Τη μοναδική εμπειρία που έζησε η διεπιστημονική ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), όταν άνοιξε τον Πανάγιο Τάφο στα Ιεροσόλυμα, δέκα χρόνια πριν, μοιράστηκε με το κοινό της Θεσσαλονίκης η Αντωνία Μοροπούλου, επικεφαλής της ομάδας του ΕΜΠ και επιστημονικά υπεύθυνη της μελέτης και του έργου αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου, καθώς και του προγράμματος «ΕΥΛΟΓΟΝ».
Η επετειακή εκδήλωση πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Τρίτης στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, ο οποίος έδωσε το «παρών», με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα ετών από το ιστορικό άνοιγμα του Παναγίου Τάφου, στις 26 Οκτωβρίου 2016, στον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκε, επίσης, η ψηφιακή έκθεση προηγμένης τεχνολογίας «Ο Πανάγιος Τάφος, το Μνημείο και το Έργο», στο πλαίσιο του προγράμματος «ΕΥΛΟΓΟΝ».
Σε μια εποχή κατά την οποία η βία, οι πόλεμοι και οι αβεβαιότητες δοκιμάζουν την ανθρωπότητα και ιδιαίτερα τη Μέση Ανατολή, το μήνυμα του Κενού Τάφου παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ, τόνισε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του που προβλήθηκε στην εκδήλωση. Όπως επισήμανε, πρόκειται για το μήνυμα ότι η ζωή υπερνικά τον θάνατο, η αγάπη ξεπερνά το μίσος και η ελπίδα δεν μπορεί να εκλείψει από την ανθρώπινη καρδιά.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε η ομιλία του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου, ο οποίος παρέστη στην εκδήλωση και υπογράμμισε ότι «το μήνυμα του Παναγίου Τάφου παραμένει επίκαιρο, ιδίως τώρα που η ανθρωπότητα δοκιμάζεται». Παράλληλα, ανέδειξε τη δυνατότητα αρμονικής συνύπαρξης και συνεργασίας της πίστης με την επιστήμη, επισημαίνοντας ότι ο σεβασμός και η συνεργασία μπορούν να υπερβούν δυσκολίες και διαφορές.
Χαιρετισμό εκ μέρους του Πατριάρχη Ιεροσολύμων και πάσης Παλαιστίνης Θεοφίλου Γ΄ απηύθυνε ο Γέροντας Αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου, Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντίνης Αρίσταρχος.
Ο Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Φιλόθεος, από την πλευρά του, τόνισε ότι ο Πανάγιος Τάφος δεν παραπέμπει στον θάνατο και στην απουσία, αλλά στη ζωή και στην παρουσία. «Σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από πολέμους, διαιρέσεις, μοναξιά, ανασφάλεια, που βλέπουμε την πνιγηρή ατμόσφαιρα του θανάτου να κατακλύζει τα πάντα τριγύρω μας, ο Κενός Τάφος υπενθυμίζει ότι ο φόβος, η φθορά και ο θάνατος δεν έχουν την τελευταία λέξη στην ανθρώπινη ιστορία», σημείωσε. Όπως πρόσθεσε, «η Ανάσταση δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα του πόνου, αλλά πρόσκληση και πρόκληση να μην επιτρέψουμε στον πόνο να γίνει η τελική αλήθεια της ζωής μας».
Ο κ. Φιλόθεος διευκρίνισε, ακόμη, ότι η επιστήμη δεν κλήθηκε να αποδείξει την Ανάσταση, αλλά να προστατεύσει τον τόπο που τη μαρτυρεί, συναντώντας την πίστη στην κοινή ευθύνη για τον άνθρωπο και τον κόσμο.
Εκ μέρους της Πολιτείας, ο υφυπουργός Εσωτερικών, αρμόδιος για θέματα Μακεδονίας-Θράκης, Κώστας Γκιουλέκας, επισήμανε ότι η επιλογή της συγκεκριμένης ημερομηνίας συνδέεται όχι μόνο με τη συμπλήρωση δέκα ετών από το άνοιγμα του Τάφου, αλλά και με τη σημασία της συνάντησης της επιστήμης και της τεχνικής με τη χριστιανική πίστη.
