Με την ανακοίνωση του γαλλικού ΥΠΕΞ περί «αυστηρής αμοιβαιότητας» και την απέλαση Αλγερινών διπλωματών, το Παρίσι σήκωσε το γάντι απέναντι στην απόφαση της Αλγερίας να εκδιώξει 15 Γάλλους αξιωματούχους, πυροδοτώντας μία νέα, δημόσια φάση έντασης ανάμεσα στις δύο χώρες. Αν και η Γαλλία δεν διευκρίνισε τον αριθμό των Αλγερινών που αφορά η απόφασή της, το μήνυμα ήταν σαφές: το Παρίσι δεν προτίθεται να αφήσει αναπάντητη καμία κίνηση του Αλγερίου.
Η ρητορική της «υπευθυνότητας» που επικαλέστηκε η γαλλική πλευρά συνοδεύεται από προειδοποιητική χροιά: η πρόσκληση για «επιστροφή σε απαιτητικό και εποικοδομητικό διάλογο» παραπέμπει σε διπλωματικό πάγωμα, αν δεν υπάρξει επαναφορά στις συμφωνημένες πρακτικές.
Η ρίζα του προβλήματος δεν είναι η τελευταία απέλαση
Οι εξελίξεις αποτελούν σύμπτωμα μιας βαθύτερης, χρόνιας γεωπολιτικής και ιστορικής δυσπιστίας. Παρά τις εκατέρωθεν προσπάθειες εξομάλυνσης –με τελευταίο παράδειγμα την επίσκεψη Μακρόν στην Αλγερία το 2022– η γαλλοαλγερινή σχέση παραμένει αιχμάλωτη της αποικιοκρατικής κληρονομιάς και της ασυμφωνίας επί στρατηγικών θεμάτων, όπως η Δυτική Σαχάρα, η μεταναστευτική πολιτική, και η ενεργειακή εξάρτηση.
Η αλλαγή στάσης της Γαλλίας υπέρ του σχεδίου κυριαρχίας του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα –ένα ζήτημα υψηλής ευαισθησίας για την Αλγερία που στηρίζει το αυτονομιστικό Polisario– θεωρήθηκε από το Αλγέρι προσβολή και μονομερής επανατοποθέτηση. Και όταν μιλάμε για περιοχές που οι Αλγερινοί αποκαλούν «τελευταία αποικία της Αφρικής», η όποια ευρωπαϊκή στροφή δεν μπορεί να γίνει χωρίς κόστος.
Διπλωματικά διαβατήρια και βίζες: μια πρόφαση ή αφορμή;
Η κρίση ξέσπασε τεχνικά με τη μονομερή απόφαση της Αλγερίας να απελάσει Γάλλους διπλωμάτες κατηγορώντας τη Γαλλία για «παραβίαση διαδικασιών» όσον αφορά διορισμούς σε θέσεις που είχαν μείνει κενές. Παράλληλα, παραβιάστηκε η συμφωνία του 2013, που επέτρεπε την κυκλοφορία διπλωματών ανάμεσα στις δύο χώρες χωρίς έκδοση βίζας. Στον διπλωματικό κόσμο, αυτό είναι μία καραμπινάτη πρόκληση –και στο Παρίσι το εξέλαβαν έτσι ακριβώς.
Η απάντηση δεν άργησε, αλλά δεν σταματά εκεί. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι παγώνουν νέες διμερείς πρωτοβουλίες, ενώ τα επίπεδα εμπιστοσύνης υποχωρούν ακόμη και σε ζωτικούς τομείς, όπως η ασφάλεια και η καταπολέμηση της ισλαμιστικής ριζοσπαστικοποίησης στη Σαχάρα και τον Σαχέλ.
Οικονομικά διακυβεύματα και κοινωνικές συνέπειες
Η σύγκρουση Γαλλίας–Αλγερίας δεν περιορίζεται στο διπλωματικό σκηνικό. Στο τραπέζι βρίσκονται εμπορικές σχέσεις άνω των 12 δισ. δολαρίων ετησίως, ενεργειακές συμφωνίες (κυρίως LNG και φυσικό αέριο), ενώ χιλιάδες πολίτες που κινούνται ανάμεσα στις δύο χώρες –είτε με αλγερινή καταγωγή στη Γαλλία είτε με επιχειρηματική δραστηριότητα– βλέπουν τις προοπτικές τους να απειλούνται.
Πέραν αυτού, η αλγερινή κοινότητα στη Γαλλία, η μεγαλύτερη εκτός Αλγερίας, αποτελεί πολιτικό και κοινωνικό βαρόμετρο, ειδικά ενόψει των ευρωεκλογών, όπου τα θέματα ταυτότητας και μεταναστευτικής πολιτικής κυριαρχούν.
Ένα «ψυχρό επεισόδιο» σε ευρωπαϊκό περιβάλλον γεωπολιτικής νευρικότητας
Η κλιμάκωση αυτής της κρίσης έρχεται σε μια συγκυρία γενικευμένων εντάσεων σε Ευρώπη και Μεσόγειο. Η Γαλλία πιέζεται από την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τις εσωτερικές πολιτικές της ισορροπίες, ενώ η Αλγερία αναζητά ρόλο σταθεροποιητή στο Μαγκρέμπ, ειδικά μετά την αστάθεια στη γειτονική Τυνησία και Λιβύη.
Σε αυτό το περιβάλλον, το ρήγμα με το Παρίσι μπορεί να φέρει διπλωματικά ντόμινο, επηρεάζοντας και τις σχέσεις της ΕΕ με τον Νότο, την ενέργεια, το μεταναστευτικό και –όχι λιγότερο– την αποδοτικότητα του ΝΑΤΟικού δικτύου επιρροής στην Αφρική.
Συμπέρασμα: Μια σχέση που δεν μπορεί να απελαθεί
Η διπλωματική κρίση Γαλλίας–Αλγερίας δεν είναι ούτε πρωτοφανής ούτε απροσδόκητη. Είναι όμως ενδεικτική του πώς οι «μετα-αποικιακές σχέσεις» εξακολουθούν να φέρουν ανοικτούς λογαριασμούς, ιστορικά τραύματα και γεωπολιτικά παίγνια. Η Ευρώπη –αν δεν θέλει να βλέπει το Αλγέρι να κοιτά προς το Πεκίνο ή τη Μόσχα– οφείλει να επενδύσει ξανά σε ειλικρινή στρατηγική σύνδεση με την Αλγερία.
Όσο για την αμοιβαιότητα στις απελάσεις; Καλή για τα πρωτοσέλιδα. Κακή για τη σταθερότητα.
