Στον σημερινό κόσμο, το να λέει κανείς ότι η ακροδεξιά κερδίζει έδαφος είναι σχεδόν κοινοτοπία. Όμως στη Σουηδία, σε αντίθεση με την υπόλοιπη ευρωπαϊκή ήπειρο, η άκρα δεξιά υποχωρεί, για πρώτη φορά έπειτα από 15 χρόνια.
Η καταμέτρηση των ψήφων στις βουλευτικές εκλογές της Κυριακής συνεχίζεται ακόμη και είναι πολύ νωρίς για να εξαχθούν όλα τα συμπεράσματα από αυτήν την εκλογική διαδικασία. Όμως οι επιδόσεις των Δημοκρατών της Σουηδίας (SD), του ακροδεξιού κόμματος, είναι αδιαμφισβήτητα μια από τις εκπλήξεις της βραδιάς.
Για πρώτη φορά από το 2010, όταν μπήκαν στο κοινοβούλιο, το ποσοστό τους μειώθηκε. Όχι μόνο έχασαν τρεις μονάδες σε σύγκριση με τις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές του 2022 (από το 20,5% στο 17,6%), αλλά παραχώρησαν τη δεύτερη θέση στη μετριοπαθή δεξιά του απερχόμενου πρωθυπουργού Ουλφ Κρίστερσον.
«Είναι προφανές ότι χάσαμε κάποιο ποσοστό», παραδέχτηκε το βράδυ της Κυριακής ο ηγέτης τους, Τζίμι Άκεσον.
Το αντιμεταναστευτικό αίσθημα εξαπλώνεται
Το αποτέλεσμα προκαλεί έκπληξη δεδομένου ότι η εθνικιστική και ριζοσπαστική δεξιά αυξάνει τη δύναμή της και εδραιώνει τη θέση της παντού στην Ευρώπη, από την Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι μέχρι την πρόσφατη νίκη της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ και την άνοδο του Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Πώς εξηγείται το σουηδικό φαινόμενο;
«Στο παρελθόν, πολλοί ψήφιζαν (τους Σουηδούς Δημοκράτες), πολύ απλά επειδή τους άρεσε η πολιτική τους στο μεταναστευτικό», χωρίς όμως να πιστεύουν ότι ήταν το καλύτερο κόμμα, εξήγησε ο Άντερς Σάνερστεντ, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Λουντ. Όμως στο μεταξύ πολλά σουηδικά κόμματα, ακόμη και οι Σοσιαλδημοκράτες, υιοθέτησαν μια πιο σκληρή γραμμή απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση.
Το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα του 2015 και η αύξηση των αιτημάτων για χορήγηση ασύλου άλλαξαν δραστικά τα δεδομένα στη Σουηδία, μια χώρα που κατά παράδοση ακολουθούσε μια γενναιόδωρη πολιτική υποδοχής προσφύγων: οι διαδοχικές κυβερνήσεις της αριστεράς και της δεξιάς ακολουθούν πλέον πιο αυστηρή πολιτική, την οποία στηρίζει η κοινή γνώμη.
Ο απερχόμενος πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον είχε θέσει το ζήτημα αυτό στο επίκεντρο της διακυβέρνησής του.
Σύμφωνα με τον Σάνερστεντ, αυτή η στροφή των άλλων κομμάτων μπορεί να εξηγεί εν μέρει την υποχώρηση των Δημοκρατών της Σουηδίας. Πλέον, αναζητούν νέα θέματα για να προβάλλουν», αφού το μεταναστευτικό φαίνεται πως σε αυτές τις εκλογές έχασε τη δυναμική κινητοποίησης του κόσμου, ανέλυσε ο καθηγητής.
Ταυτόχρονα, οι «Σουηδοί Δημοκράτες» «δεν κατάφεραν να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους σε άλλα ζητήματα», είπε η συνάδελφός του στο ίδιο Πανεπιστήμιο, Ανίκα Φρέντεν.
Οι Σοσιαλδημοκράτες έκλεισαν τον δρόμο
Η υποχώρηση της ακροδεξιάς θα πρέπει επίσης να εξεταστεί υπό το φως της μακράς ιστορίας της σοσιαλδημοκρατίας στη Σουηδία, κατά τον Άντερς Σουχόνεν, τον επικεφαλής του ινστιτούτου προβληματισμού Katalys. «Ιδίως στη Σουηδία, οι Σοσιαλδημοκράτες ήταν κατά κάποιο τρόπο το κόμμα που οικοδόμησε το κοινωνικό κράτος», υπενθύμισε, σημειώνοντας ότι αυτή η ιστορία έχει ακόμη απήχηση στους ψηφοφόρους.
Στην προεκλογική εκστρατεία φέτος, σε αντίθεση με τις εκλογές του 2022, κυριάρχησαν η αγοραστική δύναμη και η ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, θέματα που ευνοούν τους Σοσιαλδημοκράτες. Όμως το ουσιαστικό ζήτημα ήταν άλλο: να μπει τέλος στην κυβέρνηση του Κρίστερσον και να ανακοπεί η πορεία των Σουηδών Δημοκρατών προς την εξουσία, κατά τον Σουχόνεν.
Ο Κρίστερσον, η κυβέρνηση μειοψηφίας του οποίου στηριζόταν στο κοινοβούλιο από τους Σουηδούς Δημοκράτες, είχε υποσχεθεί ότι θα συνεργαζόταν μαζί τους σε έναν κυβερνητικό συνασπισμό, εφόσον κέρδιζε τις εκλογές.
Είναι πάντως πιθανό να παραμείνει στη θέση του αν η επικεφαλής της αντιπολίτευσης Μαγκνταλένα Άντερσον αποτύχει στις διαπραγματεύσεις, που προδιαγράφονται ακανθώδεις, για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Προς το παρόν, η κεντροαριστερά διαθέτει 176 έδρες έναντι 173 για τη δεξιά και την ακροδεξιά. Η νίκη της δεν αναμένεται να επιβεβαιωθεί πριν από την Τετάρτη, όταν θα έχουν καταμετρηθεί όλες οι ψήφοι.
