Το παλιό θεσσαλονικιώτικο αφήγημα έλεγε ότι «εδώ ζεις πιο ανθρώπινα απ’ ό,τι στην Αθήνα». Το νέο αφήγημα, λιγότερο ρομαντικό και περισσότερο λογιστικό, λέει κάτι άλλο: μπορεί ακόμη να αγαπάς τη Θεσσαλονίκη, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς εύκολα να τη νοικιάσεις.
Ρεπορτάζ: Βούλα Αλμαλιώτη
Η αναζήτηση ενός μικρού διαμερίσματος στην πόλη έχει εξελιχθεί σε άσκηση υπομονής, γεωγραφίας και οικονομικής αντοχής. Ο φοιτητής ψάχνει να μείνει κοντά στη σχολή, ο νέος εργαζόμενος κοντά στη δουλειά, ο γονιός προσπαθεί να κρατήσει όρθιο τον οικογενειακό προϋπολογισμό και ο ιδιοκτήτης μετρά αν τον συμφέρει περισσότερο η μακροχρόνια μίσθωση, η ανακαίνιση ή η βραχυχρόνια αξιοποίηση.
Στη μέση όλων αυτών βρίσκεται το μικρό διαμέρισμα. Η γκαρσονιέρα. Το studio. Το άλλοτε «φοιτητικό σπιτάκι» που πλέον συχνά κοστίζει σαν κανονική ενήλικη απόφαση.
Ένα studio, μισός μισθός
Από μια πρώτη δειγματοληψία αγγελιών για μικρά διαμερίσματα στη Θεσσαλονίκη προκύπτει ότι τα studios 25-35 τετραγωνικών στο κέντρο και σε δημοφιλείς περιοχές κινούνται συχνά σε επίπεδα 400, 500 ή και 600 ευρώ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το ενοίκιο ξεπερνά τα 15 ή ακόμη και τα 20 ευρώ ανά τετραγωνικό.
Με απλά λόγια, το μικρό σπίτι δεν είναι απαραίτητα και φθηνό. Αντιθέτως, συχνά έχει το ακριβότερο τετραγωνικό της αγοράς. Το παράδοξο είναι εμφανές: όσο μικραίνει το σπίτι, τόσο μεγαλώνει η πίεση στο πορτοφόλι.
Ένα studio 30 τ.μ. με ενοίκιο 400 ευρώ απορροφά περίπου το 43% του κατώτατου μεικτού μισθού. Και αυτό πριν μπουν στην εξίσωση ρεύμα, νερό, ίντερνετ, κοινόχρηστα, θέρμανση, μετακινήσεις και σούπερ μάρκετ. Δηλαδή πριν αρχίσει η ζωή.
Αν το ενοίκιο φτάσει στα 500 ευρώ, τότε η αριθμητική γίνεται ακόμη πιο άβολη. Αν φτάσει στα 600, δεν μιλάμε πια για «φοιτητική στέγη», αλλά για οικογενειακή επιχείρηση επιβίωσης.
Τι λένε οι άνθρωποι της αγοράς και της καθημερινότητας
Η εικόνα των αγγελιών αποκτά άλλο βάρος όταν μεταφέρεται στην καθημερινότητα εκείνων που ψάχνουν, διαπραγματεύονται ή διαθέτουν ένα ακίνητο προς ενοικίαση.
Φοιτητής από την περιφέρεια που αναζητά studio κοντά στο ΑΠΘ περιγράφει την αναζήτηση ως «δεύτερη εξεταστική πριν καν αρχίσει η σχολή». Όπως λέει χαρακτηριστικά:
«Ξεκίνησα ψάχνοντας κάτι κοντά στο πανεπιστήμιο, γύρω στα 300 ευρώ. Πολύ γρήγορα κατάλαβα ότι με αυτά τα χρήματα ή βρίσκεις κάτι πολύ μικρό και παλιό ή φεύγεις αρκετά πιο μακριά. Στα 400 ευρώ αρχίζεις απλώς να βλέπεις επιλογές. Στα 500 ευρώ αρχίζεις να αναρωτιέσαι αν σπουδάζεις εσύ ή όλη η οικογένεια μαζί σου».
