Χαλκός, λίθιο, νικέλιο και σπάνιες γαίες αποκτούν στρατηγική σημασία για ενέργεια, τεχνολογία και άμυνα.
Οι κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν αναδειχθεί την ταραχώδη περίοδο που διανύουμε, σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες οικονομικής ισχύος και γεωπολιτικής επιρροής. Η ενεργειακή μετάβαση, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, τα data centers, τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, η ηλεκτροκίνηση και οι αμυντικές τεχνολογίες εξαρτώνται από μια σειρά μετάλλων, όπως ο χαλκός, το νικέλιο, το λίθιο και οι σπάνιες γαίες. Καθώς η παγκόσμια ζήτηση αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, η διασφάλιση της πρόσβασης σε αυτές τις πρώτες ύλες μετατρέπεται σε ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας, για τα κράτη και τις οικονομίες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνώρισε έγκαιρα την πρόκληση αυτή. Με τον Κανονισμό για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Materials Act), θέτει για πρώτη φορά συγκεκριμένους στόχους για την ενίσχυση της εξόρυξης, της επεξεργασίας και της ανακύκλωσης, στρατηγικών μετάλλων εντός της Ευρώπης, επιδιώκοντας να μειώσει την εξάρτησή της από περιορισμένο αριθμό τρίτων χωρών και να δημιουργήσει πιο ανθεκτικές αλυσίδες εφοδιασμού.
Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική, αν αναλογιστεί κανείς ότι η ανακύκλωση, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν μπορεί να καλύψει τη μελλοντική ζήτηση, εκτιμούν οι επιστήμονες, τονίζοντας ότι «η ανάπτυξη νέων μεταλλευτικών έργων αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την υλοποίηση της ενεργειακής και ψηφιακής μετάβασης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η αδειοδότηση και η ανάπτυξη ενός νέου μεταλλείου μπορεί να απαιτήσουν ακόμη και μία δεκαετία μέχρι την έναρξη της παραγωγής».
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, εκτιμάται ότι η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα: Η μακρά μεταλλευτική της παράδοση, το αξιόλογο – και συνάμα ανεκμετάλλευτο – ορυκτό της δυναμικό και η υψηλή τεχνογνωσία του κλάδου, δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε η χώρα να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας των κρίσιμων πρώτων υλών. Παράλληλα, και μόνο το γεγονός πως η ανάπτυξη τέτοιων έργων λαμβάνει χώρα εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης διασφαλίζει την αξιοποίηση των πόρων με τα αυστηρότερα περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα διεθνώς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, αποτελεί το έργο των Σκουριών στη ΒΑ Χαλκιδική, μία από τις μεγαλύτερες μεταλλευτικές επενδύσεις μεγάλης κλίμακας στην Ευρώπη – με φορέα υλοποίησης της ανάπτυξης και εκμετάλλευσης του έργου, την Ελληνικός Χρυσός Α.Ε.
Όπως επισημαίνει, ο πρόεδρος της Ελληνικός Χρυσός Α.Ε., Χρήστος Μπαλάσκας, «οι Σκουριές αναδεικνύουν στην πράξη τον στρατηγικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Ελλάδα στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων πρώτων υλών. Με την παραγωγή χαλκού και χρυσού, το έργο ενισχύει την παραγωγική βάση της χώρας και συμβάλλει στη διασφάλιση πρώτων υλών που είναι απαραίτητες για την ενεργειακή και ψηφιακή μετάβαση της Ευρώπης».
Με μέση ετήσια παραγωγή περίπου 140.000 ουγκιών χρυσού και 67 εκατομμυρίων λιβρών χαλκού, κατά τη διάρκεια ζωής του μεταλλείου, το έργο αναμένεται να αποτελέσει έναν σημαντικό ευρωπαϊκό παραγωγό χαλκού, ενός μετάλλου που βρίσκεται στον πυρήνα της ενεργειακής και ψηφιακής μετάβασης.
Πέρα, όμως, από τη συμβολή τους στην ευρωπαϊκή ασφάλεια εφοδιασμού, εκτιμάται ότι οι Σκουριές αποτελούν και μια επένδυση με «ισχυρό αναπτυξιακό αποτύπωμα» για την Ελλάδα, καθώς «δημιουργούν χιλιάδες θέσεις εργασίας, ενισχύουν τις ελληνικές επιχειρήσεις μέσω της εφοδιαστικής αλυσίδας, αυξάνουν τις εξαγωγές και ενδυναμώνουν τη θέση της χώρας ως αξιόπιστου παραγωγού στρατηγικών μετάλλων, σε μια περίοδο έντονου διεθνούς ανταγωνισμού».
Η γεωπολιτική σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών, θα συνεχίσει να ενισχύεται τα επόμενα χρόνια. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα ώριμα έργα, ικανά να στηρίξουν την παραγωγική της βάση και να μειώσουν την εξάρτησή της από εισαγόμενες πρώτες ύλες με βασικούς τροφοδότες έως σήμερα, χώρες εκτός δυτικού τόξου.