«Είναι πολύ σημαντικό ότι οι επιστήμονες αυτοί βρέθηκαν ακριβώς σε εκείνο το σημείο, το ιερότερο σημείο του χριστιανισμού, όπου ο θάνατος έδωσε τη θέση του στη ζωή και όπου το πρόσκαιρο και το εφήμερο έδωσαν τη θέση τους στην ελπίδα και στην αιωνιότητα», ανέφερε.
Χαιρετισμούς απηύθυναν, επίσης, η πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης, Ευγενία Αλεξανδροπούλου, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Μεγάρου, Χρίστος Γαλιλαίας, και ο αντιπρύτανης Έρευνας, Καινοτομίας και Εξωστρέφειας του ΕΜΠ, Εμμανουήλ Βαρβαρίγος.
Την εκδήλωση συνδιοργάνωσαν το Υπουργείο Εσωτερικών – Τομέας Μακεδονίας και Θράκης, η Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας και το ΤΕΕ/Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας.
Αντωνία Μοροπούλου: «Ανοίξαμε τον Πανάγιο Τάφο για να τον προστατεύσουμε»
Στην εμπειρία του ανοίγματος του Παναγίου Τάφου, αλλά και στα σημαντικά ευρήματα που προέκυψαν από την έρευνα και την αποκατάσταση του Ιερού Κουβουκλίου, αναφέρθηκε η Αντωνία Μοροπούλου, περιγράφοντας τις συνθήκες υπό τις οποίες η διεπιστημονική ομάδα του ΕΜΠ ανέλαβε το έργο.
Όπως εξήγησε, βασικό μέλημα της ομάδας ήταν να προστατευθεί το μνημείο, καθώς είχαν εντοπιστεί ρηγματώσεις που απειλούσαν να προκαλέσουν μη αναστρέψιμες βλάβες. «Το βασικό μας μέλημα, όταν ήταν να ξεκινήσουν τα ενέματα και είχαμε βρει ότι υπήρχαν ρηγματώσεις που θα απειλούσαν με μη αναστρέψιμη καταστροφή τον Πανάγιο Τάφο, ήταν να ανοίξουμε τον Πανάγιο Τάφο για να τον προστατεύσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η 26η Οκτωβρίου 2016, όταν αποκαλύφθηκε η ταφική κλίνη, αποτέλεσε, όπως περιέγραψε, μια εμπειρία που ξεπέρασε τα όρια μιας συνηθισμένης επιστημονικής εργασίας. «Ανοίγοντας τον Πανάγιο Τάφο, ομολογώ ότι ζήσαμε μια μοναδική εμπειρία. Η βοή και μόνο η έκλυση της ενέργειας εκείνη την ώρα αρκούσαν για να αισθανθούμε ότι το μνημείο αυτό ήταν ζωντανό και μιλούσε σε όλη την ανθρωπότητα», σημείωσε.
Η ίδια αναφέρθηκε και στη διεθνή απήχηση του γεγονότος, καθώς το National Geographic μετέδωσε τις εικόνες από το άνοιγμα του Τάφου σε ολόκληρο τον κόσμο. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, περίπου δύο δισεκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν τη μετάδοση εκείνη τη στιγμή, ενώ ο αριθμός έφτασε τα τρία δισεκατομμύρια έως την ολοκλήρωση της εκπομπής.
«Δύο δισεκατομμύρια είναι οι χριστιανοί σε όλη την ανθρωπότητα. Αντιλαμβάνεστε ότι την ανάγκη της ελπίδας και το μήνυμα της Ανάστασης τα προσλαμβάνουν πολύ περισσότεροι», σχολίασε, αναδεικνύοντας την οικουμενική διάσταση του γεγονότος.
