Η πρόσφατη αναζωπύρωση των συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ και Ιράν ξεπερνά τα στενά όρια μιας στρατιωτικής έντασης. Αγγίζει τον σκληρό πυρήνα της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας: τα Στενά του Ορμούζ, τη στενή θαλάσσια δίοδο απ’ όπου διέρχεται σχεδόν το 30% του παγκόσμιου πετρελαϊκού εμπορίου. Κάθε 24 ώρες, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού και υγρών καυσίμων περνούν από εκεί – ένας παγκόσμιος σφυγμός που σήμερα χτυπάει με αβεβαιότητα και ρίσκο.
Το Ιράν αυτοαπειλείται
Οι απειλές της Τεχεράνης για «κλείσιμο των Στενών» ακούγονται –σύμφωνα με ειδικούς– περισσότερο ως στρατηγική μπλόφα, παρά ως ρεαλιστική επιλογή. Κι αυτό γιατί, όπως εξηγεί ο αναλυτής Γιάννης Παργανάς, «πάνω από το 80% του εξωτερικού εμπορίου του Ιράν εξαρτάται από τα λιμάνια του Ορμούζ. Το ενδεχόμενο αποκλεισμού ισοδυναμεί με οικονομική αυτοχειρία, εκτός αν έχει ήδη εξασφαλίσει μυστικές ή εναλλακτικές διαδρομές – κάτι που, προς το παρόν, δεν ισχύει σε επαρκή βαθμό».
Κατάρ και Κίνα: Θύματα της “συμμαχίας” τους
Αξιοσημείωτη ειρωνεία: οι πρώτες που θα πληγούν από ένα πιθανό ναυτιλιακό μπλοκάρισμα είναι χώρες-σύμμαχοι ή ουδέτεροι εταίροι του Ιράν. Το Κατάρ, βασικός εξαγωγέας LNG, εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από τα Στενά. Αντίστοιχα, η Κίνα –που απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών– βλέπει πάνω από το 25% του LNG της να περνά από το ίδιο σημείο. Οι μακροχρόνιες συμβάσεις που έχει συνάψει με το Κατάρ κινδυνεύουν άμεσα από οποιαδήποτε διαταραχή.
Η ναυτιλία ήδη “αντιδρά”
Το ενδεχόμενο στρατιωτικής κλιμάκωσης έχει ήδη πυροδοτήσει σειρά μέτρων στον ναυτιλιακό τομέα:
-
Μεγάλες εταιρείες όπως η Frontline παγώνουν νέα συμβόλαια για δρομολόγια μέσω Ορμούζ.
-
Τα ασφάλιστρα εκτοξεύονται, οδηγώντας σε αύξηση των ναύλων, ιδίως για δεξαμενόπλοια και LNG carriers.
-
Ναυτικές συνοδείες επιστρατεύονται για λόγους ασφαλείας, θυμίζοντας σκηνικό 2020.
-
Η ιαπωνική Mitsui OSK Lines επανεξετάζει τα πρωτόκολλα μεταφοράς στον Κόλπο.
Μερικό μπλοκάρισμα, ολική αστάθεια
Ακόμα κι αν δεν υπάρξει πλήρης αποκλεισμός, η στρατηγική επίκληση του ενδεχομένου αρκεί για να προκαλέσει αναταράξεις. Οι αγορές προεξοφλούν ήδη το ρίσκο. Οι ασφαλιστικές εταιρείες τιμολογούν με φόβο. Οι γεωπολιτικοί παίκτες προετοιμάζονται. Όπως υπογραμμίζει ο Παργανάς, «ο παγκόσμιος ενεργειακός μηχανισμός είναι πιο εύθραυστος απ’ όσο νομίζουμε».
Ο παλμός του Ορμούζ καθορίζει τον κόσμο
Το μήνυμα της κρίσης είναι σαφές: όσο και αν ο κόσμος στρέφεται προς την ενεργειακή διαφοροποίηση, τα στρατηγικά chokepoints όπως το Ορμούζ παραμένουν αναντικατάστατα. Κάθε ταραχή εκεί, κάθε ρητορική απειλή, γεννά αστάθεια, φέρνει αλυσιδωτές αυξήσεις τιμών και δοκιμάζει την αντοχή των παγκόσμιων δικτύων.
Ο κόσμος μπορεί να μην εκραγεί από το Ορμούζ. Αλλά μπορεί να παγώσει ενεργειακά και να πληρώσει ακριβά, απλώς επειδή απειλήθηκε η λειτουργία του. Και αυτό το ρίσκο είναι σήμερα πιο χειροπιαστό από ποτέ.
