Το φετινό καλοκαίρι δεν έχει ακόμη δώσει τον μεγάλο αριθμό καμένων στρεμμάτων, αλλά αποκαλύπτει κάτι ίσως πιο ανησυχητικό: η φωτιά δεν μένει πλέον στα βουνά. Κατεβαίνει στα όρια της πόλης, περνά από ξερά οικόπεδα, ρέματα και χωράφια, αγγίζει σπίτια, βιοτεχνίες, αποθήκες, ακόμη και δομές που φιλοξενούν ευάλωτους ανθρώπους. Δεν πρόκειται πια μόνο για υπόθεση δασών, αλλά ασφάλειας, χωροταξίας, πρόνοιας και καθημερινής ζωής.
ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΓΩΓΙΑ
Με τα τελευταία διαθέσιμα δορυφορικά στοιχεία του EFFIS/Copernicus, η Ελλάδα εμφανίζεται για το 2026 με 288 εκτάρια καμένης έκτασης, δηλαδή περίπου 2.880 στρέμματα. Ο αριθμός είναι χαμηλός σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, όμως έχει αστερίσκο: το EFFIS χαρτογραφεί κυρίως πυρκαγιές περίπου 30 εκταρίων και άνω, δηλαδή πάνω από 300 στρέμματα. Άρα πολλές μικρότερες περιαστικές ή χορτολιβαδικές φωτιές, αυτές που τρομάζουν γειτονιές και μπλοκάρουν δρόμους, δεν αποτυπώνονται πλήρως στη συνολική εικόνα.
Αυτή η απόσταση ανάμεσα στον δορυφορικό αριθμό και την πραγματικότητα του πεδίου είναι κρίσιμη. Γιατί μια φωτιά 80 ή 120 στρεμμάτων μπορεί να μην αλλάζει θεαματικά τον εθνικό δείκτη, αλλά μπορεί να απειλεί σπίτια, να κλείνει δρόμους, να καίει οχήματα, να στέλνει καπνό σε ολόκληρη συνοικία και να αποκαλύπτει πόσο απροστάτευτες είναι οι ζώνες όπου η πόλη ακουμπά την ύπαιθρο.
Η σύγκριση δείχνει την κλίμακα του προβλήματος. Το 2024 οι χαρτογραφημένες καμένες εκτάσεις στην Ελλάδα ανήλθαν σε 402.160 στρέμματα, ενώ μαζί με μικρότερα περιστατικά η πραγματική έκταση προσεγγίζει τα 450.000 στρέμματα. Το 2025, μέχρι τα τέλη Αυγούστου, είχαν καεί 473.930 στρέμματα, με τις οκτώ μεγαλύτερες πυρκαγιές να ευθύνονται για περίπου 260.000 στρέμματα. Με άλλα λόγια, λίγες μεγάλες φωτιές γράφουν τον εθνικό λογαριασμό. Οι πολλές μικρότερες, όμως, γράφουν τον τοπικό φόβο.
Και εδώ μπαίνει η Θεσσαλονίκη. Ο νομός δεν εμφανίζεται έως τώρα ως πρωταγωνιστής σε πανελλαδικά καμένα στρέμματα. Εμφανίζεται όμως ως εργαστήριο της νέας απειλής: φωτιές στις παρυφές του αστικού ιστού. Ωραιόκαστρο, Δερβένι, Λητή, Ανθούπολη, Φιλοθέη, Ευκαρπία, Κουφάλια, Νέοι Επιβάτες. Δεν είναι μακρινά τοπωνύμια δασικών χαρτών. Είναι γειτονιές, περάσματα, βιοτεχνικές ζώνες, δρόμοι, αυλές, σπίτια και επιχειρήσεις.