Από την πλευρά των μεσιτών, η εξήγηση είναι πιο ψυχρή αλλά αποκαλυπτική. Μεσίτης που δραστηριοποιείται στο κέντρο και στις ανατολικές περιοχές σημειώνει ότι η ζήτηση για μικρά διαμερίσματα παραμένει πολύ υψηλή:
«Το studio και η γκαρσονιέρα είναι το πιο περιζήτητο ακίνητο στη Θεσσαλονίκη. Το ζητά ο φοιτητής, το ζητά ο νέος εργαζόμενος, το ζητά και κάποιος που θέλει να το αξιοποιήσει επενδυτικά. Όταν ένα μικρό, ανακαινισμένο και επιπλωμένο διαμέρισμα βγει σε καλή περιοχή, δεν μένει για πολύ στην αγορά. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ανέβηκαν οι τιμές. Είναι ότι τα πραγματικά καλά και προσιτά σπίτια είναι λίγα».
Διαφορετική οπτική δίνουν οι ιδιοκτήτες, οι οποίοι επικαλούνται αυξημένα κόστη συντήρησης, φόρους και ανακαινίσεις. Ιδιοκτήτης μικρού διαμερίσματος στο κέντρο υποστηρίζει ότι οι τιμές δεν ανεβαίνουν πάντα από «απληστία», αλλά και από το κόστος που έχει πλέον ένα ακίνητο:
«Για να νοικιαστεί ένα σπίτι αξιοπρεπώς, πρέπει να έχεις βάλει χρήματα. Κουφώματα, μπάνιο, ηλεκτρικά, θέρμανση, έπιπλα, συσκευές. Όλα έχουν ακριβύνει. Από την άλλη, καταλαβαίνω και τον ενοικιαστή. Όταν ζητάς 450 ευρώ για 30 τετραγωνικά, για έναν νέο άνθρωπο είναι μεγάλο βάρος. Η αγορά έχει φτάσει σε ένα σημείο που πιέζει και τις δύο πλευρές, αλλά περισσότερο αυτόν που πρέπει να πληρώνει κάθε μήνα».
Οι τρεις αυτές φωνές δείχνουν το ίδιο πρόβλημα από διαφορετικές πλευρές. Ο φοιτητής μετρά αν βγαίνει ο οικογενειακός προϋπολογισμός. Ο μεσίτης βλέπει τη ζήτηση να ξεπερνά την προσφορά. Ο ιδιοκτήτης υπολογίζει την απόδοση και το κόστος του ακινήτου. Στη μέση, όμως, βρίσκεται το ίδιο μικρό διαμέρισμα: το άλλοτε προσιτό φοιτητικό σπίτι που πλέον έχει γίνει ένα από τα πιο πιεσμένα προϊόντα της αγοράς.
Το κέντρο δεν συγχωρεί
Στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, η ζήτηση για μικρά διαμερίσματα παραμένει υψηλή. Η εγγύτητα σε ΑΠΘ, ΠΑΜΑΚ, αγορά, διασκέδαση, υπηρεσίες και συγκοινωνίες κάνει τις περιοχές γύρω από Καμάρα, Ροτόντα, Αγίου Δημητρίου, Αντιγονιδών, Βαρδάρη και ιστορικό κέντρο ιδιαίτερα ελκυστικές.
Μόνο που η ελκυστικότητα έχει τιμή. Και όχι συμβολική.
Για τον φοιτητή, το κέντρο σημαίνει λιγότερες μετακινήσεις και περισσότερη συμμετοχή στη ζωή της πόλης. Για τον νέο εργαζόμενο, σημαίνει πρόσβαση στη δουλειά και στην καθημερινότητα χωρίς αυτοκίνητο. Για τον ιδιοκτήτη, όμως, σημαίνει ακίνητο με μεγάλη ζήτηση. Και όπου υπάρχει μεγάλη ζήτηση, η τιμή σπανίως δείχνει κατανόηση.
