή, με τη συνάντηση του Φον Χέσεν με τον Πάπα να πραγματοποιείται για πρώτη φορά στα μέσα Μαΐου, στο διαμέρισμα του καρδινάλιου και υπουργού Εξωτερικών Λουίτζι Μαγιόνε.
Η συνομιλία έγινε στα γερμανικά, αφού ο Πίος διέμεινε για δώδεκα χρόνια στη Γερμανία, με το περιεχόμενο να αφορά την πιθανότητα ο Πάπας να υπογράψει γραπτές δεσμεύσεις για διάφορα ζητήματα, οι οποίες θα γεφύρωναν το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών. Μάλιστα, στην ατζέντα βρέθηκαν θέματα όπως η αποχή της Εκκλησίας από τα πολιτικά ζητήματα και τα σεξουαλικά εγκλήματα για τα οποία κατηγορούνταν εκατοντάδες Γερμανοί ιερείς. Παράλληλα, εστάλη και φάκελος για καταστροφή των αρχείων που αφορούσαν περιπτώσεις ανηθικότητας μοναχών και ιερέων. Έπειτα από αυτή τη συνάντηση ακολούθησαν και άλλες, ενώ προέκυψαν κάποιες άτυπες συμφωνίες για ζητήματα που απασχολούσαν το Βατικανό.
Διαπραγματεύσεις
Μετά την κατάκτηση της Πολωνίας, η γερμανική πλευρά επιδίωξε να αναβαθμίσει τις διαπραγματεύσεις. Ο Πίος ΙΒ’ εξέφρασε πέντε αιτήματα, προκειμένου να συμφωνήσει, τα οποία αφορούσαν εκκλησιαστικά ζητήματα. Τελικά ο Πάπας συναντήθηκε με τον Γερμανό ΥΠΕΞ, Φον Ρίμπεντροπ στις 11 Μαρτίου 1940, παρ’ όλα αυτά ούτε από αυτή ούτε από τις επόμενες συζητήσεις προέκυψε επίσημη συμφωνία, με τους ναζί όμως να καταφέρνουν από την αρχή να εξασφαλίσουν τη σιωπή του Πάπα.
Η αποτίμηση των γεγονότων σήμερα βρίσκει τους ιστορικούς να εκτιμούν ότι η κάθε πλευρά είχε διαφορετικές επιδιώξεις από τις διαπραγματεύσεις. Αφενός το Βατικανό επιδίωκε την προστασία των θεσμικών πόρων και των προνομίων της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, αφετέρου ο Χίτλερ τον τερματισμό της κριτικής από το Βατικανό.
Ο Πίος ΙΒ’ δεν έθεσε ποτέ το ζήτημα της βαρβαρότητας των ναζί, όπως και αυτό των φυλετικών διακρίσεων. Ακόμα και όταν οι φρικαλεότητες των ναζί αναδύθηκαν στην επιφάνεια, ο Πίος ΙΒ’ αρνήθηκε να πει το οτιδήποτε.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ POLITICAL