Στη φονική φωτιά Δερβενίου–Λητής οι αναφορές μιλούν για εκατοντάδες καμένα στρέμματα και δύο νεκρούς. Αν κρατήσουμε ως ενδεικτική βάση τα περίπου 600 στρέμματα που έχουν αναφερθεί για την περιοχή, μόνο αυτή η φωτιά αντιστοιχεί αριθμητικά στο 20,8% των 2.880 στρεμμάτων που εμφανίζει σήμερα το EFFIS για την Ελλάδα. Το ποσοστό όμως δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως επίσημο μερίδιο της Θεσσαλονίκης, γιατί συγκρίνει διαφορετικές μεθοδολογίες και δεν περιλαμβάνει όλες τις φετινές εστίες του νομού ούτε τελικό απολογισμό για την Ανθούπολη–Φιλοθέη.
Το ασφαλές συμπέρασμα είναι άλλο: η Θεσσαλονίκη μπορεί να μην καίγεται ακόμη σε τεράστιες επιφάνειες, αλλά καίγεται σε επικίνδυνα σημεία. Η μεγάλη φωτιά στην Ανθούπολη Ωραιοκάστρου έφερε εκκενώσεις, ζημιές σε επιχειρήσεις και βιοτεχνίες και προληπτική απομάκρυνση 157 ανθρώπων από το ίδρυμα «Άγιος Παντελεήμων». Εκεί η φωτιά εκτός από περιβαλλοντικό περιστατικό, ήταν κοινωνική, αστική και επιχειρησιακή κρίση.
Το δεύτερο μεγάλο ερώτημα είναι τι γίνεται μετά τη στάχτη. Το Εθνικό Σχέδιο Αναδάσωσης προβλέπει δάσωση και αναδάσωση 57.000 στρεμμάτων που έχουν καεί, αποψιλωθεί ή υποβαθμιστεί. Για τη Θεσσαλονίκη, το έργο στο πλαίσιο του σχεδίου καλύπτει 5.076,22 στρέμματα στον Πεντάλοφο και 4.695,33 στρέμματα στα Βασιλικά, δηλαδή 9.771,55 στρέμματα, με περίπου 368.000 φυτεύσεις. Προστίθενται 49.800 φυτεύσεις στις «Ράχες» Μεσαίου, 180.000 στη Μαυροράχη και περίπου 70.000 στο περιαστικό δάσος Ευκαρπίας. Σύνολο: πάνω από 667.000 φυτεύσεις στην ευρύτερη Θεσσαλονίκη.
Ακούγεται πολύ. Και είναι σημαντικό. Δεν απαντά όμως στο κρίσιμο ερώτημα: πόσα φυτά επιβίωσαν; Πόσες εκτάσεις έγιναν ξανά λειτουργικό δάσος; Ποιες αφέθηκαν στη φυσική αναγέννηση και ποιες χρειάζονται νέα παρέμβαση; Διότι δεν πρέπει να φυτεύονται όλα μηχανικά. Σε πολλές καμένες μεσογειακές εκτάσεις η φύση μπορεί να επιστρέψει μόνη της, αν προστατευθεί. Αυτό που χρειάζεται είναι σχέδιο, παρακολούθηση και διαφάνεια.
Η αναδάσωση δεν είναι φωτογραφία με φτυάρια. Είναι τρία, πέντε, δέκα χρόνια φροντίδας. Η χώρα ξέρει να ανακοινώνει πόσα ελικόπτερα σηκώθηκαν. Ξέρει να μετρά πυροσβέστες, υδροφόρες και μηνύματα του 112. Δεν έχει όμως έναν απλό δημόσιο πίνακα που να λέει, ανά νομό και ανά φωτιά: τόσα κάηκαν, τόσα κηρύχθηκαν αναδασωτέα, τόσα φυτεύτηκαν, τόσα επιβίωσαν. Και μέχρι να υπάρξει αυτός ο λογαριασμός, θα μετράμε τη στάχτη με ακρίβεια και το δάσος που επιστρέφει με ευχές.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ KARFITSA