Έτσι, το κέντρο γίνεται όλο και περισσότερο χώρος για όσους μπορούν να το πληρώσουν. Οι υπόλοιποι το αγαπούν από λίγο πιο μακριά.
Οι γειτονιές δεν είναι πια πάντα «φθηνή λύση»
Η κλασική συμβουλή «κοίτα λίγο πιο έξω, θα βρεις καλύτερα» δεν είναι πια αυτονόητη. Τούμπα, Χαριλάου, Καλαμαριά, Παπάφειο, Νεάπολη, Συκιές, Εύοσμος και Σταυρούπολη εμφανίζουν μεγάλες διακυμάνσεις, αλλά η γενική εικόνα δείχνει ότι η πίεση έχει απλωθεί.
Στην Τούμπα και στη Χαριλάου, μικρά διαμερίσματα εμφανίζονται συχνά σε τιμές κοντά στα 390-430 ευρώ. Στην Καλαμαριά, η ζήτηση κρατά ψηλά τις τιμές, ειδικά όταν το ακίνητο είναι ανακαινισμένο ή επιπλωμένο. Στον Εύοσμο, η εικόνα είναι διπλή: υπάρχουν ακόμη πιο προσιτά σπίτια, αλλά δεν λείπουν και αγγελίες που δείχνουν ότι τα δυτικά δεν είναι πλέον αυτόματα «φθηνά».
Το φθηνότερο σπίτι υπάρχει, αλλά συνήθως συνοδεύεται από αστερίσκους: πιο μακριά από το κέντρο, παλαιότερη οικοδομή, ισόγειο ή ημιυπόγειο, απουσία επίπλων, μεγαλύτερη ανάγκη μετακίνησης.
Και κάπου εκεί, ό,τι γλιτώνεις από το ενοίκιο μπορεί να το πληρώσεις σε χρόνο, λεωφορεία, βενζίνη και κούραση.
Φοιτητική στέγη: η αγωνία μετά τις βάσεις
Κάθε καλοκαίρι, μετά την ανακοίνωση των βάσεων, η Θεσσαλονίκη ζει το δικό της μικρό στεγαστικό προσκύνημα. Γονείς από Σέρρες, Δράμα, Καβάλα, Κοζάνη, Κιλκίς, Πιερία, Χαλκιδική και όλη τη Βόρεια Ελλάδα ανοίγουν πλατφόρμες, τηλεφωνούν σε μεσίτες, κλείνουν ραντεβού και προσπαθούν να καταλάβουν πώς ένα δωμάτιο με κουζινάκι έφτασε να κοστίζει όσο κάποτε ένα τριάρι.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο «πόσο κάνει;». Είναι «τι παίρνω με αυτά τα χρήματα;». Είναι ανακαινισμένο; Έχει θέρμανση; Έχει κοινόχρηστα; Είναι ασφαλές; Είναι κοντά σε στάση; Θέλει βάψιμο; Είναι επιπλωμένο ή θα χρειαστεί άλλο ένα μικρό δάνειο από το ΙΚΕΑ;
Η φοιτητική ζωή, που κάποτε άρχιζε με ένα κλειδί και δύο βαλίτσες, σήμερα αρχίζει με excel.
Οι νέοι εργαζόμενοι και η επιστροφή στο πατρικό
Η στεγαστική πίεση δεν αφορά μόνο τους φοιτητές. Αφορά και τους νέους εργαζόμενους που θέλουν να φύγουν από το πατρικό, να συγκατοικήσουν ή να μείνουν μόνοι τους.
Για κάποιον που παίρνει μισθό κοντά στον κατώτατο, ένα ενοίκιο 400 ή 450 ευρώ δεν είναι απλώς έξοδο. Είναι απόφαση ζωής. Και σε πολλές περιπτώσεις, η απόφαση βγαίνει αρνητική.
