Τρία γλυπτά της Νέας Παραλίας έγιναν σημεία συνάντησης, συμπερίληψης και προσβάσιμης γνωριμίας με τη δημόσια τέχνη.
Άνθρωποι κάθονται γύρω από ένα γλυπτό στη Νέα Παραλία της Θεσσαλονίκης. Συζητούν γι’ αυτό, λένε πώς το αντιλαμβάνονται, περιγράφουν τις λεπτομέρειές του σε άτομα με προβλήματα όρασης, ενώ όσα ακούγονται μεταφράζονται ταυτόχρονα στην ελληνική νοηματική γλώσσα για άτομα με προβλήματα ακοής. Η παρέα αυτή, διαφορετική αλλά ισότιμη, είναι μέρος μιας δράσης που επιχειρεί να κάνει τη δημόσια τέχνη πραγματικά προσβάσιμη σε όλους. Πρόκειται για τα «Σημεία Συνάντησης στο Δημόσιο Χώρο» της Off Stream ΑΜΚΕ, που τον προηγούμενο μήνα μετέτρεψαν τρία εμβληματικά γλυπτά της Νέας Παραλίας σε σημεία συνάντησης, συμπερίληψης και δημιουργικής ανακάλυψης. Μέσα από τρεις δράσεις διάρκειας 75 λεπτών, άτομα με και χωρίς αναπηρία προσέγγισαν τα έργα ενεργοποιώντας διαφορετικές αισθήσεις και αξιοποιώντας την παρατήρηση, τον διάλογο και τη δημιουργική έκφραση.
Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν σήμερα σε ειδικά σχεδιασμένη δράση για δημοσιογράφους, στον Κήπο των Γλυπτών, κάτω από το έργο «Πρόσκληση» του Μαρκ Χατζηπατέρα. «Τα Σημεία Συνάντησης είναι ένα έργο το οποίο ξεκινήσαμε το 2023, έχοντας διαπιστώσει ότι για την ισότιμη πρόσβαση ατόμων με αναπηρία στον πολιτισμό και την τέχνη δεν αρκεί απλά να καταστήσουμε τους χώρους και τα εκθέματα προσβάσιμα. Χρειάζεται, για να εμπεδωθεί ότι τα μουσεία και οι χώροι πολιτισμού είναι όντως ανοιχτά προς όλες τις κοινότητες, να γίνουν δράσεις κοινού οι οποίες αίρουν τους αποκλεισμούς και δημιουργούν συνθήκες ισότιμης πρόσβασης», ανέφερε η ιστορικός τέχνης και συνιδρύτρια της Off Stream, Στέλα Αναστασάκη.
Στις τρεις φετινές δράσεις συμμετείχαν συνολικά 61 άτομα, εκ των οποίων 18 άτομα με αναπηρία, δηλαδή περίπου το 30% των συμμετεχόντων. Πρόκειται για τυφλά και άτομα με μειωμένη όραση, κωφά και βαρήκοα άτομα, καθώς και άτομα με κινητικές ή ελαφριές νοητικές αναπηρίες.
Για τη Φανή Τσιπούρα, εκπαιδευτικό στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, συνεργάτιδα της Off Stream και τυφλό άτομο, η εμπειρία είναι πρωτίστως μια ευκαιρία συνύπαρξης. «Είναι ένα πολύ όμορφο project γιατί μας δίνει την ευκαιρία να συνυπάρξουμε όλοι μαζί, τόσο τα άτομα με αναπηρία όσο και τα άτομα χωρίς αναπηρία. Στον συγκεκριμένο χώρο, για παράδειγμα, δεν είχα ξαναέρθει ποτέ και δεν γνώριζα τα γλυπτά που είδαμε. Αυτό και μόνο έχει μεγάλη σημασία», ανέφερε. Όπως εξήγησε, η «θέαση» αποκτά διαφορετικές μορφές, μέσα από την αφή και την ακουστική περιγραφή, η οποία δημιουργείται συλλογικά. «Στην αρχή είναι σαν να έχουμε ένα παζλ, με όλα τα κομματάκια διάσπαρτα, και στο τέλος ακούμε την περιγραφή που έχουμε δημιουργήσει όλοι μαζί. Είναι σαν να το βλέπουμε ολοκληρωμένο», πρόσθεσε.
