Μέσα σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης, συγγενείς και στενοί φίλοι αποχαιρέτησαν το πρωί της Τετάρτης 19 Αυγούστου τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής κοινωνιολογίας και της πανεπιστημιακής ζωής.
Η τελετή πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα τελετών του Αποτεφρωτηρίου Ριτσώνας, σε στενό κύκλο και σύμφωνα με την τελευταία επιθυμία του διακεκριμένου ακαδημαϊκού.
Στο πλευρό του μέχρι το ύστατο «αντίο» βρέθηκε η σύζυγός του, Φωτεινή Τσαλίκογλου, μαζί με συγγενείς και ανθρώπους που τον συνόδευσαν σε διαφορετικές περιόδους της ζωής και της μακράς διαδρομής του.
Τα λόγια της εγγονής του που συγκίνησαν
Ιδιαίτερα φορτισμένη ήταν η στιγμή κατά την οποία η εγγονή του πήρε τον λόγο για να μιλήσει για τον παππού της. Μέσα από προσωπικές αναμνήσεις αναφέρθηκε στην αγάπη και την ανθρωπιά του, φωτίζοντας την οικογενειακή πλευρά ενός ανθρώπου που για δεκαετίες είχε έντονη παρουσία στην ακαδημαϊκή και δημόσια ζωή.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα σημαντικό επιστημονικό και πνευματικό έργο.
Από την Αθήνα στα μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού
Γεννημένος στην Αθήνα το 1937, προερχόταν από οικογένεια με ισχυρή παρουσία στη νομική επιστήμη και την πολιτική. Παππούς του ήταν ο καθηγητής Ποινικού Δικαίου της Νομικής Αθηνών Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ενώ πατέρας του ήταν ο δικηγόρος και πολιτικός Άγγελος Τσουκαλάς.
Μετά τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, συνέχισε την ακαδημαϊκή του πορεία στο εξωτερικό, με σπουδές στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία στη Χαϊδελβέργη, το Μόναχο, το Παρίσι και το Γέιλ. Το 1974 αναγορεύτηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού.
Τα πρώτα χρόνια της επαγγελματικής του πορείας εργάστηκε ως δικηγόρος στην Αθήνα, από το 1961 έως το 1968, ενώ παράλληλα δραστηριοποιήθηκε στην έρευνα, τόσο στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών όσο και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS).
Μια ζωή αφιερωμένη στην πανεπιστημιακή έρευνα
Η ακαδημαϊκή σταδιοδρομία του εκτεινόταν σε πολλές δεκαετίες. Από το 1968 έως το 1985 υπήρξε τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού, ενώ από το 1985 συνέχισε ως τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Παράλληλα, διετέλεσε επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) από το 1981 έως το 1989 και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του από το 1993 έως το 1996.
Στη μακρά πορεία του υπήρξε ακόμη πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων, μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας και επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια της Ελλάδας, της Γαλλίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και του Μεξικού.
Η παρουσία του πέρα από τα πανεπιστημιακά έδρανα
Η δράση του Κωνσταντίνου Τσουκαλά δεν περιορίστηκε στην πανεπιστημιακή κοινότητα. Ανέλαβε σημαντικές θεσμικές και πολιτιστικές θέσεις, ενώ ηγήθηκε της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του ΟΗΕ για την Κοινωνική Ανάπτυξη την περίοδο 1994-1996.
Υπήρξε επίσης μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού, πρόεδρος του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, μέλος της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας και του ερευνητικού συμβουλίου του Ολυμπιακού Μουσείου της Λωζάνης. Από το 2000 έως το 2014 συμμετείχε ως τακτικό μέλος στην Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής.
Η τελευταία μεγάλη τιμή και η παρακαταθήκη του
Το 2025 ήρθε μία ακόμη σημαντική αναγνώριση της μακράς πορείας του, με την εκλογή του ως τακτικού μέλους της Ακαδημίας Αθηνών.
Με τον θάνατό του κλείνει ένας μεγάλος κύκλος για την ελληνική κοινωνιολογία και την πανεπιστημιακή σκέψη. Το έργο, η διδασκαλία και η παρουσία του στον δημόσιο διάλογο αποτελούν την παρακαταθήκη ενός ανθρώπου που συνέδεσε το όνομά του με την έρευνα και τη μελέτη της ελληνικής κοινωνίας.