Έτσι, το πατρικό επιστρέφει ως λύση ανάγκης. Όχι από τεμπελιά, όπως εύκολα λένε όσοι δεν έχουν ανοίξει αγγελίες τα τελευταία χρόνια, αλλά επειδή η αριθμητική δεν αστειεύεται. Μπορείς να θες ανεξαρτησία. Το ενοίκιο, όμως, θέλει εγγύηση, μεσίτη, λογαριασμούς και γερά νεύρα.
Airbnb, τουρισμός και μικρά διαμερίσματα
Η βραχυχρόνια μίσθωση δεν είναι η μόνη αιτία του προβλήματος, αλλά έχει αλλάξει την ψυχολογία της αγοράς. Το μικρό, κεντρικό, επιπλωμένο διαμέρισμα δεν απευθύνεται πια αποκλειστικά στον φοιτητή ή στον εργαζόμενο. Μπορεί να απευθύνεται και στον επισκέπτη του Σαββατοκύριακου.
Η Θεσσαλονίκη έχει γίνει city break προορισμός. Αυτό είναι καλό για την οικονομία της πόλης. Δεν είναι πάντα καλό για εκείνον που ψάχνει να μείνει μόνιμα σε αυτήν.
Εδώ βρίσκεται και η βασική σύγκρουση: το ίδιο διαμέρισμα το διεκδικεί η καθημερινότητα, η επένδυση και ο τουρισμός. Και η καθημερινότητα δεν κερδίζει πάντα.
Τι πρέπει να προσέξει ο ενοικιαστής
Για όποιον ψάχνει σπίτι στη Θεσσαλονίκη, η τιμή δεν αρκεί. Χρειάζεται να υπολογίσει το πλήρες κόστος.
Πρώτον, τα κοινόχρηστα. Ένα φθηνότερο σπίτι με υψηλά κοινόχρηστα μπορεί τελικά να βγαίνει ακριβότερο.
Δεύτερον, τη θέρμανση. Άλλο φυσικό αέριο, άλλο ρεύμα, άλλο κεντρική θέρμανση που μπορεί να μην ανάβει ποτέ.
Τρίτον, τη μετακίνηση. Ένα σπίτι 80 ευρώ φθηνότερο αλλά 40 λεπτά μακρύτερα από τη σχολή ή τη δουλειά έχει κρυφό κόστος.
Τέταρτον, την κατάσταση του ακινήτου. Το «ανακαινισμένο» στις αγγελίες δεν σημαίνει πάντα το ίδιο πράγμα. Μπορεί να σημαίνει από καινούριο μπάνιο μέχρι έναν φρεσκοβαμμένο τοίχο και πολλή αισιοδοξία.
Πέμπτον, την εγγύηση και την αμοιβή μεσίτη. Η είσοδος σε ένα σπίτι μπορεί να απαιτεί δύο ή και τρία ενοίκια πριν καν μπει το πρώτο πιάτο στο ντουλάπι.
Η πόλη που ακριβαίνει χωρίς να μεγαλώνει τους μισθούς
Το στεγαστικό πρόβλημα της Θεσσαλονίκης δεν είναι μόνο πρόβλημα ακινήτων. Είναι πρόβλημα ισορροπίας ανάμεσα σε μισθούς, φοιτητική ζωή, τουρισμό, επενδύσεις και καθημερινότητα.
Η πόλη εξακολουθεί να έχει όλα όσα την κάνουν αγαπητή: πανεπιστήμια, κέντρο, παραλία, νυχτερινή ζωή, γειτονιές με χαρακτήρα, μια αίσθηση οικειότητας που δύσκολα βρίσκεις αλλού. Αλλά αυτή η οικειότητα κοστίζει όλο και περισσότερο.
Και το ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Θεσσαλονίκη παραμένει ελκυστική. Παραμένει.
Το ερώτημα είναι ποιοι μπορούν να μείνουν μέσα σε αυτήν χωρίς να παραδώσουν τον μισό τους μισθό στην εξώπορτα.