Από τα μουσεία στον δημόσιο χώρο
Η Στέλα Αναστασάκη και η Χριστίνα Βλάχου ίδρυσαν την Off Stream το 2021, έχοντας προηγουμένως εργαστεί σε μουσεία και πολιτιστικούς φορείς, κυρίως στον χώρο της σύγχρονης τέχνης. Η επαφή τους με το κοινό και η εμπειρία τους από εκπαιδευτικά προγράμματα τις οδήγησαν στη διαπίστωση ότι «η τέχνη δεν είναι στην πράξη τόσο ανοιχτή και δημοκρατική όσο θα έπρεπε». «Υπάρχουν αρκετές ομάδες κοινού και κοινωνικές ομάδες που αποκλείονται από την επιλογή να επισκεφτούν ένα μουσείο, να βιώσουν μια παράσταση ή οτιδήποτε άλλο πολιτιστικό. Καθότι είναι ένας χώρος που αγαπάμε πολύ, θελήσαμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτό και να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε αυτή τη συνθήκη», εξήγησε η Χριστίνα Βλάχου.
Τα «Σημεία Συνάντησης» αποτελούν συνέχεια μιας πρωτοβουλίας που αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια. Έχουν ήδη υλοποιηθεί σε 18 μουσεία και 5 καλλιτεχνικά στούντιο σε όλη την Ελλάδα, με τη συμμετοχή άνω από 300 ατόμων, εκ των οποίων το 40% ήταν άτομα με αναπηρία. Το πρόγραμμα ήταν, μάλιστα, υποψήφιο για το Art Explora – Académie des Beaux-Arts European Award 2025.
Φέτος, το επόμενο βήμα ήταν ο δημόσιος χώρος και συγκεκριμένα τα γλυπτά της Νέας Παραλίας. «Με αυτόν τον τρόπο ξεκινάμε κάτι το οποίο θέλουμε πραγματικά να συνεχίσουμε και σε άλλους χώρους, έξω από την παραλία και με πολλά άλλα γλυπτά. Αυτό το οποίο βιώνουμε όλοι εμείς θα πρέπει να μπορούν να το βιώνουν όλοι. Όταν ένα γλυπτό ή ένα έργο τέχνης φύγει από μια γκαλερί και μπει στον δημόσιο χώρο, αποκτά μια άλλη διάσταση, αλλά μια άλλη διάσταση αποκτά και ο ίδιος ο δημόσιος χώρος», ανέφερε από την πλευρά του ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Τουριστικής Ανάπτυξης Βασίλης Γάκης, εκφράζοντας την πρόθεση του Δήμου Θεσσαλονίκης να υπάρξει συνέχεια.
Σημαντικό μέρος της δράσης είναι ότι οι περιγραφές που δημιουργήθηκαν από τους συμμετέχοντες δεν θα μείνουν μόνο ως αποτέλεσμα των συναντήσεων. Με την επιμέλεια της Off Stream, θα είναι μόνιμα διαθέσιμες δίπλα στα γλυπτά, μέσω συμπεριληπτικών πινακίδων με QR codes, ώστε κάθε επισκέπτης της Νέας Παραλίας να μπορεί να γνωρίσει τα έργα μέσα από διαφορετικούς τρόπους πρόσληψης και ερμηνείας. «Είναι ιδιαίτερη χαρά που μπορούμε και γινόμαστε μέρος τέτοιων δράσεων. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να μπορούν οι εταιρείες και ο ιδιωτικός τομέας να στηρίζουν πρωτοβουλίες και οργανισμούς όπως η Off Stream, που έχουν έναν ξεκάθαρο σκοπό και ένα συγκεκριμένο όραμα και, κυρίως, δημιουργούν αντίκτυπο μέσα από τις δράσεις τους», ανέφερε ο επικεφαλής Εταιρικής Επικοινωνίας της Endless EC, Παναγιώτης Παρδάλης.
Το έργο της Off Stream πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Δήμο Θεσσαλονίκης, τον Σύλλογο «Οι Φίλοι της Νέας Παραλίας» και το Δημοτικό Συμβούλιο Νέων Θεσσαλονίκης, με την αιγίδα και οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και την ευγενική χορηγία των Endless EC και Alumil AE.
