, Τρίτη
18 Ιουνίου 2024

search icon search icon

Μ. Γκορμπατσόφ: Ο άνθρωπος που δεν αντιστάθηκε στην Ιστορία

«Καθόμασταν τα βράδια στο Κρεμλίνο συχνά με τον Γκορμπατσόφ και συζητούσαμε οι δυο μας. Και μου έλεγε: ‘’Το σύστημα δεν τραβάει άλλο, Έντβαρντ Αμβροσίγεβιτς (Σεβαρντνάτζε)’’. Κι απαντούσα: ‘’Ναι, Μιχαήλ Σεργκέγιεβιτς (Γκορμπατσόφ), έχεις δίκιο’’. Και συνέχιζε: ‘’Πρέπει να γίνουν αλλαγές’’. ‘’Συμφωνώ, Μιχαήλ Σεργκέγιεβιτς’’, του έλεγα, ‘’το ζητούμενο είναι τι αλλαγές πρέπει να γίνουν…’’»

Η στιχομυθία αυτή, αν και μάλλον δεν αντικατοπτρίζει ένα συγκεκριμένο, μεμονωμένο γεγονός, δεν είναι φανταστική. Η περιγραφή είναι του Έντβαρντ Α. Σεβαρντνάτζε, του τελευταίου υπουργού Εξωτερικών της ΕΣΣΔ και στενού συνεργάτη του Μιχαήλ Σ. Γκορμπατσόφ, και εν συνεχεία ηγέτη και πρόεδρου της Γεωργίας, όπως την έκανε στον δημοσιογράφο (και πατέρα μου) Δημήτρη Γουσίδη, ο οποίος τον συνάντησε το 1993 στην Τιφλίδα, στο πλαίσιο περιοδείας του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Γεωργία.

Το ζητούμενο ήταν τι αλλαγές έπρεπε να γίνουν, όπως πολύ σωστά έθετε το ερώτημα ο Σεβαρντνάτζε… Σχεδόν 31 χρόνια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και ενώ ο τελευταίος ηγέτης της, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ πέρασε από χθες με τον θάνατό του στην Ιστορία, είναι, φρονώ, ακόμα πολύ νωρίς για να γίνει μια ολοκληρωμένη, πραγματικά εμπεριστατωμένη αποτίμηση για το μεταρρυθμιστικό έργο του, το οποίο οδήγησε εμμέσως στην πτώση του «Σιδηρού Παραπετάσματος». Για να γίνει κάτι τέτοιο, πρέπει να περάσει πολύς χρόνος ακόμα και να εκτιμηθούν ψυχρά κι αμιγώς επιστημονικά, «χωρίς οργή και πάθος» (όπως θα έγραφε ο Ρωμαίος ιστορικός Τάκιτος!), όλες οι κοινωνικοοικονομικές παράμετροι που αφορούν στη διαμόρφωση του κόσμου μας έπειτα από την κατάρρευση των Σοβιέτ – μια διαμόρφωση που σε καμία περίπτωση δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί…

Αντιθέτως, αυτό που μπορεί να τονιστεί με πάσα βεβαιότητα είναι ότι ο Γκορμπατσόφ δεν άλλαξε τον ρου της Ιστορίας. Άλλωστε, όπως παραδεχόταν και ο ίδιος (σύμφωνα με τον Σεβαρντνάτζε), «το σύστημα δεν τραβούσε άλλο» – η μοίρα της ΕΣΣΔ ήταν ήδη προδιαγεγραμμένη, κάτι που αποδεικνύει έμπρακτα πως κανένα πολιτικοοικονομικό σύστημα δεν μπορεί να μακροημερεύσει αν δεν εμπνέει τη συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών και δεν στηρίζεται από αυτήν.

Το κορυφαίο επίτευγμα του Γκορμπατσόφ ήταν ακριβώς ότι αναγνώρισε ψύχραιμα το γεγονός αυτό κι ακολούθησε τις επιταγές της ιστορικής αναγκαιότητας, χωρίς να προσπαθήσει να στήσει ανάχωμα στην εξέλιξη και να αντισταθεί μάταια (όπως γίνεται πάντα σε ανάλογες περιπτώσεις) στην Ιστορία. Με την αποκήρυξη του Δόγματος Μπρέζνιεφ (που διακήρυττε ότι κάθε απειλή για τη σοσιαλιστική κυριαρχία σε κάθε κράτος του σοβιετικού μπλοκ συνιστούσε απειλή για όλα), χάραξε έναν δρόμο πολιτικής που οδήγησε την ΕΣΣΔ πολύ μακριά από τον αντίστοιχο στον οποίο κινήθηκαν οι ερπύστριες των τανκς που το 1968 αιματοκύλησαν την Άνοιξη της Πράγας…

Υπό αυτό το πρίσμα, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τι ακριβώς θα μπορούσε να συμβεί αν την ώρα που στις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας πλήθαιναν οι «φωνές» που ζητούσαν περισσότερη ελευθερία και στην Ανατολική Γερμανία κορυφώνονταν οι διαδηλώσεις για το άνοιγμα των συνόρων (που οδήγησαν στην πτώση του Τείχους του Βερολίνου), δεν βρισκόταν στο «τιμόνι» της ΕΣΣΔ ο Γκορμπατσόφ, αλλά κάποιος νεοσταλινιστής ηγέτης. Με λίγα λόγια, ήταν ο σωστός άνθρωπος, στη σωστή θέση, τη σωστή στιγμή – και η αλήθεια είναι ότι τέτοιοι άνθρωποι σπάνια βρίσκονται στις σωστές θέσεις τις σωστές στιγμές!

Για όλα τα άλλα θα κρίνει τον Μιχαήλ Σεργκέγιεβιτς Γκορμπατσόφ η Ιστορία…

Φωτό: Ο Γκορμπατσόφ υπογράφει συμφωνία για τον περιορισμό χρήσης πυρηνικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, παρουσία του τότε προέδρου των ΗΠΑ, Τζορτζ Μπους του πρεσβύτερου

Ακολουθήστε τη Karfitsa στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις από τη Θεσσαλονίκη, την Ελλάδα και τον κόσμο.