Η κ. Μοροπούλου περιέγραψε, ακόμη, τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η ομάδα κατά τη διερεύνηση του μνημείου με μη καταστροφικές μεθόδους ελέγχου. Όπως είπε, κατά την προσπάθεια καταγραφής της μορφολογίας του Παναγίου Τάφου, τα επιστημονικά όργανα σταμάτησαν να λειτουργούν, γεγονός που η ίδια περιέγραψε ως μια ιδιαίτερη εμπειρία αλληλεπίδρασης με το μνημείο. Η ομάδα χρειάστηκε να περιμένει περίπου δύο ώρες, μέχρι να μπορέσει να συνεχίσει τις μετρήσεις.
Η έρευνα αποκάλυψε ότι η άνω πλάκα της ταφικής κλίνης είχε ανασηκωθεί περίπου 80 εκατοστά και αποτελούνταν από δύο κομμάτια του ίδιου βράχου. Σύμφωνα με την ερμηνεία που παρουσίασε η επιστημονική υπεύθυνη του έργου, η διαμόρφωση αυτή ενδέχεται να συνδέεται με την πρόθεση του Μεγάλου Κωνσταντίνου να διαφοροποιήσει το επίπεδο προσκύνησης από εκείνο του παλαιότερου ναού του Αδριανού, κατά τη δημιουργία του χριστιανικού προσκυνήματος του Παναγίου Τάφου.
Η αποκάλυψη της ταφικής κλίνης διήρκεσε 72 ώρες, κατά τις οποίες σταμάτησαν οι εργασίες του εργοταξίου. Η επιστημονική διερεύνηση, ωστόσο, συνεχίστηκε στον υπόλοιπο χώρο και έδωσε σημαντικά στοιχεία για τη μορφολογία και τη σημασιολογία του βραχώδους υποβάθρου, τη θεμελίωση του μνημείου και τη συστάδα των τάφων που εντοπίστηκαν στην περιοχή.
Σημαντικό εύρημα αποτέλεσε, επίσης, ένας σταυρός που εντοπίστηκε στον ακρογωνιαίο λίθο, στη νοτιοανατολική γωνία του Ιερού Κουβουκλίου, με την ημερομηνία 15 Οκτωβρίου 1809. Σύμφωνα με την κ. Μοροπούλου, πρόκειται για αποτύπωμα της αποκατάστασης που είχε πραγματοποιήσει τότε ο Κομνηνός ο Μυτιληναίος.
Με βάση την προσομοίωση του σταυρού αυτού, η ομάδα τοποθέτησε εκ νέου σταυρό στον τρούλο, ο οποίος, όπως ανέφερε, είχε να εγκατασταθεί εκεί από την επέλαση των Μαμελούκων το 1244. «Αυτή τη στιγμή το Ιερό Κουβούκλιο, στα χέρια των τριών κοινοτήτων της Ιερουσαλήμ, έχει όλες τις προϋποθέσεις να ταξιδεύει εσαεί στην αιωνιότητα με τα χρώματα της Ανάστασης», υπογράμμισε, συνοψίζοντας τη σημασία του έργου τόσο για τη διατήρηση του μνημείου όσο και για την ανάδειξη της ιστορικής και πνευματικής του αξίας.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης τιμήθηκαν οι εκπρόσωποι των τριών χριστιανικών κοινοτήτων που είναι οι φύλακες του Παναγίου Τάφου και ανέλαβαν την ιστορική πρωτοβουλία για την αποκατάσταση του Ιερού Κουβουκλίου το 2016: ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων και πάσης Παλαιστίνης Θεόφιλος Γ΄, διά του εκπροσώπου του, ο Κουστωδός του Τάγματος των Φραγκισκανών, π. Francesco Patton, και ο Αρμένιος Πατριάρχης Ιεροσολύμων, Nourhan Manougian.
Στην εκδήλωση παρέστησαν, επίσης, υπουργοί, υφυπουργοί, βουλευτές, εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης και φορέων, καθώς και πλήθος κόσμου που γέμισε την αίθουσα του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης.
