Η νέα έξαρση έντασης μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν μετά τη πολύνεκρη επίθεση στο Κασμίρ έχει ενεργοποιήσει τους διπλωματικούς μηχανισμούς της Ουάσινγκτον, που επιχειρεί να αποτρέψει έναν καταστροφικό πόλεμο μεταξύ των δύο πυρηνικών δυνάμεων της Νότιας Ασίας. Την ώρα που ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, επικοινωνεί με Ισλαμαμπάντ και Νέο Δελχί, η γεωοικονομική κοινότητα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: καμία από τις δύο χώρες δεν αντέχει έναν πόλεμο — και ο πλανήτης ακόμη λιγότερο.
Οι πρώτες οικονομικές αντιδράσεις
Με το ξέσπασμα της κρίσης, οι χρηματοπιστωτικές αγορές και των δύο χωρών κατέγραψαν απώλειες. Στην Ινδία, η ρουπία υποχώρησε κατά 0,2% μέσα σε μία συνεδρίαση, ενώ το χρηματιστήριο της Βομβάης σημείωσε απώλειες σε αντίθεση με την ευρύτερη ασιατική τάση. Στο Πακιστάν, ο δείκτης KSE-100 βούτηξε σχεδόν 2% μετά τις δηλώσεις περί αντίποινων από την Ινδία, επιδεινώνοντας τη χρηματοοικονομική εικόνα μιας χώρας ήδη επιβαρυμένης από υψηλό πληθωρισμό και περιορισμένα συναλλαγματικά αποθέματα.
Παράλληλα, οι κυβερνήσεις των δύο χωρών επέβαλαν εμπορικά μέτρα απομόνωσης. Το Ισλαμαμπάντ ανέστειλε κάθε μορφή διμερούς εμπορίου και έκλεισε τα σύνορα – χερσαία και εναέρια. Η κίνηση έχει πρωτίστως συμβολική σημασία, καθώς το εμπόριο Ινδίας–Πακιστάν είχε ήδη υποχωρήσει κάτω από το $1,2 δισ. ετησίως. Ωστόσο, οι επιπτώσεις είναι στοχευμένες: η πακιστανική φαρμακοβιομηχανία εξαρτάται σε κρίσιμο βαθμό από ινδικά φάρμακα και πρώτες ύλες. Η απουσία τους απειλεί με ελλείψεις και άνοδο τιμών σε ευαίσθητα προϊόντα.
Στον τομέα των συγκοινωνιών, το κλείσιμο του πακιστανικού εναέριου χώρου έχει αναγκάσει τις ινδικές αεροπορικές εταιρείες να παρακάμπτουν τη χώρα, αυξάνοντας τη διάρκεια και το κόστος πτήσεων προς Ευρώπη και Β. Αμερική. Το προηγούμενο του 2019 — με ζημίες $64 εκατ. σε διάστημα πέντε μηνών — δείχνει ότι τα έμμεσα κόστη σύρραξης ξεκινούν πολύ πριν την πρώτη σφαίρα.
Πόλεμος και οικονομική αποσταθεροποίηση
Σε περίπτωση πλήρους πολεμικής σύγκρουσης, οι μακροπρόθεσμες οικονομικές επιπτώσεις θα είναι βαθιές και ασύμμετρες. Για την Ινδία – με ΑΕΠ άνω των $3 τρισ. – ένας πόλεμος θα εκτρέψει σημαντικούς πόρους από τις αναπτυξιακές ανάγκες προς τις στρατιωτικές δαπάνες. Η αύξηση των αμυντικών δαπανών θα ασκήσει δημοσιονομική πίεση, ενώ η επιδείνωση της επενδυτικής εμπιστοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε εκροή κεφαλαίων και καθυστέρηση μεγάλων έργων σε τεχνολογία, υποδομές και πληροφορική.
Η σχετική ανθεκτικότητα της ινδικής οικονομίας, με τη μεγάλη εσωτερική αγορά, ίσως απορροφήσει ορισμένους κραδασμούς, όμως ο πολιτικός στόχος της Ινδίας να αποτελέσει τον «κινητήρα ανάπτυξης της Ασίας» θα δεχθεί σοβαρό πλήγμα.
Για το Πακιστάν, το κόστος θα είναι υπαρξιακό. Μια οικονομία με πληθωρισμό άνω του 38%, ελάχιστα συναλλαγματικά αποθέματα και αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης δύσκολα θα αντέξει ακόμα και περιορισμένης έκτασης στρατιωτική εμπλοκή. Εάν το λιμάνι του Καράτσι – βασική πύλη εμπορίου και εισαγωγών καυσίμων – αποκλειστεί από τις ινδικές δυνάμεις, η εσωτερική αγορά του Πακιστάν θα εισέλθει σε κατάσταση ασφυξίας.
Η ανοικοδόμηση μετά από οποιαδήποτε πολεμική φάση θα απαιτήσει δεκαετίες και διεθνή στήριξη, ενώ η εμπιστοσύνη των επενδυτών – εσωτερικών και εξωτερικών – θα χρειαστεί χρόνια για να αποκατασταθεί.
Οι παγκόσμιες επιπτώσεις: πέρα από τη Νότια Ασία
Μολονότι οι δύο χώρες δεν έχουν ιδιαίτερα βαθιές εμπορικές σχέσεις με τις μεγάλες οικονομίες του κόσμου, μια σύρραξη θα δημιουργήσει ψυχολογικό σοκ στις παγκόσμιες αγορές. Η αβεβαιότητα γύρω από μια πυρηνικά οπλισμένη περιοχή, σε συνδυασμό με τον φόβο ευρύτερης ανάφλεξης, θα οδηγήσει σε φυγή προς την ασφάλεια: άνοδος του χρυσού, αύξηση της ζήτησης για αμερικανικά ομόλογα και πιθανή εκροή από τις αναδυόμενες αγορές.
Οι τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να ενισχυθούν προληπτικά, ενόψει ενδεχόμενων διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες της περιοχής. Η Ινδία αποτελεί σημαντικό κόμβο για φαρμακευτικά προϊόντα και outsourcing πληροφορικής – τυχόν αναταραχή θα επηρεάσει άμεσα Ευρώπη και ΗΠΑ. Το παράδειγμα του πολέμου στην Ουκρανία, όπου η παγκόσμια οικονομία δέχθηκε σοβαρούς κραδασμούς λόγω πολεμικών επιπτώσεων στις αγορές ενέργειας και τροφίμων, υπενθυμίζει ότι κανένας πόλεμος δεν περιορίζεται γεωγραφικά.
Ο πόλεμος μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν δεν είναι απλώς μια στρατιωτική απειλή, αλλά μια γεωοικονομική παγίδα με τεράστιο κόστος και για τους δύο. Η διπλωματική αποκλιμάκωση δεν είναι μόνο πολιτικά επιθυμητή, αλλά και οικονομικά επιβεβλημένη — τόσο για την περιφερειακή ευημερία, όσο και για την εύθραυστη παγκόσμια ισορροπία.
